با گذشت حدود هفت ماه از آغاز جنگ، قیمت نفت به نزدیکی ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسید. اما برخلاف پیش‌بینی‌های اولیه جهش شدیدی نداشته است. تحلیلگران می‌گویند استفاده از خطوط لوله‌ی جایگزین، مسیرهای دریایی تحت حفاظت آمریکا و برداشت از ذخایر نفتی باعث شده عرضهی جهانی همچنان تا حد زیادی حفظ شود. هرچند این راهکارها پرهزینه، شکننده و وابسته به ادامه‌ی ثبات مسیرهای انتقال انرژی هستند.
خطوط لوله‌ای که از قبل برای روزهای بحرانی آماده شده بودند
با آغاز جنگ و حملات ایران و گروه‌های همسو با تهران به مسیرهای کشتیرانی در تنگه هرمز، کشورهای صادرکننده‌ی نفت در خلیج فارس به سرعت به سراغ مسیرهای جایگزین رفتند. عربستان سعودی از خط لوله‌ی شرق به غرب استفاده کرد که نفت را از مناطق تولیدی این کشور به بندر «ینبع» در ساحل دریای سرخ منتقل می‌کند. امارات متحده عربی نیز خط لوله‌ای را فعال کرد که نفت را از خاک عمان به بندر فجیره در خارج از محدوده تنگه هرمز می‌رساند.
وجود ظرفیت خالی در این خطوط لوله باعث شد آرامکو عربستان و شرکت ملی نفت ابوظبی (ادنوک) بتوانند در هفته‌های نخست جنگ، بخش قابل توجهی از صادرات خود را حفظ کنند و مانع از شوک شدید در بازار شوند.
در همین حال، بخشی از نفت همچنان از تنگه هرمز عبور می‌کرد. از ماه می برخی شرکت‌های کشتیرانی با استفاده از مسیرهای تحت نظارت آمریکا در نزدیکی عمان، انتقال محموله‌ها را از سر گرفتند. این کشتی‌ها برای کاهش خطر حمله، شبانه حرکت می‌کردند و سامانه‌های موقعیت‌یابی و تلفن‌های همراه خود را خاموش می‌کردند. در نتیجه صادرات نفت از کشورهایی مانند کویت، عراق و امارات تا حدی دوباره افزایش یافت.
تهدید باب‌المندب، مسیر صادرات عربستان را تغییر داد
در ادامه‌ی جنگ، حوثی‌های مورد حمایت ایران در یمن با تهدید مسیر دریای سرخ و اعلام محاصره‌ی محموله‌های نفتی عربستان، مسیر ینبع را نیز با خطر اختلال مواجه کردند. عربستان برای مقابله با این تهدید، مسیر انتقال نفت به آسیا را تغییر داد.
برخی نفتکش‌ها از کانال سوئز عبور کردند و برای کشتی‌های بزرگ‌تر، انتقال نفت از طریق خطوط لوله‌ی مصر انجام شد. در مواردی نیز نفتکش‌ها مجبور شدند مسیر طولانی‌تری را در اطراف قاره آفریقا طی کنند تا دوباره به سمت آسیا حرکت کنند. با این حال، اوایل ماه جاری خط لوله‌ی شرق به غرب عربستان نیز هدف حمله قرار گرفت و فعالیت آن متوقف شد. اقدامی که احتمالا چند هفته بر روند عرضه جهانی نفت اثر خواهد گذاشت.
پس از توقف بارگیری در بندر ینبع از ۱۱ سپتامبر، عربستان بار دیگر به مسیر دریایی تحت حفاظت آمریکا در تنگه هرمز بازگشت. داده‌های شرکت کپلر نشان می‌دهد که تنها در یک روز، شش نفتکش غول‌پیکر در پایانه‌های عربستان در خلیج فارس مجموعا ۱۲ میلیون بشکه نفت بارگیری کردند.
«برد کوپر»، فرمانده سنتکام، اعلام کرده است که نیروهای آمریکایی طی «دو ماه گذشته» به عبور دوهزار کشتی تجاری و انتقال بیش از یک میلیارد بشکه نفت از کشورهای شریک آمریکا در خلیج فارس کمک کرده‌اند.
