یک افسر نیروی هوایی آمریکا که پس از سرنگونی جنگنده F-15E در ایران، با وجود شکستگی کمر، دست و شانهاش، ۵۰ ساعت در مناطق کوهستانی پنهان ماند، برای نخستینبار جزئیات فرار خود از نیروهای ایرانی و عملیات گسترده آمریکا برای نجاتش را بازگو کرده است؛ عملیاتی که صدها نیروی نظامی و اطلاعاتی، هواپیماها و بالگردهای آمریکایی و یک عملیات فریب سازمان سیا را دربر میگرفت. این عملیات برای یافتن و نجات این خلبان آمریکایی در خاک ایران انجام شد.
این خلبان آمریکایی که به دلیل ملاحظات امنیتی با نام رمز «براوو» معرفی شده، در گفتگو با برنامهی «۶۰ دقیقه» شبکهی سیبیاس گفت پس از اصابت موشک دوشپرتاب ایرانی به جنگنده، چتر نجاتش آسیب دید و او در بخشی از مسیر با سرعتی حدود ۷۰ تا ۱۰۰ مایل در ساعت، معادل حدود ۱۱۰ تا ۱۶۰ کیلومتر در ساعت، سقوط آزاد کرد.
اصابت موشک به جنگنده در نزدیکی اصفهان
ماموریت «براوو» و خلبان جنگنده که با نام رمز «آلفا» معرفی میشود، شب دوم آوریل در منطقهای کوهستانی در جنوب اصفهان انجام شد.
به گفتهی دریاسالار «برد کوپر»، فرمانده سنتکام، ماموریت این جنگنده حمله به تاسیسات صنعتی مرتبط با برنامهی پهپادی و موشکی ایران بود. این منطقه در نزدیکی محل نگهداری بخش قابلتوجهی از مواد هستهای با غنای بالا قرار داشت. کوپر گفت نیروهای آمریکایی در آن زمان از برتری هوایی برخوردار بودند. اما «واضح است که بر فراز کانزاس پرواز نمیکردیم.»
جنگنده F-15E دو سرنشینه که حدود ۳۰ میلیون دلار ارزش دارد، با یک موشک دوشپرتاب ایرانی هدف قرار گرفت.
براوو لحظه اصابت موشک را به «برخورد با یک قطار باری» تشبیه کرد. او گفت من و آلفا ابتدا تلاش کردیم جنگنده را نجات دهیم. اما خیلی زود مشخص شد که هواپیما دیگر قابل کنترل نیست و هر دو مجبور به خروج اضطراری شدند.
سقوط آزاد با چتر آسیبدیده
پس از خروج اضطراری دو خلبان آمریکایی از جنگنده، براوو از آلفا جدا شد. موشک به چتر نجات او آسیب زده بود و او در جریان سقوط تلاش میکرد آن را باز کند یا بخشهای آسیبدیده چتر را از هم جدا کند. براوو گفت: «یک لحظه به بالا نگاه کردم و دیدم هیچ چتری وجود ندارد. ترسناکترین چیزی بود که در تمام زندگیام دیده بودم.»
او در همان لحظه دعا کرد و سپس با شدت به زمین برخورد کرد و از ناحیه کمر، یک دست و شانه دچار شکستگی شد. مچ پایش نیز آسیب دید و سر و صورتش زخمی شد. با این حال، او بلافاصله تلاش کرد از محل سقوط دور شود تا نیروهای ایرانی نتوانند او را پیدا کنند.
خلبان آمریکایی گفت: «آسیب دیده بودم. اما همهی ما آموزش دیدهایم که خودمان را با شرایط وفق دهیم و بر موانعی که با آنها مواجه میشویم غلبه کنیم.»
پناه گرفتن خلبان آمریکایی در ارتفاعات
براوو در تاریکی ابتدا نمیتوانست محیط اطرافش را به خوبی تشخیص دهد. با طلوع خورشید، متوجه شد در یکی از درههای مرتفع بیابانی قرار دارد؛ درهای که صخرههای ناهموار دو طرف آن را احاطه کرده بودند. او به این نتیجه رسید که ماندن در ارتفاعات امنتر است و با وجود شکستگیهای متعدد، مسیر صعود را در پیش گرفت و خود را به خطالرأسی در ارتفاع حدود ۷ هزار فوت، معادل بیش از ۲ هزار متر، رساند.
