تحلیلگران بر این باورند که گامهای کنونی تهران میتواند آینده مذاکرات هستهای پیشروی ایران را بهشدت تحت تأثیر قرار دهد؛ کشوری که در حالی وارد گفتگو با آمریکا میشود که در دو دور قبلی مورد حمله قرار گرفته بود.
بهرهبرداری سریع از توافق و جهش صادرات نفت
در حالی که رسانههای ایرانی از شکست باشکوه ایالات متحده سخن میگویند، تهران با استفاده از موقعیت به دست آمده، در تلاش است تا تحت توافق صلح موقتی که این هفته امضا شد، به سرعت نفت خود را بفروشد و حملات اسرائیل در لبنان را متوقف کند.
اما جمهوری اسلامی خود نیز ضربات شدیدی را متحمل شده و با چالشهایی مواجه است. اقتصاد کشور پس از جنگ در وضعیت وخیمی قرار دارد، کشور در ماه ژانویه با اعتراضات گسترده تکان خورد و رهبر کشور هنوز در انظار عمومی ظاهر نشده است. ایران در حالی وارد مذاکرات هستهای با آمریکا میشود که در دو دور قبلی مورد حمله قرار گرفته بود.
این توافق گشایشهای تحریمی شدیدی را که کشور به آن نیاز مبرم داشت فراهم میکند، اما بخش زیادی از آن تنها در صورتی محقق میشود که ایران برنامهی هستهای خود را عقب براند، که به عنوان حداقل کار، شامل رقیقسازی ذخایر اورانیوم با غنای بالا میشود. این امتیاز باعث خشم تندروهای ایرانی شده است. در همین حال، آمریکا خواستار توقف کامل غنیسازی است، امری که ایران دهههاست به شدت با آن مخالفت کرده است.
رهبران ایران با وجود هفتهها حملات سنگین آمریکا و اسرائیل، با حفظ قدرت، خود را مطمئن نشان میدهند. آنها همچنین بر این باورند که «دونالد ترامپ»، رئیسجمهور آمریکا، به دلیل توانایی اثباتشدهی ایران در بستن تنگهی هرمز و آسیب زدن به اقتصاد جهانی، بعید است تهدیدهای خود مبنی بر ازسرگیری جنگ را عملی کند.
«فرزان ثابت»، کارشناس مسائل ایران در اندیشکده موسسه عالی ژنو میگوید: «شاید اغراق باشد که بگوییم ایران پیروز شده، اما اوضاع میتوانست بسیار بدتر باشد. به نظر من، پیروزی واقعی ایران، بقا بود.»
رونق اقتصادی و جهش صادرات نفت ایران پس از توافق
بر اساس این توافق موقت، آمریکا قرار است معافیتهایی را صادر کند که وضعیت صادرات نفت ایران پس از توافق را دگرگون میسازد. به گزارش «لویدز لیست اینتلیجنس»، با برداشته شدن محاصره از سوی آمریکا، دستکم سه نفتکش دولتی ایران پیش از این حرکت خود را آغاز کردهاند. موسسهی «تانکرترکرز» روز جمعه اعلام کرد که ایران در ۵ روز گذشته نزدیک به ۱۸ میلیون بشکه نفت صادر کرده که ارزش آن ۱.۴۴ میلیارد دلار برآورد میشود.
دهها نفتکش دیگر بارگیریشده با نفت میتوانند به زودی از جزیره خارگ، ترمینال اصلی صادرات ایران در خلیج فارس، حرکت کنند که این امر قیمتهای جهانی را بیشتر کاهش خواهد داد.
نفت خام برنت که ماه گذشته بالای ۱۱۰ دلار در هر بشکه معامله میشد، از زمان دستیابی به توافق به حدود ۸۰ دلار کاهش یافته است. میانگین قیمت هر گالن بنزین در آمریکا نیز به زیر ۴ دلار رسیده است؛ شاخصی که در آستانهی انتخابات میاندورهای کنگره به دقت رصد میشود.
