دهلینو پس از کشتهشدن دو دریانورد هندی، اعزام نیروی جدید به کشتیهای عبوری از تنگه هرمز را ممنوع کرد؛ پکن نیز با ذخایر عظیم نفتی، کاهش واردات و کنترل صادرات سوخت در برابر بحران انرژی مقاومت میکند
هند و چین، دو مصرفکننده بزرگ انرژی در آسیا، در واکنش به تشدید جنگ ایران و آمریکا و شکلگیری بحران جدیدی که تامین نفت را به دلیل افزایش خطر عبور کشتیها از تنگه راهبردی هرمز تهدید میکند، اقدامات تازهای برای حفاظت از شهروندان و امنیت انرژی خود انجام دادهاند.
این اقدامات نشانه افزایش نگرانی قدرتهای آسیایی از پیامدهای جنگ است؛ اما برخلاف برخی روایتهای منتشرشده، به معنای پیوستن رسمی هند و چین به ایران یا تشکیل جبهه سیاسی مشترک علیه آمریکا نیست.
بحران اعزام دریانورد هند و توقف حمل و نقل نفت از تنگه راهبردی هرمز
اداره کل کشتیرانی هند به دلیل آغاز بحران جاری و توقف جریان امن نفت، به مالکان کشتیها، شرکتهای مدیریت ناوگان و مؤسسات استخدام دریانوردان دستور داده است تا اطلاع ثانوی، هیچ دریانورد هندی را برای سفرهایی که مستلزم عبور از تنگه حساس هرمز است، اعزام نکنند.
این تصمیم پس از کشتهشدن دو دریانورد هندی در حملات سه روز گذشته به کشتیهای فعال در منطقه اتخاذ شده است. هند با بیش از ۳۰۰ هزار نیروی فعال در ناوگانهای تجاری جهان، سومین تأمینکننده بزرگ دریانورد در جهان محسوب میشود.
مقامهای هند تأکید کردهاند که حملات اخیر، خطر فعالیت برای کشتیهای تجاری و خدمه آنها را بهشدت افزایش داده است. ناخداهای کشتیها نیز موظف شدهاند هشدارهای امنیتی و دریانوردی مربوط به خلیج فارس، تنگه هرمز و آبهای اطراف را بهطور مستمر دنبال کنند.
بیش از ۱۵ هزار دریانورد هندی پشت تنگه گرفتارند
اتحادیه دریانوردان هند اعلام کرده است بیش از ۱۵ هزار دریانورد این کشور همچنان در غرب تنگه هرمز گرفتار شدهاند. ممنوعیت جدید میتواند از ورود نیروهای تازه به منطقه جلوگیری کند، اما هنوز راهحلی برای خروج هزاران نفری که هماکنون روی کشتیهای حاضر در منطقه کار میکنند، ارائه نشده است.
نکته مهم آن است که اقدام هند را نمیتوان حمایت سیاسی از ایران دانست. دهلینو همزمان در اعتراض به کشتهشدن یکی از دریانوردانش، معاون سفیر ایران را احضار و اعتراض رسمی خود را به تهران اعلام کرده است. بنابراین، تصمیم هند اساساً یک اقدام ایمنی و کنسولی است، نه صفآرایی علیه آمریکا.
چین و ساخت دژ نفتی
کشور چین در سوی دیگر این بحران، با تکیه بر مدیریت ذخایر عظیم خود، از مجموعهای ابزارهای اقتصادی و نفتی برای کاهش آسیبپذیری در برابر اختلال عرضه استفاده کرده است.
بر اساس تحلیل بخش انرژی رویترز، پکن در ماههای گذشته واردات نفت خام را بهشدت کاهش داده، صادرات بنزین، گازوئیل و سوخت هواپیما را محدود کرده و بخشی از نیاز داخلی خود را از این ذخایر ارزشمند تأمین کرده است؛ این سیاست نفتی، نتیجه سالها تلاش دولت چین برای کاهش وابستگی به مسیرهای انرژی تحتتأثیر بحرانهای خارجی است.
واردات نفت چین در ماه ژوئن با بیش از ۴۱ درصد کاهش نسبت به سال گذشته به حدود ۷٫۱۲ میلیون بشکه در روز رسید؛ پایینترین سطح از اکتبر ۲۰۱۶. کاهش خرید چین همزمان با افزایش شدید قیمتها، بخشی از فشار تقاضا در بازار جهانی را کاهش داد.
حجم واقعی ذخایر پکن؛ این کشور چقدر محصولات نفتی را در چین انبار کرده است؟
برآوردهای مورد استناد رویترز نشان میدهد کشور چین پیش از آغاز این بحران، حدود ۱٫۳ تا ۱٫۵ میلیارد بشکه نفت در ذخایر استراتژیک خود داشت؛ حجمی عظیم از محصولات نفتی که معادل بیش از ۱۰۰ روز واردات متوسط این کشور است.