او تقریبا هیچ آب و غذایی در اختیار نداشت و یک روز کامل دیگر را در سرمای شب، باد و شرایط سخت کوهستانی سپری کرد.
در همین حال، نیروهای ایرانی نیز در جستجوی خدمهی هواپیمای سرنگونشده بودند. تصاویر بقایای جنگنده در رسانههای ایران منتشر شد و ویدئوهایی در فضای مجازی، گروههای مسلح را در حال جستجوی آنها نشان داد.
«ژنرال دن کین»، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، گفت: «قصد نیروهای زمینی ایران برای پیدا کردن دو خلبان آمریکایی کاملا روشن بود.» به گفتهی منابع نظامی آمریکا، نیروهای ایرانی در مقطعی تا چند صد متری محل مخفی شدن براوو پیش رفتند.
نجات آلفا و ادامهی جستجو برای براوو
حدود شش ساعت پس از سرنگونی جنگنده، نیروهای آمریکایی در یک عملیات پرخطر در طول روز موفق شدند آلفا را پیدا و از ایران خارج کنند.
هلیکوپترهای آمریکایی حاضر در عملیات هدف تیراندازی قرار گرفتند. «پیت هگست»، وزیر دفاع ایالات متحده، دربارهی عملیات نجات خلبان آمریکایی در ایران گفت: «از لحظهی ورود تا لحظهی خروج، درگیری مسلحانه جریان داشت. اما آنها آلفا را برگرداندند.»
با این حال، نیروهای نجات نتوانستند براوو را پیدا کنند و منطقه را ترک کردند.
آلفا که اکنون دوباره برای نیروی هوایی آمریکا کار میکند، به دلیل ملاحظات امنیتی حاضر نشد با برنامهی «۶۰ دقیقه» مصاحبه کند. او در بیانیهای از نیروهای جستجو و نجات و سایر نیروهای دخیل در عملیات تشکر کرد و گفت همچنان از «حرفهایگری و مهارت تاکتیکی» آنها شگفتزده است.
اولین پیام براوو به آمریکا
با فرارسیدن شب نخستین روز حضور براوو در ایران، او سرانجام توانست با نیروهای آمریکایی ارتباط برقرار کند. خلبان آمریکایی گفت: «وقتی به لحظهای رسیدم که توانستم همه چیزهایی را که پشت سر گذاشته بودم مرور کنم و درباره آنها فکر کنم، نوشتم: خدا مهربان است.» او همچنین اطلاع داد که زخمی شده، اما همچنان قادر به حرکت است.
نیروهای آمریکایی در آن مقطع آماده بودند عملیات دیگری برای نجات او انجام دهند، اما شرایط برای اجرای فوری عملیات فراهم نشد. هگست گفت این تصمیم بسیار دشوار بود و در نهایت براوو ناچار شد حدود ۲۴ ساعت دیگر در منطقه بماند.
نقش سیآیای در یافتن محل اختفای خلبان آمریکایی
در این مرحله، سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، (سیآیای)، نقش مهمی در عملیات نجات خلبان آمریکایی در ایران ایفا کرد. سیآیای با اجرای یک کارزار چندلایه تلاش کرد نیروهای ایرانی را دربارهی محل حضور براوو سردرگم کند. این سازمان همچنین از فناوری فوقمحرمانه برای تعیین دقیق موقعیت او استفاده کرد.
همزمان، نیروهای آمریکایی تحرکات نیروهای ایرانی را زیر نظر داشتند و برای فراهم کردن شرایط ورود مجدد به منطقه آماده میشدند.
ویدئوهایی که بعدها از حالت طبقهبندی خارج شدند، نشان میدهند بمبافکنها و پهپادهای آمریکایی مواضع نیروهای سپاه پاسداران را در نزدیکی محل اختفای براوو هدف قرار دادند تا مسیر برای عملیات نجات هموار شود.
ورود نیروهای ویژه آمریکا به ایران
پس از مشخص شدن محل براوو، عملیات نهایی آغاز شد. به گفته دریاسالار کوپر، بیش از ۹۰ نیروی آمریکایی روی زمین وارد ایران شدند. نخستین حضور نیروهای زمینی آمریکا در این کشور طی ۴۶ سال گذشته.
