شبکه المیادین از دستیابی به هشت نامه و پاسخ ردوبدل‌شده میان ایران و «رافائل گروسی»، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، خبر داده است. مکاتبات ایران و رافائل گروسی که بین سوم تا دوازدهم نوامبر ۲۰۲۶ انجام شده و در اختیار کشورهای عضو آژانس قرار گرفته، اختلاف دیدگاه تهران و آژانس درباره چگونگی ازسرگیری فعالیت‌های نظارتی در ایران را آشکار می‌کند.
محور اصلی اختلاف، علاوه بر وضعیت امنیتی تأسیسات هسته‌ای پس از حملات آمریکا و اسرائیل در سال ۲۰۲۵، به نحوه حفاظت از اطلاعات محرمانه، زمان‌بندی بازرسی‌ها و شرایط لازم برای بازگشت به اجرای کامل توافق‌نامه پادمانی بازمی‌گردد.
تهران: تهدیدهای نظامی، شرایط بازرسی را تغییر داده است
ایران در نامه سوم نوامبر خود به گروسی، تهدیدهای مکرر و علنی «دونالد ترامپ»، رئیس‌جمهور آمریکا، درباره احتمال انجام حملات نظامی جدید علیه ایران و تأسیسات هسته‌ای آن را مطرح کرد.
تهران استدلال کرد که این تهدیدها شرایط حقوقی، فنی، عملیاتی و امنیتی لازم برای اجرای ایمن و مؤثر اقدامات پادمانی را به‌طور اساسی تضعیف کرده‌اند. همچنین در وضعیت کنونی، اجرای این اقدامات از طریق رویه‌های معمول عملاً امکان‌پذیر نیست.
گروسی در پاسخ چهارم نوامبر، با اشاره به مواضع قبلی خود در شورای حکام آژانس و شورای امنیت سازمان ملل، حمله مسلحانه یا تهدید به حمله علیه تأسیسات هسته‌ای با اهداف صلح‌آمیز را مغایر با منشور سازمان ملل، حقوق بین‌الملل و اساسنامه آژانس دانست.
او تأکید کرد که تأسیسات هسته‌ای تحت هیچ شرایطی نباید هدف حمله قرار گیرند. همچنین چنین اقداماتی می‌تواند پیامدهای سنگینی برای ایمنی و امنیت هسته‌ای، نظام پادمان و صلح و امنیت منطقه‌ای و بین‌المللی داشته باشد.
با این حال، مدیرکل آژانس تأکید کرد که توافق‌نامه پادمانی ایران ذیل پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) همچنان معتبر است و هیچ‌یک از طرفین نمی‌توانند اجرای آن را به حالت تعلیق درآورند.
گروسی همچنین هشدار داد که بدون دریافت گزارش‌های مورد نیاز و دسترسی به تأسیسات مربوطه، آژانس قادر به ارائه نتیجه‌گیری پادمانی درباره برنامه هسته‌ای ایران نخواهد بود.
اختلاف بر سر دامنه بازرسی‌ها و تعهدات ایران
تهران در نامه ششم نوامبر، بار دیگر بر تعهد خود به ازسرگیری کامل اجرای توافق‌نامه پادمانی تأکید کرد. اما تحقق این امر را به فراهم شدن شرایط حقوقی و عملی لازم مرتبط دانست.
ایران در عین حال حفاظت از اطلاعات محرمانه مربوط به تأسیسات، مواد و کارکنان هسته‌ای را از الزامات اساسی امنیت ملی خود معرفی کرد.همچنین هشدار داد که افشای غیرمجاز یا انتشار عمومی این اطلاعات می‌تواند پیامدهای امنیتی جدی و جبران‌ناپذیری به همراه داشته باشد.
گروسی در پاسخ دهم نوامبر از تأکید مجدد تهران بر معتبر بودن توافق‌نامه پادمانی و تعهد به اجرای آن استقبال کرد و این موضع را «مهم و امیدوارکننده» خواند.
