در دنیای سیاست بینالملل، قوانین تغییر میکنند، اما قوانین جدیدی که دولت پکن بهتازگی وضع کرده، موجی از نگرانی را در میان جامعه بینالمللی، بهویژه کاناداییها، ایجاد کرده است. از روز سهشنبه، محدودیتهای جدید سفر برای شهروندان و اتباع خارجی اجرایی شد؛ قوانینی که شامل ممنوعیت بیسابقهای برای خروج اتباع خارجی از مرزهای چین برای افرادی است که به زعم مقامات، مقررات کشور را نقض کردهاند.
سایه ممنوعیت جدید؛ شاید وارد شوید اما اجازه خروج از چین را ندارید
«هنری گائو»، استاد حقوق در دانشگاه مدیریت سنگاپور، در گفتگو با برنامه Your Morning شبکه CTV، وضعیت جدید را با استعارهای تکاندهنده توصیف کرد. او گفت: «پس از اجرایی شدن این قانون، چین در حال تبدیل شدن به هتل کالیفرنیا است؛ جایی که میتوانید برای ورود تلاش کنید، اما شاید هرگز نتوانید از آن خارج شوید.»
این استعاره از ترسی حکایت دارد که در آن مرز میان گردشگری و حبس اجباری در سایه قوانین امنیتی، بسیار باریک شده است. برخلاف سیستمهای حقوقی در کشورهای دموکراتیک مانند کانادا، که محدودیتهای خروج معمولاً از طریق فرآیندهای شفاف دادگاهی و با دلیل مشخص اعمال میشود، قوانین جدید بهگونهای است که حتی برای مسافران عادی و شهروندان کانادایی حاضر در خاک چین، دامنه وسیعی از مقامات را مجاز میکند تا بدون نیاز به طی کردن مراحل قضایی پیچیده، سفر افراد را محدود کنند.
هدف اصلی چیست؟ امنیت ملی یا ابزاری برای فشار سیاسی؟
طبق تعریف رسمی، این قوانین جدید که شامل ممنوعیت خروج افراد از قلمرو چین میشود، با هدف مقابله با کسانی وضع شدهاند که برای امنیت ملی تهدید محسوب میشوند یا بهطور ادعایی قوانین صادرات و واردات تکنولوژی را نقض کردهاند. با این حال، منتقدان و کارشناسان حقوقی نگران ابعاد پنهان این قانون هستند.
ترس اصلی این است که امنیت ملی به عنوان یک مفهوم بسیار گسترده و مبهم، به ابزاری برای اعمال فشار سیاسی تبدیل شود. در این سناریو، هر فعالیت، هر نوشته یا حتی هر نوع تعامل که از دیدگاه پکن مضر تلقی شود، میتواند بهانه کافی برای منع خروج یک فرد از خاک چین باشد.
یکی از نگرانکنندهترین بخشهای این قانون، عدم شفافیت در اطلاعرسانی است. پروفسور گائو هشدار میدهد: «بدتر از همه این است که در پروندههای مربوط به امنیت ملی، مقامات حتی مجبور نیستند به شما اطلاع دهند. این یعنی شما ممکن است تا لحظهای که در فرودگاه ایستادهاید، هیچ اطلاعی از وضعیت خود نداشته باشید و درست در لحظه خروج، با این واقعیت تلخ مواجه شوید که اجازه ترک کشور را ندارید.»
تضاد میان تسهیل ویزا و سختگیریهای امنیتی
جالب اینجاست که این قوانین در زمانی وضع شدهاند که پکن در تلاش بود روابط خود را با کانادا بهبود ببخشد و در ماه فوریه، نیاز به ویزا را برای مسافران و تجار کانادایی که قصد حضور در بازار چین برای سفر کوتاهمدت (۳۰ روز یا کمتر) را داشتند، لغو کرده بود. این اقدام در ظاهر نشاندهنده باز شدن درها بود، اما اکنون قوانین جدید خروج، این تسهیلات را تحتالشعاع قرار داده است.
علاوه بر خطر ممنوعیت خروج از مرزهای چین، قوانین جدید بیان میکنند که اتباع خارجی که در درخواستهای ویزای خود اظهارات نادرست داشته باشند، ممکن است از ورود به خاک این کشور نیز محروم شوند. این یعنی حتی یک اشتباه کوچک در پر کردن فرمهای اداری میتواند پیامدهای بلندمدت و جدی داشته باشد.
کدام گروه از مسافران در بازار چین بیشترین ریسک را میپذیرند؟
با توجه به شرایط فعلی، پروفسور گائو توصیه میکند که مسافران خارجی بهویژه اتباع کانادایی پیش از حضور در خاک چین باید با دقت بیشتری برنامهریزی کنند. او دیدگاه خود را به دو دسته از افراد تقسیم میکند:
گردشگران عادی: گائو معتقد است اگر فردی صرفاً یک گردشگر باشد (مثلاً بازنشستهای که هیچ علاقه یا فعالیت تجاری در چین ندارد و فقط قصد دیدن دیوار بزرگ چین را دارد)، ریسک او کمتر است. با این حال، حتی برای این دسته نیز بیاحتیاطی توصیه نمیشود.
تجار، دانشگاهیان و پژوهشگران (دسته پرخطر): این گروه بیشترین آسیب را خواهند دید. تجار به دلیل تعاملات مالی و قوانین جدید مربوط به تکنولوژی در معرض خطر هستند. اما خطر بزرگتری متوجه دانشگاهیان و پژوهشگرانی است که در زمینههای حساس (مانند مسائل سیاسی، حقوق بشر یا موضوعات حساس داخلی چین) تحقیق میکنند. انجام هرگونه پژوهشی که با خط قرمزهای پکن همسو نباشد، میتواند مستقیماً منجر به اعمال محدودیتهای سفر شود.
جمعبندی و نتیجهگیری برای مسافران
در حالی که دولت پکن سعی دارد در عین حفظ امنیت ملی، جریان تجارت و گردشگری را مدیریت کند، ایجاد فضای ابهام حقوقی باعث شده است که اعتماد بینالمللی متزلزل شود و برای مسافران کانادایی حاضر در شهرهای چین، سوال دیگر این نیست که «آیا میتوان به این کشور سفر کرد؟»، بلکه سوال اصلی این است: «آیا من از قوانین پکن کاملاً مطلع هستم و آیا فعالیتهای من میتواند به عنوان تهدید امنیتی تلقی شود؟»
پیش از هرگونه رزرو بلیت یا سفر کاری، توصیه میشود که مسافران با مشاوران حقوقی یا سفارتخانهها مشورت کرده و از هرگونه فعالیت در حوزههای حساس یا تجاری که با قوانین جدید تکنولوژی در تضاد است و ممکن است به ممنوعیت همیشگی خروج آنها از کشور چین منجر شود، خودداری کنند. در دنیای جدید پکن، خروج از مرزها ممکن است سختتر از ورود به آنها باشد.
منبع: سیتیوی
