«لیوبوف مارتیننکو»، که در بخش زایمان زیرزمینی شهر خرسون در اوکراین کار میکند، با وجود خطر حمله پهپاد ها به خطوط امدادی، روزانه دو بار این پناهگاه زیرزمینی را ترک میکند و با آمبولانس به بیمارستان دیگری در «منطقه قرمز» شهر، نزدیک رودخانه دنیپرو و مواضع نیروهای روسیه در آن سوی رودخانه، میرود تا وعدههای غذایی را تحویل بگیرد.
در ۴ ژوئن، کمی پیش از ظهر، آمبولانس طبق معمول وارد محوطه بیمارستان بالینی شهر لوچانسکی شد، اما مارتیننکو که ماما نیز هست، صدای عجیبی از آسمان شنید.
درمان مردم در شرایط جنگی
راننده فریاد زد: «دارد پرواز میکند!»
او متوجه شد که یک پهپاد در نزدیکی آنهاست.
مارتیننکو افزود: «آنقدر نزدیک بود که فقط چند متر با ما فاصله داشت؛ شبیه یک جعبه پرنده با یک چشم سیاه.»
راننده بهسرعت دنده عقب گرفت، اما پهپاد به سمت آنها هجوم آورد، به کنار آمبولانس برخورد کرد و منفجر شد.
مارتیننکو که از شدت انفجار گیج شده بود، با فریاد به درمانگاهی در نزدیکی دوید و گفت راننده کشته شده است. با این حال، هر دو زنده ماندند و تنها به دلیل ترکشهای جزئی و ضربه مغزی تحت درمان قرار گرفتند.
این آمبولانس که هدیهای از ایتالیا بود، بهوضوح با واژه «ambulanza» و نشان صلیب سرخ روی سقف علامتگذاری شده بود؛ نمادی که در سطح بینالمللی بهعنوان نشان قانونی حفاظت و بیطرفی شناخته میشود.
مارتیننکو نیز جلیقه ضدگلوله قرمزرنگی بر تن داشت؛ لباسی که کارکنان پزشکی خط مقدم برای شناسایی خود میپوشند.
او گفت: «اگر واکنش سریع راننده نبود، پهپاد به جلوی خودرو برخورد میکرد و احتمالاً هر دو کشته میشدیم. اپراتورهای روسی دقیقاً داخل محوطه بیمارستان حمله کردند و این هم نخستین بار نبود که این بیمارستان هدف قرار میگرفت.»
این حادثه بخشی از روند رو به افزایش هرگونه حمله وحشیانه به کارکنان درمانی و بیمارستان ها در کنار سایر زیرساختهای بهداشتی در مناطق جنگی است.
افزایش بیسابقه حمله به بیمارستان ها
از سودان و میانمار گرفته تا جمهوری دموکراتیک کنگو، افغانستان و ایران، شمار این حملات از سال ۲۰۲۱ تاکنون بیش از دو برابر شده است.
بر اساس آمار ائتلاف حفاظت از خدمات درمانی در درگیریها (Safeguarding Health in Conflict Coalition) با آغاز حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ و جنگ اسرائیل در غزه در سال ۲۰۲۳، این آمار در سال ۲۰۲۴ به اوج خود رسید و همچنان در سطحی بیسابقه باقی مانده است؛ بهطوری که سال گذشته بیش از ۲۵۰۰ حمله علنی علیه مراکز و کارکنان درمانی در ۳۳ کشور ثبت شده است.
از زمانی که اسرائیل در ماه مارس عملیات جدیدی را در لبنان آغاز کرد، بنا بر اعلام همین ائتلاف، ۲۴۷ حادثه مرتبط با مراکز درمانی و کشته شدن ۱۴۸ نفر از کارکنان بخش سلامت در این کشور ثبت شده است؛ این در حالی است که چندین آتشبس نیز اعلام شده بود.
تنها در یک هفته از ماه گذشته، سه بیمارستان در جنوب لبنان هدف حمله قرار گرفتند و کارکنان درمانی بخش عمده ۱۵۰ زخمی این حملات را تشکیل میدادند.
حمایت جنگی در قوانین بینالمللی
بر اساس حقوق مسلم بین الملل، تمام مراکز درمانی، بیمارستان ها، کارکنان درمانی و مجروحان در شرایط جنگ از حمایت ویژه برخوردارند.
