ارتش ایالات متحده روز سهشنبه موج جدیدی از حملات را علیه ایران آغاز کرد و همزمان مجوز فروش نفت این کشور را لغو نمود. این اقدامات نظامی پس از درگیری سنگین و مجدد در خطوط مواصلاتی تنگه هرمز صورت گرفت؛ جایی که هدف قرار گرفتن سه نفتکش، آتشبس شکنندهٔ فعلی را بهشدت تحت فشار قرار داد.
هدف قرار گرفتن ۸۰ موضع در جنوب ایران و درگیری مجدد در محدودهٔ تنگه هرمز
این حملات درست در روزی رخ داد که جمعیت انبوهی در شهر مذهبی قم در حال تشییع پیکر «آیتالله علی خامنهای»، رهبر جانباختهٔ ایران بودند. فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) اعلام کرد که با هدف تحمیل هزینههای سنگین به ایران، بیش از ۸۰ هدف را مورد حمله قرار داده است. سنتکام افزود که در این عملیات، بیش از ۶۰ قایق کوچک سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هدف قرار گرفتند تا توانایی ایران برای حمله به کشتیهای تجاری کاهش یابد.
سنتکام در بیانیهای اعلام کرد: «تجاوزهای بیدلیل نیروهای ایرانی، نقض آشکار و خطرناک آتشبس است و آزادی کشتیرانی را به خطر میاندازد.»
در مقابل، قرارگاه مرکزی خاتمالانبیاء با اشاره به احتمال وقوع هرگونه درگیری گسترده و مجدد در آبراههای تنگه هرمز، حملات آمریکا را «تجاوز آشکار» خواند و هشدار داد که تهران اجازهٔ هیچگونه مداخلهای را در مدیریت این منطقه به آمریکا نخواهد داد.
گزارش رسانهها از میزان خسارات و مجروحان
رسانههای ایران بامداد چهارشنبه به وقت محلی از وقوع انفجارهایی در جزیرهٔ خارک (هاب اصلی صادرات نفت ایران)، جزیرهٔ قشم و شهرهای بندری سیریک و بندرعباس در جنوب کشور خبر دادند. گزارشی از تلفات جانی غیرنظامیان منتشر نشده، اما به گفتهٔ خبرنگار تلویزیون دولتی ایران، چندین نفر بر اثر برخورد ترکشهای یک «پرتابهٔ دشمن» به اسکلهٔ تجاری سیریک مجروح شدهاند. طبق این گزارشها، اسکلههای صیادی در سیریک و بندرعباس نیز هدف قرار گرفتهاند و چندین قایق صیادی در بندرعباس دچار آتشسوزی شدهاند.
شبکهٔ «پرس تیوی» ایران نیز از شنیده شدن صدای چند انفجار در جزیرهٔ خارک خبر داد، اما جزئیاتی از علت انفجارها، خسارات یا تلفات احتمالی ارائه نکرد. در بیانیهٔ سنتکام اشارهای به جزیرهٔ خارک (که ۹۰ درصد نفت خام ایران از آن صادر میشود) نشده است. این جزیره آخرین بار در ماه آوریل هدف حملات آمریکا قرار گرفته بود. یک مقام آمریکایی به رویترز گفت که هدف این حملات، سیستمهای پدافند هوایی، سامانههای نظارت ساحلی، موشکهای زمینبههوا، موشکهای کروز ضدکشتی و سایتهای پرتاب پهپاد ایران بوده است.
بازگشت تحریمهای نفتی واشینگتن و صعود قیمت نفت
این حوادث جدیدترین تهدید برای توافق آتشبسی است که ماه گذشته میان آمریکا و ایران شکل گرفت؛ توافقی که به درگیریهای آغازشده از ماه فوریه موقتاً پایان داده بود. در ضربهای مهلک به این توافق، واشینگتن با لغو امتیازهای پیشین، زمینهٔ بازگشت مجدد تحریمهای شدید نفتی علیه ایران در بازارهای جهانی را فراهم کرد. در پی اعلام این تصمیم، قیمت نفت بیش از ۳ درصد افزایش یافت.
پیش از این، یک مقام آمریکایی گفته بود که مذاکرهکنندگان همچنان با حسننیت برای دستیابی به یک توافق نهایی با ایران تلاش میکنند. با این حال، قابلیت ایجاد درگیری و ناامنی مجدد در آبراههای استراتژیک تنگه هرمز اهرم فشار بزرگی در دست تهران است که به آن اجازه میدهد عملاً قویترین ارتش جهان را به بنبست بکشاند. تحلیلگران معتقدند تهران از حمله به کشتیها استفاده میکند تا در جریان مذاکرات برای یک توافق صلح بلندمدت با آمریکا، این اهرم فشار را به رخ بکشد.
