دو منبع دولتی یمن به سی‌ان‌ان گفتند که شورشیان مورد حمایت ایران در یمن، روز جمعه جزیره‌ی استراتژیک «پریم» را در تنگه باب‌المندب تصرف کرده‌اند. اقدامی که می‌تواند نفوذ تهران را بر یکی دیگر از مسیرهای مهم کشتیرانی جهان افزایش دهد. یک روز پیش از آن نیز گروه حوثی‌ها در تلاش برای به دست گرفتن کنترل سواحل دریای سرخ یمن، شهر بندری «المخا» را تصرف کرده بود.
این اخبار شوک بزرگی به بازارهای جهانی وارد کرده است. همچنین نگرانی‌ها در مورد پیامدهای احتمالی بر کشتیرانی، قیمت نفت و همچنین خطر گشوده شدن جبهه‌ای جدید در جنگ میان آمریکا و ایران افزایش داده است.
اهمیت ژئوپلیتیک تنگه باب‌المندب
تنگه باب‌المندب یک گلوگاه دریایی است که آسیا و اروپا را از طریق دریای سرخ و کانال سوئز به یکدیگر متصل می‌کند. اگرچه این تنگه در مقایسه با تنگه هرمز اهمیت کمتری برای تجارت نفت دارد، اما مسیر انتقال کالاهای حیاتی در سراسر جهان است و روزانه میلیون‌ها بشکه نفت از آن عبور می‌کند.
اهمیت راهبردی باب‌المندب از زمان آغاز جنگ آمریکا و ایران افزایش یافته است. چون عربستان سعودی به طور فزاینده‌ای از مسیر صادراتی خود در دریای سرخ برای دور زدن تنگه هرمز استفاده می‌کند؛ تنگه‌ای که ایران عملا آن را به روی بخش عمده‌ی کشتیرانی بسته است.
این تحولات همزمان با تشدید گسترده‌تر درگیری میان ایران و آمریکا در منطقه رخ داده است. تهران این هفته هشدار داد که درگیری با آمریکا را تشدید خواهد کرد. این در حالی است که آمریکا محاصره‌ی دریایی سختگیرانه‌ای علیه ایران اعمال کرده و همچنان حملات نظامی به این کشور را ادامه می‌دهد.
چگونه جنگ یمن بار دیگر شعله‌ور شد؟
جنگ داخلی یمن در سال ۲۰۱۴ آغاز شد. زمانی که حوثی های شورشی با تصرف صنعا، پایتخت یمن، دولت قانونی و مورد تایید بین‌المللی را مجبور به ترک کشور کردند. عربستان سعودی سال بعد ائتلافی نظامی برای عقب راندن حوثی های یمن تشکیل داد. ایران نیز تسلیحات و آموزش نظامی در اختیار حوثی‌ها قرار داده و تا حدی بر تصمیمات این گروه شورشی نفوذ دارد.
نتیجه‌ی این درگیری‌ها کشوری چندتکه است که حوثی‌ها بر پایتخت و مناطق شمال غربی آن مسلط هستند و دولت یمن و گروه‌های متحدش بخش‌های زیادی از جنوب و شرق را در اختیار دارند. تا به امروز نزدیک به ۲۲ میلیون نفر، یعنی حدود نیمی از جمعیت یمن، به کمک‌های بشردوستانه نیاز دارند.
پس از سال‌ها بن‌بست، درگیری‌ها میان نیروهای یمنی مورد حمایت عربستان و شورشیان حوثی در هفته‌های اخیر و در پی تنش‌های ناشی از نزاع گسترده‌تر میان ایران و آمریکا دوباره شعله‌ور شد. دریای سرخ به نقطه‌ی تمرکز این تنش‌ها تبدیل شده است، چرا که تهران به دنبال راه‌هایی برای فشار بر اقتصاد جهانی و گرفتن امتیازات بیشتر از واشینگتن است.
