تداوم اختلال در سامانه موقعیت‌یاب جهانی (GPS) در ایران، فعالیت تاکسی‌های اینترنتی، شرکت‌های ارسال کالا و صیادان را با مشکل روبه‌رو کرده است. خطای موقعیت‌یابی علاوه بر افزایش لغو سفرها و تأخیر در تحویل سفارش‌ها، هزینه‌های عملیاتی شرکت‌ها و فشار مالی بر رانندگان و پیک‌ها را افزایش داده است؛ مشکلی که با وجود توسعه راهکارهای جایگزین، همچنان ادامه دارد.
تشدید اختلال GPS پس از جنگ و تأثیر آن بر زندگی روزمره
اختلال در GPS پیش از جنگ ۱۲روزه خرداد ۱۴۰۴ نیز وجود داشت، اما پس از آن شدت گرفت و با وجود گذشت بیش از یک سال، همچنان در بخش‌هایی از کشور ادامه دارد. وزارت ارتباطات پیش‌تر اعلام کرده بود که این محدودیت‌ها به‌دلیل ملاحظات امنیتی و احتمال حضور پهپادها اعمال شده‌اند.
با این حال، پیامدهای این تصمیم به حوزه‌های مختلف زندگی روزمره رسیده است. رانندگان تاکسی‌های اینترنتی می‌گویند موقعیت آن‌ها یا مسافران گاهی چند خیابان جابه‌جا روی نقشه نمایش داده می‌شود و حتی در میانه مسیر، مسیریابی از کار می‌افتد. در چنین شرایطی، رانندگان ناچارند با مسافران تماس بگیرند، نشانی را دوباره بپرسند یا از رهگذران کمک بگیرند؛ وضعیتی که به افزایش زمان سفر، سوءتفاهم و لغو درخواست‌ها منجر می‌شود.
برخی رانندگان نیز از کاهش درآمد خود به‌دلیل اتلاف وقت، افزایش مسافت و کاهش تعداد سفرهای روزانه خبر می‌دهند. پیش‌تر رسانه‌هایی مانند Al-Monitor و خبرگزاری فرانسه نیز از سرگردانی رانندگان تاکسی‌های اینترنتی در ایران و دشوار شدن فعالیت آن‌ها در پی اختلال GPS گزارش داده بودند.
افزایش لغو سفرها و هزینه‌های شرکت‌های حمل‌ونقل
تأثیر اختلال موقعیت‌یابی در آمار شرکت‌های حمل‌ونقل نیز دیده می‌شود. تپسی اعلام کرده است در جریان جنگ اخیر، لغو سفر از سوی رانندگان ۲.۵ برابر و از سوی مسافران دو برابر شده و فعالیت رانندگان نیز ۳۰ درصد کاهش یافته است. نرخ پذیرش موفق درخواست سفر هم به یک‌سوم دوره پیش از جنگ رسیده است.
البته این شرکت تأکید کرده که تعطیلی مدارس، دانشگاه‌ها و اداره‌ها و کاهش عمومی رفت‌وآمد نیز در این تغییرات نقش داشته و نمی‌توان تمام آن‌ها را به اختلال GPS نسبت داد.
در حوزه ارسال کالا نیز داده‌های الوپیک نشان می‌دهد در یکی از دوره‌های اختلال در مهر ۱۴۰۵، سهم سفارش‌های تحویل‌شده در زمان مقرر حدود دو درصد کاهش یافته، میانگین زمان تحویل نزدیک به دو دقیقه افزایش پیدا کرده و نرخ لغو درخواست‌ها یک درصد بیشتر شده است.
به گفته معاون محصول الوپیک، خطای GPS فقط مسیر حرکت پیک را مختل نمی‌کند، بلکه ممکن است باعث شود سامانه از همان ابتدا سفارش را به پیکی اختصاص دهد که در واقعیت فاصله زیادی با مبدأ دارد. این مسئله علاوه بر افزایش زمان تحویل، فرصت انجام سفارش‌های بیشتر و درآمدزایی پیک‌ها را کاهش می‌دهد.
الوپیک همچنین از صرف هزینه‌های چند میلیارد تومانی در مقیاس ماهانه برای جبران مسیرهای طولانی‌تر پیک‌ها و توسعه راهکارهای فنی مقابله با اختلال خبر داده است. بخشی از منابع این شرکت که می‌توانست صرف توسعه خدمات جدید شود، اکنون برای مدیریت پیامدهای اختلال موقعیت‌یابی هزینه می‌شود.
صیادان؛ قربانیان کمتر دیده‌شده اختلال GPS
پیامدهای اختلال به جاده‌ها و خیابان‌ها محدود نیست و در آب‌های جنوب کشور نیز بر فعالیت صیادان تأثیر گذاشته است. برخی صیادان می‌گویند خطای شدید موقعیت‌یابی، پیدا کردن مسیر و بازگشت ایمن به اسکله را دشوار کرده و در کنار محدودیت‌های رفت‌وآمد دریایی، درآمد آن‌ها را کاهش داده است.
یک زن صیاد در جنوب کشور به روزنامه شرق گفته است بیش از یک سال است نتوانسته صید مناسبی داشته باشد. او همچنین از توقف بیش از ۱۰روزه فعالیت بسیاری از صیادان در پی محدودیت خروج شناورها از بندر خبر داده است.
اختلال موقعیت‌یابی در دریا می‌تواند پیامدهایی فراتر از کاهش درآمد داشته باشد. بر اساس گزارشی که بی‌بی‌سی با استناد به داده‌های شرکت اطلاعات دریایی Windward منتشر کرده، صدها کشتی در نزدیکی سواحل ایران، امارات و قطر روی نقشه‌های ردیابی در موقعیت‌های غیرواقعی نمایش داده شده‌اند؛ برخی حتی روی خشکی قرار گرفته بودند. چنین خطاهایی می‌تواند ایمنی تردد دریایی را نیز به خطر بیندازد.
راهکارهای جایگزین برای اختلال GPS؛ مشکل همچنان پابرجاست
شرکت‌های حمل‌ونقل برای کاهش اثر اختلال، به راهکارهایی مانند توسعه مسیریاب‌های داخلی، نمایش آفلاین مسیر، ثبت دستی موقعیت و استفاده از داده‌های شبکه تلفن همراه و دکل‌های مخابراتی روی آورده‌اند.
تپسی می‌گوید در جریان جنگ ۳۹روزه، ۸۵ درصد رانندگان از مسیریاب این شرکت استفاده می‌کردند. همچنین کاربرانی که به سرویس‌های جدید مسیریابی دسترسی داشتند، در یکی از دوره‌های اختلال ۱۰ درصد سفر بیشتری نسبت به سایر کاربران به پایان رساندند. با این حال، این راهکارها نتوانسته‌اند تمام مشکلات را برطرف کنند.
در مجموع، اختلال GPS از یک مشکل فنی در نمایش موقعیت روی نقشه فراتر رفته و به عاملی مؤثر بر عملکرد کسب‌وکارهای حمل‌ونقل و درآمد نیروی کار تبدیل شده است. هزینه این وضعیت تنها به شرکت‌ها محدود نمی‌شود؛ زمان ازدست‌رفته، مصرف سوخت بیشتر، کاهش تعداد سفرها و سفارش‌ها و دشوارتر شدن فعالیت صیادان و رانندگان، بخشی از پیامدهایی است که شهروندان در زندگی روزمره با آن مواجه‌اند.
منبع: فرارو, ایران‌وایر