چند صد نیروی دیگر در هوا و چند هزار نفر نیز در بخشهای پشتیبانی مشارکت داشتند. نیروهای عملیات ویژه، از جمله اعضای «دلتا فورس» ارتش و «تیم شش» نیروی دریایی آمریکا، در این عملیات حضور داشتند.
نیروها ابتدا با دو هواپیمای بزرگ جستجو و نجات در یک باند موقت بیابانی فرود آمدند. سپس هلیکوپترهای کوچک «لیتل برد» برای رسیدن به براوو که در خطالرأس کوهستانی و چندین کیلومتر دورتر پناه گرفته بود، به پرواز درآمدند.
ژنرال کین دربارهی عملیات نجات خلبان آمریکایی در ایران گفت: «اگر لازم بود، برای بازگرداندن افسر سامانههای تسلیحاتی نیروهای بیشتری را هم اعزام میکردیم.»
«یکی از بهترین لحظات زندگیام»
براوو پس از ۵۰ ساعت پنهان شدن در مناطق کوهستانی، سرانجام نیروهای نجات آمریکایی را دید که به سمت محل اختفای او میآمدند. او این لحظه را «یکی از بهترین لحظات زندگی» خود توصیف کرد.
براوو جزئیات گفتگویش با نیروهای نجات را بازگو نکرد. اما گفت نخستین جملهای که پس از رسیدن آنها به محل بر زبان آورد این بود: «برویم.» با این حال، خروج نیروها از ایران به آسانی انجام نشد.
گیر افتادن نیروهای نجات و انهدام هواپیماها
دو هواپیمای ترابری عملیات ویژه MC-130J که برای انتقال نیروها و براوو از ایران اعزام شده بودند، هنگام فرود در باند موقت بیابانی دچار مشکل شدند و چرخهای آنها در شنها گیر کرد. هواپیماها قادر به برخاستن نبودند و بیش از ۹۰ نیروی عملیات ویژه آمریکا برای مدتی در منطقه گرفتار شدند تا یک یگان مخفی نیروی هوایی برای خارج کردن آنها وارد عمل شد.
پس از نجات نیروها، ارتش آمریکا برای جلوگیری از افتادن فناوریهای حساس به دست ایران، هر دو هواپیما را منهدم کرد. ارزش هر هواپیما حدود ۱۰۰ میلیون دلار برآورد شده است.
هلیکوپترهای «لیتل برد» نیز منهدم شدند تا تجهیزات و فناوریهای حساس آنها در اختیار نیروهای ایرانی قرار نگیرد.
پایان ۵۰ ساعت فرار
خلبان آمریکایی سرانجام ۵۰ ساعت پس از سرنگونی جنگنده، همزمان با طلوع خورشید در صبح یکشنبه عید پاک، از ایران خارج شد. او مدت کوتاهی پس از ترک ایران با همسرش در آمریکا تماس گرفت و از قدرت و استقامتی که او در این مدت نشان داده بود، قدردانی کرد.
براوو این عملیات را «معجزهای در عصر حاضر» توصیف کرد. همچنین گفت زنده ماندنش با وجود سقوط شدید، جراحات متعدد، کمبود آب و غذا و حضور نیروهای ایرانی در اطرافش، برای او نشانهای از حمایت خداوند بوده است.
او گفت: «من معتقدم آنچه اتفاق افتاد، گواهی بر حمایت خداوند در زندگی من بود؛ اینکه مرا از آن لحظه عبور داد، بدون اینکه جراحاتم مانع زنده ماندنم شوند و در عین حال، از آسیبهای فاجعهباری که میتوانست تواناییم برای بقا را از بین ببرد، جلوگیری کرد.»
براوو در پایان گفت این عملیات فقط داستان نجات یک فرد نیست، بلکه نمونهای از همکاری نیروهای نظامی و اطلاعاتی، آموزش، تصمیمگیری و رهبری برای اجرای ماموریتی است که به گفتهی او، «در تاریخ به عنوان نمونهای از آنچه آمریکا حاضر است برای پایبندی به تعهداتش و رها نکردن هیچ کس انجام دهد، باقی خواهد ماند.»