پیشروی حوثی های یمن و افزایش فشار بر عربستان
حوثی‌ها ماه گذشته پیشروی خود برای به دست گرفتن کنترل شهر بندری المخا، که در اختیار نیروهای مورد حمایت عربستان بود، را تشدید کردند. به گفته‌ی «عبدالملک الشرعابی»، مدیر بندر، چند هفته پیش، بیش از ۲۵ موشک حوثی‌ها به بندر المخا اصابت کرد. این حملات در حالی انجام شد که کشتی‌های تجاری در حال تخلیه‌ی بار بودند.
تا صبح پنج‌شنبه، شهر المخا در کنترل نیروهای مقاومت ملی، گروه مورد حمایت عربستان، به فرماندهی «طارق صالح،» معاون رئیس‌جمهور یمن، بود. این نیروها از دولت یمن که همچنان از سوی جامعه بین‌المللی به رسمیت شناخته می‌شود، حمایت می‌کنند. دولت یمن اواخر همان روز تایید کرد که حوثی‌ها کنترل المخا را به دست گرفته‌اند.
رایزنی‌های دیپلماتیک و درخواست عربستان برای مداخله‌ی آمریکا
دو منبع مطلع به سی‌ان‌ان گفتند که همزمان با پیشروی حوثی های یمن به سمت جنوب، «محمد بن سلمان»، ولیعهد عربستان، روز پنج‌شنبه دو بار با «دونالد ترامپ»، رئیس‌جمهور آمریکا تلفنی گفتگو کرد و از او خواست به مواضع حوثی‌ها حمله کند. به گفته‌ی یکی از این منابع، ترامپ با انجام حملات مستقیم آمریکا موافقت نکرده است. خبر این تماس‌ها نخستین بار توسط پایگاه خبری آکسیوس منتشر شد.
یک مقام ارشد دولت ترامپ در پاسخ به پرسش سی‌ان‌ان درباره‌ی این تماس‌ها گفت: «تمرکز ایالات متحده بر حفاظت از منافع اصلی امنیت ملی خود، از جمله تضمین آزادی کشتیرانی در دریای سرخ است. در حالی که همزمان به شرکای منطقه‌ای خود اختیار می‌دهد تا رهبری مدیریت و حل چالش‌های امنیتی منطقه را بر عهده بگیرند. ما در حال گفتگو و رایزنی مداوم با عربستان سعودی و دولت یمن درباره‌ی ثبات منطقه هستیم.»
روز پنج‌شنبه سی‌ان‌ان گزارش داد که آمریکا پشتیبانی اطلاعاتی و هدف‌گیری خود را برای عملیات عربستان علیه حوثی های یمن افزایش داده است. منابع آگاه به سی‌ان‌ان گفتند حمایت‌های آمریکا در حال حاضر محدودیت‌های جدی دارد و شامل مشارکت مستقیم در حملات، سوخت‌رسانی به جنگنده‌های سعودی یا ارائه‌ی سایر پشتیبانی‌های عملیاتی نمی‌شود.
هشدار فرمانده یمنی درمورد تبعات سقوط پريم
طارق صالح اوایل همین ماه در گفتگویی اختصاصی با سی‌ان‌ان هشدار داده بود که اگر حوثی‌ها جزیره‌ی پريم را که دقیقا در گلوگاه تنگه باب‌المندب قرار دارد تصرف کنند، می‌توانند کنترل کل تنگه را به دست بگیرند. او تاکید کرده بود که بیرون راندن آن‌ها نیازمند یک نیروی عظیم بین‌المللی و ناوگان‌های جنگی خواهد بود.
روز جمعه سخنگوی نظامی حوثی‌ها تایید کرد که این گروه عملیاتی را برای بیرون راندن نیروهای مورد حمایت عربستان از آخرین بخش‌های باقی‌مانده از سواحل غربی یمن آغاز کرده است. او اعلام کرد که رفت‌وآمد در تنگه باب‌المندب برای همه‌ی کشتی‌ها به جز شناورهای سعودی امن است.