او ابراز امیدواری کرد که این تعهدات زمینه مذاکرات درباره اقدامات عملی مشخص برای اجرای کامل و مؤثر توافق‌نامه را فراهم کند. مدیرکل آژانس همچنین از ایران خواست گزارش‌هایی درباره وضعیت فعلی مواد و تأسیسات هسته‌ای که از حملات نظامی آسیب ندیده‌اند، ارائه دهد و امکان بازرسی از این مراکز را برای راستی‌آزمایی اطلاعات فراهم کند.
گروسی تأکید کرد که آژانس آمادگی دارد بدون تأخیر با تهران درباره ترتیبات فنی لازم برای بازگشت به اجرای عادی پادمان‌ها گفت‌وگو کند؛ اقدامی که به گفته او می‌تواند به شکل‌گیری یک توافق دیپلماتیک گسترده‌تر نیز کمک کند.
نگرانی ایران از افشای اطلاعات دانشمندان هسته‌ای
یکی دیگر از موضوعات مطرح‌شده در مکاتبات ایران و رافائل گروسی دهم نوامبر، پیشنهاد دولت آمریکا برای پرداخت پاداش تا سقف ۲۰ میلیون دلار در ازای دریافت اطلاعات درباره برنامه هسته‌ای ایران، از جمله اطلاعات مربوط به افراد مرتبط با این برنامه، بود.
ایران با اشاره به این پیشنهاد، از گروسی خواست بر ضرورت حفظ محرمانگی فعالیت‌های پادمانی و استقلال و بی‌طرفی آژانس تأکید کند.
تهران همچنین خواستار تضمین این موضوع شد که اطلاعات جمع‌آوری‌شده در جریان فعالیت‌های پادمانی افشا نشود و در معرض سوءاستفاده یا بهره‌برداری قرار نگیرد. در این نامه، حفاظت از امنیت دانشمندان و کارکنان هسته‌ای ایران به‌طور ویژه مورد تأکید قرار گرفت. همچنین از مدیرکل آژانس خواسته شد این موضوع را در شورای حکام مطرح کند.
گروسی در پاسخ دوازدهم نوامبر اطمینان داد که آژانس به تعهدات خود در زمینه محرمانگی پایبند خواهد ماند و از تمامی اطلاعات محرمانه‌ای که در چارچوب اجرای توافق‌نامه پادمانی ایران به دست می‌آورد، محافظت خواهد کرد.
تهران و آژانس بر سر زمان آغاز مذاکرات فنی اختلاف دارند
اختلاف بر سر شرایط آغاز گفت‌وگوهای فنی نیز در مکاتبات ایران و رافائل گروسی در یازدهم نوامبر نمایان شد. ایران در این نامه اعلام کرد که بحث درباره ترتیبات فنی و اقدامات راستی‌آزمایی نمی‌تواند پیش از رسیدگی به عوامل اصلی وضعیت موجود و فراهم شدن شرایط لازم برای اجرای عادی فعالیت‌های پادمانی ادامه پیدا کند.
تهران تأکید کرد که محدودیت‌های واقعی ناشی از وضعیت امنیتی تأسیسات باید در ارزیابی امکان‌پذیری و زمان‌بندی مذاکرات فنی لحاظ شود.
گروسی در پاسخ، با این دیدگاه که رسیدگی به ریشه‌های وضعیت فعلی باید پیش‌شرط آغاز اقدامات پادمانی باشد، موافقت نکرد. او استدلال کرد که این دو روند لزوماً به‌صورت متوالی انجام نمی‌شوند و می‌توان به‌طور هم‌زمان در هر دو زمینه پیشرفت کرد.
مدیرکل آژانس بار دیگر آمادگی خود را برای گفت‌وگو با ایران درباره اقدامات عملی با هدف بازگرداندن اجرای کامل و مؤثر توافق‌نامه پادمانی اعلام کرد. او گفت نگرانی‌های تهران در حوزه ایمنی و امنیت نیز باید در این روند مورد توجه قرار گیرد. او همچنین به تعاملات پیشین میان ایران و آژانس که به شکل‌گیری «توافق قاهره» منجر شد، اشاره کرد و آن را نمونه‌ای از امکان دستیابی به ترتیبات مورد توافق دانست.
منبع: فارارو
