دیدار هم‌زمان رهبران آمریکا، روسیه و چین در شرایطی برگزار می‌شود که جنگ ایران و آینده کنترل تسلیحات هسته‌ای به دو محور مهم اختلاف و مذاکره میان قدرت‌های بزرگ تبدیل شده‌اند. این نشست که پنج‌شنبه در حاشیه اجلاس همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (اپک) در شهر شنژن چین برگزار می‌شود، نخستین گردهمایی مشترک «دونالد ترامپ»، «ولادیمیر پوتین» و «شی جین‌پینگ» خواهد بود.
یک مقام ارشد آمریکایی تأیید کرده است که ترامپ قصد دارد جنگ آمریکا علیه ایران را با رهبران روسیه و چین مطرح کند، اما جنگ اوکراین در دستور کار رسمی او نخواهد بود. به گفته این مقام، واشینگتن انتظار ندارد در پایان نشست توافقی اعلام شود و هدف، آغاز گفت‌وگوهایی درباره خلع سلاح هسته‌ای است.
آینده کنترل تسلیحات هسته‌ای
انقضای پیمان «استارت نو» در فوریه ۲۰۲۶ یکی از مهم‌ترین موضوعات مذاکرات خواهد بود. این پیمان آخرین توافق الزام‌آور برای محدود کردن زرادخانه‌های هسته‌ای آمریکا و روسیه بود.
پوتین پیش از پایان اعتبار پیمان پیشنهاد تمدید یک‌ساله محدودیت‌های آن را مطرح کرده بود، اما ترامپ این پیشنهاد را نپذیرفت و خواستار توافقی جدید با مشارکت چین شد.
بر اساس برآورد وزارت دفاع آمریکا، چین بیش از ۶۰۰ کلاهک هسته‌ای دارد، در حالی که زرادخانه هسته‌ای آمریکا و روسیه هر یک بیش از پنج هزار کلاهک برآورد می‌شود. اختلاف در اندازه زرادخانه‌ها و بی‌میلی پکن به پذیرش محدودیت‌های تسلیحاتی، از موانع اصلی دستیابی به توافق سه‌جانبه است.
نگرانی اوکراین از نشست ترامپ، پوتین و شی
با وجود خارج بودن جنگ اوکراین از دستور کار رسمی آمریکا، «ولودیمیر زلنسکی» نگران است که سه رهبر درباره آینده این جنگ بدون مشارکت کی‌یف مذاکره کنند.
«ادگار کیگن»، سفیر پیشین آمریکا در مالزی و پژوهشگر مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی، معتقد است پوتین می‌خواهد با این دیدار جایگاه روسیه را در کنار آمریکا و چین به نمایش بگذارد.
او گفت: «فکر می‌کنم نکته اصلی برای پوتین این بود که تمایل خود را برای گفت‌وگو با رئیس‌جمهوری آمریکا و رئیس‌جمهوری چین به شکلی نشان دهد که این تصور ایجاد شود که آن‌ها درباره اوکراین تصمیم می‌گیرند؛ چیزی که آشکارا اوکراینی‌ها و اروپایی‌ها از آن استقبال نمی‌کنند.»
برخی ناظران این نشست را با کنفرانس «یالتا» در سال ۱۹۴۵ مقایسه کرده‌اند؛ نشستی که رهبران آمریکا، بریتانیا و شوروی درباره تقسیم آلمان و برلین و مقدمات تأسیس سازمان ملل متحد به توافق رسیدند. «دیمیتری پسکوف»، سخنگوی کرملین، این مقایسه را رد کرده و گفته است هیچ توافقی نباید به دیگر کشورها تحمیل شود.
اختلاف سه قدرت درباره جنگ ایران
جنگ ایران نیز در شرایطی به دستور کار نشست اضافه شده که مواضع سه کشور درباره آن یکسان نیست. چین از عملیات نظامی آمریکا علیه ایران انتقاد کرده و روسیه نیز همکاری‌های نظامی، اطلاعاتی و دیپلماتیک خود با تهران را گسترش داده است.
پیامدهای اقتصادی جنگ، به‌ویژه افزایش قیمت انرژی، نیز بر روابط این سه کشور تأثیر گذاشته است. ترامپ اخیراً با لغو برخی تحریم‌ها علیه روسیه، زمینه فروش میلیون‌ها تن سوخت دیزل این کشور را فراهم کرده است. او افزایش قیمت انرژی را به حملات اوکراین به پالایشگاه‌های نفت روسیه نسبت داده، اما تحلیلگران جنگ ایران را عامل اصلی افزایش قیمت جهانی نفت خام می‌دانند.
ملاحظات چین و روابط نزدیک با روسیه
میزبانی این نشست برای شی جین‌پینگ فرصتی برای نمایش نفوذ بین‌المللی چین است، اما برخی تحلیلگران معتقدند چنین دیداری ممکن است با موضع پکن در حمایت از چندجانبه‌گرایی و تجارت آزاد در تضاد قرار گیرد.
«هو تیانگ بون»، استاد سیاست خارجی چین در دانشگاه فناوری نانیانگ، معتقد است مشارکت در نشستی که ممکن است به تصمیم‌گیری سه قدرت بزرگ درباره مسائل جهانی تعبیر شود، پیام چندجانبه‌گرایی چین را تضعیف می‌کند.
در عین حال، روابط نزدیک پکن و مسکو بر فضای مذاکرات تأثیرگذار خواهد بود. دو کشور از زمان آغاز جنگ اوکراین همکاری‌های اقتصادی خود را گسترش داده‌اند و چین با افزایش خرید انرژی روسیه و تأمین فناوری‌های کلیدی، به یکی از شرکای مهم مسکو تبدیل شده است.
پوتین و شی جین‌پینگ از سال ۲۰۱۳ بیش از ۴۰ بار دیدار کرده‌اند. در مقابل، ترامپ نیز تاکنون هفت بار با پوتین و هشت بار با شی دیدار حضوری داشته است.
با وجود این سابقه، اختلافات سیاسی و امنیتی سه کشور همچنان پابرجاست و مشخص نیست نشست شنژن بتواند به تفاهم مشخصی درباره جنگ ایران یا کنترل تسلیحات هسته‌ای منجر شود. واشینگتن فعلاً هدف این دیدار را آغاز گفت‌وگوها اعلام کرده است.
منبع: یورونیوز
