در کابل تحت حاکمیت طالبان، موسیقی از فضای عمومی حذف شده، اما صدای آن هنوز در برخی خودروهای شهر شنیده میشود؛ رانندگانی که با وجود خطر بازرسی و برخورد مأموران، موسیقی افغانستان و منطقه را پخش میکنند و هنگام نزدیک شدن به ایستهای بازرسی، برای در امان ماندن از مجازات، صدا را کم یا کاملاً قطع میکنند.
گزارش خبرگزاری فرانسه از کابل نشان میدهد ممنوعیت گسترده موسیقی، آن را از زندگی روزمره مردم بهطور کامل حذف نکرده است. برخی شهروندان حتی گوش دادن به موسیقی را در شرایط کنونی نوعی حفظ فرهنگ یا اعتراض خاموش میدانند؛ هرچند ترس از مأموران امر به معروف، شیوه و حتی محل گوش دادن به موسیقی را تغییر داده است.
موسیقی در پناه صدای موتور و بوق
«روئین»، راننده ۲۸ ساله، به دلیل نگرانیهای امنیتی تنها با نام کوچک خود با خبرگزاری فرانسه صحبت کرده است. او میگوید رانندگان هنگام عبور از ایستهای بازرسی ناچارند مراقب صدای موسیقی باشند: «از هر ایست بازرسی که رد میشویم، صدای موسیقی را کم یا کاملاً خاموش میکنیم.»
او میگوید قدرت مأموران امر به معروف به حدی است که رانندگان حتی از بلند کردن صدای موسیقی نیز هراس دارند. با این حال، ممنوعیت موسیقی به گفته او نتیجهای متفاوت داشته و علاقهاش به آن را «۱۰ برابر» کرده است.
روئین در شرایطی که بسیاری از سرگرمیهای عمومی، از جمله سینما حذف یا بهشدت محدود شدهاند، گوش دادن مداوم به موسیقی را نوعی «اعتراض» میداند.
راننده ۳۲ ساله دیگری نیز تنها زمانی موسیقی گوش میدهد که در خودرو تنها باشد؛ آن هم وقتی صدای موتور و بوق خودروهای دیگر بتواند صدای موسیقی را بپوشاند. او میگوید: «قبلاً هر وقت کسی میخواست، بدون نگرانی و استرس موسیقی گوش میداد. حالا من گوش میدهم، اما با استرس.»
این راننده تاکنون دو بار در ایستهای بازرسی متوقف شده است. مأموران یک بار حافظه USB و بار دیگر کارت حافظه او را بررسی کردند و پس از مشاهده فایلهای موسیقی، هر دو وسیله را شکستند.
او درباره اهمیت موسیقی برای جامعه افغانستان میگوید: «فرهنگ افغانستان نباید از بین برود و موسیقی بخشی از فرهنگ مردم ماست. من شخصاً نمیخواهم این فرهنگ ناپدید شود.»
هدفون هم از بازرسی در امان نیست
دامنه این محدودیت و ممنوعیت های وضعشده توسط طالبان، تنها به بلندگوهای خودرو محدود نیست. «شمسالله احمد»، دانشجوی ۲۹ ساله دوره کارشناسی ارشد، میگوید ترجیح میدهد تاکسیای پیدا کند که دستگاه پخش موسیقی داشته باشد، چون استفاده از هدفون نیز ممکن است توجه مأموران را جلب کند.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، مأموران امر به معروف در برخی موارد هدفون را از گوش افراد بیرون آوردهاند تا بررسی کنند به چه چیزی گوش میدهند. برای روئین، این وضعیت یادآور زمانی است که مردم میتوانستند آزادانه «موسیقی گوش کنند، برقصند و جشن بگیرند». او کابل امروز را شهری توصیف میکند که در «تاریکی» فرو رفته و «هیچ نوری» در آن دیده نمیشود.
موسیقی ممنوع، سرودهای طالبان آزاد
طالبان پس از بازگشت به قدرت، پخش هرگونه موسیقی را در سراسر افغانستان بر اساس برداشت سختگیرانه خود از شریعت ممنوع کرده است. اجرای عمومی موسیقی متوقف شده، سازها در مواردی ضبط و حتی سوزانده شدهاند و بسیاری از خوانندگان و نوازندگان نیز افغانستان را ترک کردهاند. در نتیجه، کنسرتها و اجراهای عمومی موسیقی عملاً از بین رفتهاند.
اما این ممنوعیت شامل تمام انواع آواز نمیشود. طالبان سالها از سرودهای مذهبی، جهادی و میهنی بدون ساز برای تبلیغات، جذب نیرو و تقویت روحیه نیروهای خود استفاده کرده است.
آسوشیتدپرس در فوریه ۲۰۲۲ با «قاری صفیجان»، جوانی در قندهار، گفتگو کرد. او پیش از بازگشت طالبان برای ضبط سرودهای جهادی خود به پاکستان سفر میکرد، اما پس از قدرت گرفتن طالبان توانست این سرودها را آزادانه در قندهار ضبط کند.
صفیجان که پیشتر همراه نیروهای طالبان به خطوط مقدم میرفت و برای آنها میخواند، گفته بود سرودها جنگجویان را برای نبرد باانگیزهتر میکردند. یکی از مقامهای طالبان نیز گفته بود این سرودها به جذب جوانان به صفوف این گروه کمک کردهاند.
حفظ فرهنگ در برابر محدودیت و تهدیدهای طالبان
به این ترتیب، در فضای عمومی کابل، مسئله فقط حذف موسیقی نیست؛ بلکه نوع خاصی از صدا جایگزین آن شده است. موسیقیای که زمانی از مغازهها، رستورانها و خودروها شنیده میشد، اکنون عمدتاً جای خود را به سرودهای مذهبی و میهنی مورد تأیید طالبان داده است.
با وجود این، روایت رانندگان و شهروندان کابل نشان میدهد که موسیقی بهطور کامل از زندگی مردم محو نشده است. بخشی از هنر موسیقی پاپ و محلی در شهرهای مختلف افغانستان، به فضای خصوصی خودروها، هدفونها و لحظههایی منتقل شده که صدای ایست بازرسی از فاصلهای امن دور است؛ جایی که شنیدن یک ترانه میتواند یادآور فرهنگی باشد که طالبان تلاش کرده آن را از فضای عمومی حذف کند.
منبع: یورونیوز
