چه در انتظار رسیدن قطار و چه هنگام استراحت در یک کافه، سنگاپور میکوشد شهروندانش را به عادتی ترغیب کند که حفظ آن در زندگی روزمره هر روز دشوارتر میشود: کتاب خواندن. در قالب یک طرح جدید برای گسترش فرهنگ کتابخوانی، دولت سنگاپور در ماه جاری میلادی یک برنامه ملی پنجساله و ابتکاری را برای تقویت عادت مطالعه راهاندازی کرده است که از جمله مشوقهای آن، پرداخت مبالغ اندک به شهروندانی است که دقایق مطالعه خود را در یک وبسایت دولتی ثبت میکنند.
پاداشهای کوچک برای پرورش یک ملت کتابخوان
مقامهای این کشور امیدوارند استفاده از بازیسازی، یعنی بهکارگیری سیستم امتیازدهی برای ثبت و پیگیری یک عادت در ازای پاداشی هرچند اندک، همراه با مشارکت عمومی، بتواند به احیای عادتی کمک کند که بهسرعت جای خود را به ساعتها اسکرولکردن بیهدف در شبکههای اجتماعی و محتوای سطحی و اعتیادآور میدهد؛ عادتی که به گفته برخی کارشناسان میتواند به «پوسیدگی مغز» منجر شود.
«ملیسا تام»، رئیس هیات ملی کتابخانههای سنگاپور، در بیانیهای گفت: «در حالی که محتوای کوتاه به ما کمک میکند در جریان اطلاعات قرار بگیریم، مطالعه متون بلند توانایی تمرکز، تفکر انتقادی و قوه تخیل را تقویت میکند.»
او افزود: «در نهایت، میخواهیم کشوری از کتابخوانهایی داشته باشیم که کنجکاو، اهل تفکر و برخوردار از قدرت تشخیص باشند و بتوانند در جهانی که روزبهروز پیچیدهتر میشود، مسیر خود را پیدا کنند.»
البته این طرح کتابخوانی در سنگاپور کسی را ثروتمند نمیکند؛ چرا که برای کسب ۱ دلار سنگاپور (حدود ۰/۸ دلار آمریکا) باید ۵۰ روز مطالعه ثبت شود. هر نوبت مطالعه ۱۵ دقیقهای یا بیشتر، ۲۰ سکه مجازی به همراه دارد و کاربران برای دریافت ۱ دلار باید ۱۰۰۰ سکه جمع کنند. ضمن اینکه روزانه فقط یک نوبت مطالعه قابل ثبت است.
نبرد با پوسیدگی مغز در عصر حواسپرتیهای دیجیتال
این برنامه منحصربهفرد در شرایطی اجرا میشود که دامنه توجه افراد در سراسر جهان در حال کوتاهتر شدن است و آمار مطالعه روبهافول است. مربیان و معلمان در تلاشند با «پوسیدگی مغز» مبارزه کنند؛ پدیدهای که به کاهش تواناییهای شناختی بر اثر مصرف بیش از حد محتواهای سطحی و پرسه زدنهای بیهدف در فضای مجازی نسبت داده میشود.
نتایج جدید رتبهبندیهای جهانی که هفته گذشته منتشر شد، نشان داد نمرات مطالعه دانشآموزان ۱۵ ساله در آمریکا بهشدت کاهش یافته است، در حالی که کشورهای آسیایی مانند سنگاپور و چین عملکرد بسیار خوبی داشتهاند. این مطالعه همچنین «حواسپرتی دیجیتال بیشتر» در کلاسهای درس را یکی از چالشهای مهم عنوان کرد.
«لو چین ای»، از موسسه ملی آموزش در ارتباط با این طرح کتابخوانی در سنگاپور، گفت محور اصلی ابتکار این کشور، بازیوار کردن مطالعه و تبدیل آن به یک عادت است و او که در مورد عادات مطالعه تحقیق میکند، به سیانان گفت: «برای کسی که زیاد مطالعه میکند، ۱۵ دقیقه ممکن است زمان بسیار کوتاهی به نظر برسد، اما به نظرم نقطه شروع بسیار مناسبی است.»
او افزود: «واقعیت این است که بسیاری از مردم همچنان مطالعه میکنند، اگر منظورمان خواندن کلمات روی صفحه نمایش باشد. اما آن نوع مطالعه عمیق، زمان گذاشتن و متعهد بودن به خواندن، کمتر اتفاق میافتد.»
اهمیت این طرح کتابخوانی؛ چرا دانشآموزان سنگاپور لذت خواندن را فراموش میکنند؟
با وجود اینکه مقامات امیدوارند با ایده دریافت مقداری پول انگیزه کافی برای افزایش سرانه مطالعه ایجاد شود و سنگاپور همچنان در آمار جهانی پیشتاز بماند، نگرانهایی وجود دارد که دانشآموزان با ورود به مقاطع بالاتر و آماده شدن برای امتحانات مهمتر، انگیزه خود را برای مطالعه آزاد از دست بدهند.