پیامدهای تصرف پريم و سناریوهای پیش‌رو
تصرف پريم و المخا به گروهی که توسط سپاه پاسداران ایران آموزش دیده و تجهیز شده، توانایی بیشتری برای متوقف کردن رفت‌وآمد در دریای سرخ می‌دهد. همچنین پتانسیل چانه‌زنی و فشار بیشتری در جنگ با آمریکا به ایران می‌بخشد.
«احمد ناجی»، تحلیل‌گر ارشد مسائل یمن در گروه بین‌المللی بحران به سی‌ان‌ان گفت: «حوثی‌ها در موقعیت خوبی برای افزایش نفوذ خود در اطراف باب‌المندب قرار دارند. آن‌ها اکنون می‌توانند از خود در برابر هرگونه عملیات زمینی که ممکن است از این منطقه آغاز شود محافظت کنند.»
مسدودسازی موثر تنگه باب‌المندب توسط حوثی‌ها، جبهه‌ی جدیدی را در جنگ با ایران باز می‌کند. همچنین می‌تواند مستلزم مداخله‌ی نظامی آمریکا باشد؛ اقدامی که احتمالا توانایی واشینگتن را برای حفظ امنیت رفت‌وآمد کشتی‌ها در تنگه هرمز تضعیف خواهد کرد. همچنین این اتفاق می‌تواند مانع صادرات گازوئیل عربستان به اروپا در این مقطع حساس برای بازار سوخت شود.
پیشروی حوثی های یمن، به ایران امکان می‌دهد فشار بیشتری بر عربستان سعودی وارد کند. کشوری که متحد آمریکاست و میزبان نیروها و پایگاه‌های نظامی آمریکا است. همچنین به گفته‌ی تهران از آن‌ها برای هدف قرار دادن ایران استفاده شده است.
یک مقام سعودی به سی‌ان‌ان گفت که عربستان به حمایت خود از دولت یمن ادامه خواهد داد و از نزدیک با شرکای خود برای تضمین آزادی کشتیرانی در خلیج فارس و دریای سرخ همکاری می‌کند. این مقام افزود: «پادشاهی عربستان همچنین تمام اقدامات لازم را برای حفظ امنیت شهروندان، مقیمان و مرزهای خود به کار خواهد بست.»
نگرانی بازار نفت از تهدید کشتیرانی در دریای سرخ
این تحولات همچنین شوک و نوسان جدیدی به بازار نفت وارد کرده است. بازاری که پیش از این نیز به دلیل کاهش شدید رفت‌وآمد کشتی‌ها از تنگه هرمز تحت فشار بود. با انتشار اخبار پیشروی حوثی های یمن در امتداد دریای سرخ، قیمت نفت در روز پنج‌شنبه ۴ درصد جهش کرد و نفت خام برنت، شاخص جهانی بازار، به ۱۰۵ دلار رسید. البته روز جمعه و در پی انتشار گزارش‌هایی مبنی بر دیدار وزرای خارجه کشورهای عرب حوزه‌ی خلیج فارس با همتای ایرانی خود برای نخستین بار پس از آغاز جنگ، قیمت نفت ۳ درصد کاهش یافت.
این تحولات جدا از ابعاد ژئوپلیتیک، خطر تشدید بحران انسانی در یمن را به همراه دارد. بحرانی که سازمان ملل متحد آن را به عنوان یکی از وخیم‌ترین بحران‌های بشردوستانه‌ی جهان طبقه‌بندی کرده است.
ناجی، تحلیل‌گر گروه بحران می‌گوید: «سوال اصلی اکنون این است که ائتلاف تحت رهبری عربستان چه واکنشی نشان خواهد داد. این پایان نبرد نیست. احتمالا در روزهای آینده شاهد تحولات بیشتری خواهیم بود.»
منبع: سی‌ان‌ان