بازار نفت هنوز در تعادل شکننده است
تحلیلگران می‌گویند مسیرهای جایگزین توانسته‌اند بخش مهمی از کاهش صادرات نفت از مسیرهای آسیب‌دیده را جبران کنند. «راهول چودری»، معاون بخش تحقیقات بالادستی شرکت «ریستاد انرژی»، برآورد کرده است که روزانه حدود شش تا هفت میلیون بشکه نفت از مسیر جنوبی تنگه هرمز عبور می‌کند. همچنین حدود دو میلیون بشکه‌ی دیگر نیز از طریق خط لوله فجیره منتقل می‌شود.
پیش از جنگ، حدود ۱۵ میلیون بشکه نفت در روز از مسیرهایی عبور می‌کرد که اکنون با محدودیت روبرو شده‌اند. با بازگشت حدود هشت میلیون بشکه از این حجم به بازار، هنوز حدود هفت میلیون بشکه کمبود روزانه باقی مانده است.
با این حال، برداشت از ذخایر نفتی جهان، کاهش تقاضا به دلیل رشد کند اقتصادی و افزایش تولید برخی کشورها مانند آمریکا، این کمبود را تا حد زیادی جبران کرده است. بر اساس برآورد ریستاد انرژی، روزانه حدود سه و نیم میلیون بشکه از ذخایر تجاری برداشت شده و تولیدکنندگان دیگر نیز حدود ۵۰۰ تا ۷۰۰ هزار بشکه به عرضهی جهانی افزوده‌اند.
چودری می‌گوید: «ارزیابی ما این است که عرضه جهانی نفت در تعادل بسیار شکننده‌ای قرار دارد. به همین دلیل قیمت نفت خام به سطوح فوق‌العاده بالا نرسیده و همچنان در محدوده‌ی ۱۰۰ دلار است. قیمت‌ها به ۱۴۰ تا ۱۵۰ دلار در هر بشکه نرسیده‌اند؛ سطحی که اگر بازار با کسری روزانه پنج تا شش میلیون بشکه روبرو بود، ممکن بود شاهد آن باشیم.»
ریستاد انرژی پیش‌بینی کرده است قیمت نفت در سه ماه پایانی سال به ۸۵ تا ۹۰ دلار برسد و در صورت بازگشایی تنگه هرمز، سال آینده به حدود ۸۰ تا ۸۲ دلار کاهش یابد.
راهکارهای فعلی عرضه جهانی نفت، هزینه‌های سنگینی دارند
هرچند مسیرهای جایگزین مانع کمبود شدید نفت شده‌اند، اما استفاده از آنها هزینه‌ی زیادی دارد. انتقال نفت به آسیا از مسیر کانال سوئز می‌تواند حدود یک ماه به زمان سفر اضافه کند. همچنین در مسیر تنگه هرمز، انتقال محموله‌ها از یک کشتی به کشتی دیگر در خلیج عمان دست‌کم یک روز و نیم زمان می‌برد.
افزایش تقاضا برای نفتکش‌های بزرگ نیز هزینه‌ی حمل‌ونقل را بالا برده است. هزینه‌ی اجاره‌ی این کشتی‌ها که در شرایط عادی روزانه ۳۰ تا ۵۰ هزار دلار است، در بازار نقدی برای عبور از هرمز در ۱۱ سپتامبر به یک میلیون دلار در روز رسید. رقمی که حدود ۲۶ دلار به هزینه‌ی هر بشکه نفت اضافه می‌کند.
در شرایط عادی، حمل‌ونقل تنها یک تا سه درصد از قیمت نفت را تشکیل می‌دهد. اما اکنون این سهم به حدود یک‌چهارم قیمت نفت رسیده است.
تحلیلگران هشدار می‌دهند ادامه‌ی حملات به زیرساخت‌های انرژی می‌تواند بار دیگر بازار عرضه جهانی نفت را تحت فشار قرار دهد. حمله به خط لوله شرق به غرب عربستان نشان داد حتی مسیرهای جایگزین نیز آسیب‌پذیر هستند و هرگونه اختلال در تنگه هرمز یا مناطق انتقال نفت در نزدیکی عمان می‌تواند هزینه‌ها و فشار بر بازار جهانی را افزایش دهد.
منبع: یورونیوز