یک تحلیلگر ریسک در سنگاپور که به واسطه شغلش گزارشهای فنی و اخبار زیادی میخواند، معتقد است دانشآموزان با ورود به دوره متوسطه، لذت مطالعه را از دست میدهند. «آیزاک نئو»، ۳۲ ساله، گفت: «دوران نوجوانی میتواند بسیار پراسترس باشد. آزمونهای مهم زیادی وجود دارد و شما شروع میکنید فقط مطالبی را بخوانید که قرار است از آنها امتحان گرفته شود. بعد بهتدریج عادت مطالعه برای لذت و سرگرمی را از دست میدهید.»
وقتی نئو متوجه شد از زمان شروع کارش سالهاست کتابی به دست نگرفته، در سال ۲۰۲۵ «باشگاه کتابخوانی مردان مدرن» را تاسیس کرد. او میگوید: «با افراد زیادی صحبت کردهام که میگویند انگیزه اصلیشان برای پیوستن، احیای عادت مطالعه است، چون مدتهاست آن را کنار گذاشتهاند.»
به گفته نئو، اعضای باشگاه کتابش میگویند مدتهاست کتابی نخواندهاند و اکنون حتی به سراغ ژانرهایی میروند که در گذشته احتمالا آنها را انتخاب نمیکردند.
این طرح جدید که برای ترویج کتابخوانی طراحی شده، با نام «بخوان و پاداش بگیر» تا پایان سال در فاز آزمایشی است و به گفته هیات ملی کتابخانههای سنگاپور، قرار است بر اساس بازخورد کاربران، ویژگیها و امکانات جدیدی به آن اضافه شود.
خوانندگان همچنین میتوانند در یک برنامه خیریه مرتبط با این طرح شرکت کنند. سازمان امیدوار است این برنامه امسال بتواند ۷/۵ میلیون دقیقه مطالعه جمعآوری کند و در این مسیر تا ۱۱۸ هزار و ۳۰۰ دلار آمریکا، معادل ۱۵۰ هزار دلار سنگاپور، برای امور خیریه جمعآوری شود.
آیا دریافت جایزه و پول برای انجام مطالعه، مردم را کتابخوان میکند؟
اجرای این ایده و امکان دریافت مقداری پول برای دقایقی مطالعه، در کشور ثروتمند سنگاپور بحثهایی را به وجود آورده است درباره اینکه آیا این مشوقها واقعا میتوانند عشق مادامالعمر به کتاب را در افراد ایجاد کنند یا نه. برخی منتقدان معتقدند مردم باید به خاطر خودِ مطالعه کتاب بخوانند، نه برای دریافت پول.
در مقابل، گروهی دیگر معتقدند در دورانی که حواسپرتی به شکل بیسابقهای افزایش یافته است، هر کاری که مردم را به سمت مطالعه ببرد ارزشمند است. «شارمین لیم»، تولیدکننده ۲۸ ساله محتوای کتاب و سبک زندگی در سنگاپور، به سیانان گفت: «ترجیح میدهم مردم آنقدر غرق مطالعه شوند که ایستگاه قطار یا اتوبوس خود را از دست بدهند تا اینکه صدای دائمی تیکتاک و سریالهای چینی تولیدشده با هوش مصنوعی را بشنوم که در قطار پخش میشود.»
«اشلی چیا»، که یک باشگاه کتاب را اداره میکند، معتقد است موفقیت این طرح باید با معیار گستردهتری سنجیده شود. او گفت: «من ایده تبدیل مطالعه به یک عادت و ایجاد یک تلنگر کوچک برای شروع آن را دوست دارم. اگر سنگاپور میخواهد فرهنگ مطالعه ایجاد کند، شاید موفقیت فقط این نباشد که مردم روزی ۱۵ دقیقه مطالعه کنند؛ بلکه این باشد که به خوانندگانی کنجکاوتر تبدیل شویم. اینکه خارج از مطالبی را بخوانیم که در دسترس ما هستند یا برایمان کاربرد فوری دارند.»
مشوق مالی؛ ابزار ساخت عادت یا راهکار موقت؟
با این حال، نتایج چندین پژوهش نشان میدهد که ارائه پاداش، پول و دیگر مشوقهای مالی مستقیم برای انجام یک کار، از جمله مطالعه، ممکن است پس از قطع پاداش، انگیزه طبیعی فرد برای ادامه آن رفتار را کاهش دهد.
«کاریسا نگ»، روانشناس بالینی ارشد در مرکز مراقبتهای روانشناختی «پوترا استار» در سنگاپور، گفت: «پاداشهای مالی برای افرادی که از قبل تا حدی به مطالعه علاقه دارند، خوب جواب میدهد؛ اما برای کسانی که هیچ علاقهای به مطالعه ندارند، مشوق مالی ممکن است ابزار چندان موثری برای ایجاد انگیزه پایدار و درونی برای مطالعه نباشد.»
اینکه آیا پاداشهای نقدی کوچک میتوانند در رقابت با دوپامینی که الگوریتمهای شبکههای اجتماعی ایجاد میکنند پیروز شوند، هنوز مشخص نیست. با این حال، پیرامون این طرح کتابخوانی، در کشوری مانند سنگاپور که پیشتر در اجرای کارزارهای ملی، از پاکیزگی عمومی گرفته تا ترویج رفتارهای مودبانه، موفق بوده است، شاید یک تلنگر کوچک و پاداشی اندک کافی باشد تا مردم دوباره ورق کتاب را برگردانند.
منبع: سیانان