پکن آمار رسمی و شفافی درباره حجم ذخایر راهبردی یا میزان برداشت از آنها منتشر نمیکند. محاسبات رویترز نشان میدهد چین تاکنون ذخایر خود را با احتیاط مصرف کرده و بهجای برداشت گسترده، فعالیت پالایشگاهها را کاهش داده است.
ظرفیت پالایش نفت در کشور چین در ماه ژوئن نسبت به یک سال قبل حدود ۱۸ درصد کاهش یافت و به نزدیک ۱۲٫۵ میلیون بشکه در روز رسید؛ پایینترین میزان از زمان اوج همهگیری کرونا در مارس ۲۰۲۰. این وضعیت نشان میدهد پکن هنوز بخش بزرگی از ذخایر خود را حفظ کرده و در صورت ادامه تنشها، این سیاستهای نفتی امکان مداخله گستردهتر در بازار داخلی را فراهم میسازد.
آیا چین و هند آمریکا را تنها گذاشتهاند؟
هیچیک از اطلاعات منتشرشده نشان نمیدهد هند یا چین رسماً وارد جنگ شده، از عملیات نظامی ایران حمایت کرده یا ائتلافی علیه آمریکا تشکیل داده باشند.
هند در حال حفاظت از دریانوردان خود است و همزمان به ایران اعتراض کرده است. چین نیز در درجه نخست تلاش میکند اقتصاد، صنایع و مصرفکنندگان داخلی خود را در میان این بحران بزرگ، از شوک قیمت جهانی نفت ناشی از ناامنی در تنگه راهبردی هرمز مصون نگه دارد.
بااینحال، اقدامات این دو کشور یک پیام مهم دارد: قدرتهای آسیایی دیگر حاضر نیستند امنیت انرژی و تجارت دریایی خود را کاملاً به تضمینهای نظامی آمریکا وابسته کنند. چین با ایجاد ذخایر عظیم و توانایی کاهش یا افزایش سریع واردات، از یک خریدار منفعل به بازیگری تأثیرگذار بر قیمت و جریان جهانی نفت تبدیل شده است.
آیا اقتصاد آمریکا در حال ورود به نقطه بیبازگشت منفی است؟
افزایش قیمت نفت، اختلال در کشتیرانی و طولانیشدن جنگ میتواند تورم آمریکا را افزایش دهد، هزینه سوخت و حملونقل را بالا ببرد و رشد اقتصادی را تضعیف کند. بااینحال، توصیف اقتصاد آمریکا بهعنوان اقتصادی «در حال فروپاشی» با دادههای فعلی سازگار نیست.
اداره آمار کار آمریکا اعلام کرده است نرخ بیکاری این کشور در ژوئن ۲۰۲۶ حدود ۴٫۲ درصد بوده و شمار مشاغل غیرکشاورزی در همان ماه ۵۷ هزار مورد افزایش یافته است. بازار کار آمریکا نشانههایی از کندی دارد، اما دادههای رسمی از فروپاشی اقتصادی حکایت نمیکنند.
تهدید اصلی برای آمریکا و اقتصاد جهانی، ادامه اختلال در هرمز و افزایش پایدار قیمت انرژی است. چنین وضعیتی میتواند تورم را دوباره تشدید کرده، بانک مرکزی آمریکا را در تصمیمگیری درباره نرخ بهره تحت فشار قرار دهد و هزینه جنگ را برای دولت و مصرفکنندگان آمریکایی بالا ببرد.
تغییر موازنه انرژی جهان
تحلیل رویترز تأکید میکند توانایی چین در کاهش سریع واردات، کنترل صادرات فرآوردههای نفتی و اتکا به ذخایر عظیم، میتواند نقش این کشور را در بازار جهانی انرژی تغییر دهد.
چین برای دههها بیشتر بهعنوان بزرگترین منبع رشد تقاضای نفت شناخته میشد؛ اما بحران اخیر نشان داد این کشور میتواند با بالا و پایینکردن خرید و صادرات خود، بر قیمتها و جریان سوخت در آسیا و جهان اثر بگذارد.
در نهایت
هند و چین به جنگ ایران و آمریکا نپیوستهاند، اما هر دو نشان دادهاند که برای کاهش وابستگی به نظم امنیتی موجود، تصمیمهای مستقل خود را اتخاذ خواهند کرد.
هند برای جلوگیری از تلفات بیشتر، اعزام دریانوردان به مسیر هرمز را ممنوع کرده است. چین نیز با ذخایر بیش از یک میلیارد بشکهای، کاهش واردات و کنترل بازار داخلی، توانسته بخش بزرگی از شوک نفتی را مهار کند.
این تحولات به معنای فروپاشی فوری اقتصاد آمریکا نیست؛ اما نشان میدهد کنترل واشنگتن بر مسیرهای انرژی دیگر بهتنهایی برای مهار بحران و تضمین ثبات بازار جهانی نفت کافی نیست و آسیا با سرعت در حال ساخت سازوکارهای مستقل خود برای عبور از کلیدیترین تنگه جهان یعنی هرمز در مواجهه با بحرانهای آینده است.
