تعرفه خدمات مکالمه، پیامک و اینترنت همراه و ثابت از اول آبان تا سقف ۴۰ درصد افزایش یافت؛ تصمیمی که در شرایط تورم شدید، تداوم فیلترینگ و اختلال‌های ارتباطی، هزینه دسترسی به یکی از ضروری‌ترین خدمات زندگی روزمره را برای شهروندان افزایش می‌دهد، بی‌آنکه برنامه روشنی برای سنجش بهبود کیفیت خدمات ارائه شده باشد.
اپراتورها خواستار افزایش ۱۰۰ درصدی تعرفه‌ها شده بودند
همراه اول و ایرانسل اعلام کردند تعرفه خدمات ارتباطی با تأیید مراجع ذی‌صلاح، از بامداد جمعه اول آبان ۱۴۰۵ تا سقف ۴۰ درصد افزایش یافته است. این تغییر شامل مکالمه، پیامک و بسته‌های اینترنت همراه، اینترنت ثابت بی‌سیم TD-LTE و اینترنت مبتنی بر فیبر نوری FTTx می‌شود و در تمامی کانال‌های فروش اعمال شده است.
بسته‌های اینترنتی خریداری‌شده پیش از اجرای تعرفه‌های جدید، تا پایان حجم یا مدت اعتبار با شرایط قبلی قابل استفاده خواهند بود. همچنین ترافیک وب‌سایت‌های داخلی مشمول طرح نیم‌بها و مصرف اینترنت پیام‌رسان‌های بومی با نرخ یک‌سوم محاسبه می‌شود.
اپراتورها، افزایش هزینه‌های ارزی و ریالی تأمین تجهیزات، نگهداری و توسعه زیرساخت‌های ارتباطی را دلیل این تصمیم عنوان کرده‌اند. به گفته آن‌ها، درآمد بیشتر برای حفظ پایداری شبکه، ارتقای کیفیت خدمات و ادامه سرمایه‌گذاری در توسعه فناوری‌هایی مانند فیبر نوری و نسل پنجم تلفن همراه ضروری است.
بااین‌حال، میزان تأثیر افزایش قیمت‌ها بر کیفیت و سرعت اینترنت مشخص نیست. پیش‌تر «حمید فتاحی»، معاون وزیر ارتباطات و رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، گفته بود اپراتورها ابتدا خواستار افزایش ۱۰۰ درصدی تعرفه‌ها شده بودند.
افزایش تعرفه های اینترنت در شرایط تورم و محدودیت دسترسی
گرانی تازه خدمات ارتباطی در شرایطی رخ می‌دهد که خانوارهای ایرانی با افزایش هزینه‌های زندگی مواجه‌اند و اینترنت، علاوه بر ارتباطات روزمره، نقشی اساسی در آموزش، اشتغال و فعالیت کسب‌وکارها دارد.
«حاکم ممکان»، نماینده ارومیه در مجلس شورای اسلامی، افزایش تعرفه‌ها را در شرایط دشوار اقتصادی موجب تحمیل فشار بیشتر به خانوارها دانسته است. او با تأکید بر اینکه اینترنت دیگر کالایی لوکس نیست، گفت توسعه اقتصاد دیجیتال بدون فراهم کردن دسترسی آسان و مقرون‌به‌صرفه مردم به اینترنت امکان‌پذیر نخواهد بود.
ممکان همچنین بر ضرورت نظارت وزارت ارتباطات بر عملکرد اپراتورها تأکید کرد و خواستار شفاف‌سازی دلایل افزایش قیمت‌ها و تناسب میان هزینه پرداختی مشترکان و کیفیت خدمات شد.
بر اساس آمار مرکز آمار ایران که هشتم مهر منتشر شد، تورم نقطه‌به‌نقطه در شهریور به ۸۹.۸ درصد رسیده بود. تورم نقطه‌به‌نقطه گروه ارتباطات نیز ۱۲۲.۷ درصد اعلام شد؛ آماری که از افزایش چشمگیر هزینه‌های این بخش طی یک سال حکایت دارد.