این اصل، یکی از پایههای اصلی نخستین کنوانسیون ژنو در سال ۱۸۶۴ بود و ۱۰ سال پیش نیز با تصویب قطعنامهای در شورای امنیت سازمان ملل متحد که اینگونه حملات را محکوم میکرد، دوباره مورد تأکید قرار گرفت.
اما در عمل، این حمایتها بهتدریج در حال تضعیف شدن است.
حمله به بیمارستان ها، ابزار جنگی
حمله به مراکز درمانی آنقدر رایج شده که به گفته برخی کارشناسان، دولتها اکنون بهطور معمول از آن بهعنوان ابزاری برای جنگ استفاده میکنند.
«روهینی هار»، پزشک اورژانس و استاد حقوق بشر در دانشگاه کالیفرنیا، برکلی، میگوید: «اگر نتوانیم از بیمارستان ها، که نخستین خط حفاظتهای بشردوستانه هستند، محافظت کنیم، کل نظام حقوق ثبتشده بین الملل در هنگام جنگ فرو خواهد پاشید. من معتقدم اکنون شاهد همین روند هستیم.»
در چند سال اخیر، بخش عمده هر حمله هدفمند به این مراکز توسط دولتها انجام شده است؛ دولتهایی که بهطور فزایندهای با تکیه بر کاربریهای دوگانه از بیمارستان ها سعی میکنند حملات خود را توجیه کنند.
روسیه و اسرائیل دو متهم اصلی
دو مورد از مهمترین متهمان در این زمینه، روسیه و اسرائیل هستند که مدعیاند برخی بیمارستان ها برای اهداف نظامی مورد استفاده قرار میگیرند، اما شواهد اندکی را بهصورت عمومی برای اثبات این ادعاها منتشر کردهاند.
با این حال، حقوقدانان میگویند استناد به مفهوم «استفاده دوگانه» بهتنهایی این حملات را قانونی نمیکند، زیرا طبق حقوق بینالملل در تمام میدانهای جنگ، پیش از حمله باید هدف بهطور قطعی بهعنوان یک هدف نظامی تأیید شود، میزان خسارت وارده متناسب باشد و پیش از حمله نیز هشدار لازم برای تخلیه محل داده شود.
ادامه حملات به بیمارستان ها در سکوت مجامع بینالمللی
با این حال، تاکنون هیچ محکومیت مستقلی بر پایه حقوق مطرحشده بینالملل در پروندههای جنگ صادر نشده است. این حملات تنها بهعنوان بخشی از اتهامات گستردهتر جنایات جنگی مطرح شدهاند.
هزینه و پیامد این حملات برای جمعیت غیرنظامی فاجعهبار است. به دلیل نبود خدمات اورژانسی، اختلال در مراقبتهای درمانی معمول و همچنین ترس مردم از مراجعه به بیمارستان ها، زنجیرهای از مرگهای قابل پیشگیری رخ میدهد. این وضعیت به زایمانهای بدون کمک پزشکی، افزایش بیماریهای قابل پیشگیری و شیوع بیماریها در نتیجه توقف برنامههای واکسیناسیون منجر میشود.
تداوم تاثیرات حملات به بیمارستان ها برای دهها سال
کارشناسان پزشکی هشدار میدهند که پیامدهای این حملات میتواند دههها ادامه داشته باشد، بهویژه زمانی که کارکنان آموزشدیده درمانی جان خود را از دست میدهند.
اکنون ماهیت جنگ نیز تغییر کرده است. پهپادها و حملات هوایی دوربرد شهرها را هدف قرار میدهند و مفهوم میدان نبرد مشخص را دگرگون کردهاند؛ بهگونهای که اهداف نظامی اکنون به هر چیزی که بتواند توان عملیاتی یک نیرو را حفظ کند، تعمیم داده میشود.
مارتیننکو پس از دو هفته مرخصی، دوباره به محل کارش بازگشته است. او روزی دو بار غذا را از لوچانسکی برای بیماران بخش زایمان میگیرد، اما همواره با ترس زندگی میکند.
او میگوید: «بعد از آن حمله هوایی به این مرکز، از رفتن به بیمارستان ها و سر کار میترسم، بهویژه وقتی هر نوع صدای وزوزی میشنوم. اما با این حال، باید کارم را انجام دهم.»
منبع: گاردین