طبق توافق موقت قبلی، وزارت خزانهداری آمریکا در ۲۲ ژوئن، مجوزی عمومی صادر کرده بود که به ایران اجازه میداد تا ۲۱ اوت به فروش نفت خام، محصولات پتروشیمی و فرآوردههای نفتی خود ادامه دهد. با لغو رسمی این مجوز در روز سهشنبه، واشینگتن گام نهایی را برای بازگشت کامل تحریمهای بینالمللی نفتی علیه ایران برداشت و تا ۱۷ ژوئیه به تهران فرصت داد تا معاملات خود را متوقف کند.
واکنش ایران به اتهام حمله به نفتکشها در منطقه
وزارت امور خارجه ایران در واکنش به بازگشت دوبارهٔ تحریمهای یکجانبهٔ نفتی، این اقدام را نقض صریح توافق دانست و تأکید کرد که واشینگتن مسئول تبعات ناگواری است که متوجه ایران و منطقه خواهد شد. این وزارتخانه بامداد چهارشنبه تأکید کرد که ایران برای حفظ منافع و امنیت ملی خود، هر اقدامی را که لازم بداند انجام خواهد داد.
قطر، ایران را مسئول حمله به شناورها، از جمله نفتکش غولپیکر حامل گاز طبیعی مایع (LNG) خود به نام «الرکایات» دانست. طبق گزارشها، این نفتکش در طول شب هدف حملهٔ یک پهپاد قرار گرفته که منجر به آتشسوزی در موتورخانهٔ آن شده است. خدمهٔ این کشتی همگی سالم بوده و از شناور خارج شدهاند.
منابع امنیت دریایی همچنین اعلام کردند که یک نفتکش بزرگ با پرچم عربستان به نام «ودیان» در سواحل عمان آسیب دیده است، اما علت دقیق آن هنوز مشخص نیست. وزارت امور خارجه قطر در پی این حادثه، کاردار ایران در دوحه را احضار و یادداشت اعتراضی به وی تسلیم کرد.
وزارت امور خارجه ایران اتهامات قطر را «تعجبآور» خواند و اعلام کرد که تهران با جدیت به تعهدات خود پایبند است، اما تأکید کرد کشتیهای تجاری در صورت عبور از مسیرهایی که با ایران هماهنگ نشده باشد، با ریسک مواجه خواهند شد. یک مقام دیگر آمریکایی نیز بدون ذکر نام گفت که نشانههای اولیه حاکی از شلیک ایران به سمت این سه کشتی تجاری است.
رهبران ایران در تلاشند تا یک سیستم دائمی برای دریافت عوارض در منطقه ایجاد کنند؛ اقدامی که توازن قوا را در منطقهای که آمریکا سالهاست نقش ضامن امنیت آن را بازی میکند، بهطور اساسی تغییر خواهد داد.
بازگشت رئیسجمهور به کشور همزمان با مراسم تشییع
در داخل کشور، حاکمیت از مراسم عزاداری رهبر ایران که از هفتهٔ گذشته آغاز شده، برای نمایش کنترل خود بر اوضاع استفاده کرده است. آیتالله خامنهای در اولین روز جنگ همراه با دختر، نوه و سایر اعضای خانوادهاش جان باخته بود. پیکر او و خانوادهاش روز سهشنبه در خیابانهای شهر قم تشییع شد و رسانههای دولتی تصاویری از انتقال تابوت وی با هواپیما به فرودگاه نجف در عراق نشان دادند. تلویزیون دولتی ایران گزارش داد «مسعود پزشکیان»، رئیسجمهور ایران که برای شرکت در این مراسم به عراق رفته بود، پس از حملات آمریکا به جنوب کشور، سفر خود را نیمهکاره رها کرد و به ایران بازگشت.
هدف از این آتشبس، ایجاد یک فرصت ۶۰ روزه برای مذاکره جهت دستیابی به یک توافق دائمی بود، اما مذاکرات غیرمستقیم در قطر هفتهٔ گذشته بدون هیچ پیشرفتی پایان یافت.
خط و نشان ترامپ و شرط عراقچی برای ادامهٔ مذاکرات
«دونالد ترامپ»، رئیسجمهور آمریکا بارها تهدید به ازسرگیری بمبارانها کرده است؛ او آخرین بار روز دوشنبه در دفتر بیضیشکل کاخ سفید به خبرنگاران گفت: «ما یا توافق میکنیم یا کار را تمام خواهیم کرد… ما میتوانیم ظرف یک ساعت پلهای آنها را خراب کنیم و منبع انرژیشان را از بین ببریم.»
در همین حال، «عباس عراقچی»، وزیر امور خارجه ایران اعلام کرد که طبق شرایط تفاهمنامه آتشبس موقت، در صورت ادامهٔ تهدیدها، مذاکرات برای توافق نهایی آغاز نخواهد شد.
منبع: رویترز