این افزایش‌ها در حالی صورت می‌گیرد که مخابرات ایران نیز پیش‌تر از افزایش ۴۵ درصدی تعرفه برخی خدمات، از جمله مکالمه تلفن ثابت با تلفن همراه، خبر داده بود.
اینترنت گران‌تر در شرایط تداوم فیلترینگ
افزایش تعرفه‌ها در شرایطی اجرا می‌شود که دسترسی کاربران ایرانی به اینترنت جهانی همچنان با فیلترینگ و اختلال روبه‌رو است. گزارش سال ۲۰۲۶ سازمان فریدام هاوس که در پایان مهر منتشر شد، امتیاز ایران در شاخص آزادی اینترنت را از ۱۳ به ۹ از ۱۰۰ کاهش داد و ایران را در کنار کشورهایی مانند چین و میانمار در پایین‌ترین رده‌های این شاخص قرار داد.
این گزارش همچنین به قطع گسترده اینترنت در جریان جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران اشاره کرد؛ قطعی‌ای که به گفته فریدام هاوس، بیش از ۸۸ روز ادامه داشت و از طولانی‌ترین موارد ثبت‌شده در دوره انتشار گزارش‌های سالانه این سازمان بود.
در چنین شرایطی، بخشی از کاربران برای دسترسی به شبکه‌های اجتماعی و خدمات مسدودشده ناچار به پرداخت هزینه فیلترشکن هستند؛ مخارجی که جدا از تعرفه رسمی اپراتورها به هزینه واقعی استفاده از اینترنت اضافه می‌شود.
در نتیجه، مشترکان نه‌تنها باید هزینه بیشتری برای خدمات ارتباطی بپردازند، بلکه همچنان با محدودیت دسترسی و مشکلات پایداری اتصال مواجه‌اند.
وعده‌های پیشین برای ارتقای کیفیت و سرعت اینترنت
یکی از محورهای اصلی انتقاد به افزایش تعرفه‌ها، نبود اطلاعات روشن درباره میزان اجرای تعهدات پیشین اپراتورهاست. در زمستان ۱۴۰۲، مجوز افزایش ۳۴ درصدی تعرفه اینترنت با شرط افزایش ۳۰ درصدی میانگین سرعت طی شش ماه صادر شد. گسترش پوشش نسل چهارم و افزایش سهم سایت‌های نسل پنجم نیز از دیگر تعهدات اعلام‌شده بود.
با وجود افزایش‌های تعرفه‌ای در سال‌های اخیر، شکایت کاربران از اختلال، فیلترینگ و کیفیت اتصال همچنان ادامه دارد. از این رو، ارزیابی آثار افزایش جدید مستلزم انتشار اطلاعات دقیق درباره سرعت، پوشش و پایداری شبکه و میزان تحقق تعهدات اپراتورهاست.
«صادق عباسی شاهکوه»، رئیس پیشین سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، افزایش هزینه‌های نگهداری و توسعه شبکه را واقعیتی دانسته که باید در تعرفه‌گذاری لحاظ شود. او در عین حال هشدار داده است که افزایش بیش از اندازه قیمت‌ها می‌تواند تقاضا را کاهش دهد و به درآمد اپراتورها آسیب بزند.
در همین حال، ایرانسل ادعای کم‌فروشی حجم اینترنت را رد کرده و گفته است برخی فیلترشکن‌ها می‌توانند مصرف اینترنت را حدود ۱۰ درصد افزایش دهند. بااین‌وجود، اعتراض کاربران درباره کاهش سریع حجم بسته‌ها همچنان مطرح است و شفافیت در نحوه محاسبه مصرف می‌تواند به روشن شدن این اختلاف کمک کند.
افزایش تعرفه‌ها اکنون هزینه استفاده از خدمات ارتباطی را بالا برده است؛ اما بدون انتشار گزارش عملکرد اپراتورها، مشخص کردن مسئولیت آن‌ها در قبال کیفیت خدمات و ارائه سازوکار نظارتی روشن، مشترکان امکان چندانی برای ارزیابی تناسب میان قیمت‌های جدید و خدمات دریافتی نخواهند داشت.
منابع: زومان, ایلنا, ایندیپندنت, رادیوفردا