تحریمها برای مدتها ایران را مجبور کرده بود نفت خام خود را از طریق یک ناوگان سایه صادر کند و عمدتاً به قیمتی پایینتر از نرخ بازار به چین بفروشد. اکنون این کشور میتواند به دنبال مشتریان بیشتری باشد و قیمت بهتری دریافت کند.
ایران در حالی که با پیامدهای جنگ دستوپنجه نرم میکند، بیش از هر زمان دیگری به این پول نقد نیاز خواهد داشت.
ایران با یک بحران اقتصادی قریبالوقوع روبروست
از زمانی که مقامات قطعی چندماههی اینترنت را برطرف کردند، بسیاری از ایرانیان تصاویری از یخچالهای خالی خود را منتشر کردهاند. گوشت و سایر کالاهای اساسی برای برخی خانوادهها بسیار گران شده است. ریال ایران که در زمان توافق هستهای سال ۲۰۱۵ با قدرتهای جهانی با نرخ ۳۲ هزار ریال در برابر یک دلار معامله میشد، اکنون به بیش از ۱.۵ میلیون ریال در برابر هر دلار رسیده است.
«هالی دگرس»، از اعضای ارشد «انستیتو واشنگتن» برای سیاست خاور نزدیک میگوید: «برآورد میشود که این درگیری دستکم به قیمت از دست رفتن یک میلیون شغل در ایران تمام شده باشد که ۲۰ درصد از این آسیبها به نیروی کار، ناشی از قطعی اینترنت توسط دولت بوده است.»
مردم عادی ایران که پیش از این نیز با سوءمدیریت سیستماتیک، فساد و همچنین تحریمهای آمریکا دستوپنجه نرم میکردند، اکنون سنگینی این بار را به دلیل تورم فوقالعادهای که ریال ایران را عملاً بیارزش کرده، بیشتر احساس میکنند.
رویکرد دوگانهی رهبری جدید در قبال توافق موقت ایران و آمریکا
صداهای اعتدالگرا در ایران در حال تلاش هستند تا کشور از مزایای اقتصادی بالقوهی مذاکرات بهرهمند شود. در کنار لغو کامل تمامی تحریمها، این پیمان در صورت دستیابی به توافق نهایی با آمریکا، وعدهی ایجاد یک صندوق سرمایهگذاری ۳۰۰ میلیارد دلاری را برای ایران میدهد؛ هرچند هنوز مشخص نیست این پول از کجا تأمین خواهد شد.
مسألهی کلیدی که تصویر روشنی از آینده پیچیدهی مذاکرات هستهای نهایی ایران به دست میدهد این است که «آیتالله مجتبی خامنهای»، رهبر جدید کشور و فرزند رهبر پیشین، به همراه تندروهای نظام تا چه حد حاضر به پیشروی هستند. او در بیانیهای در رسانههای دولتی از توافق موقت حمایت کرد، اما گفت مذاکرات «به معنای پذیرش دیدگاه دشمن نیست» و در عین حال از داشتن «نگاهی متفاوت» سخن گفت، بدون توضیح بیشتر.
آیا جنگ منطقهای توافق را متلاشی میکند؟
درگیری در لبنان پیش از این هم توافق را به خطر انداخته است. با تشدید درگیریها میان اسرائیل و حزبالله، مذاکراتی که برای روز جمعه در سوئیس برنامهریزی شده بود، به تعویق افتاد.
اسرائیل میگوید به اشغال بخشهای وسیعی از جنوب لبنان و جنگ با حزبالله تا زمانی که دیگر تهدیدی ایجاد نکند، ادامه خواهد داد. حزبالله از توقف حملات خود بدون عقبنشینی اسرائیل خودداری کرده است، هرچند دو طرف روز جمعه با توقف خصومتها موافقت کردند.
توافق موقت میان ایران و آمریکا که نه اسرائیل و نه حزبالله آن را امضا نکردهاند، خواستار توقف عملیات نظامی دو طرف و حفظ تمامیت ارضی و حاکمیت لبنان است. «عباس عراقچی»، وزیر امور خارجه ایران روز سهشنبه گفت: «پایان جنگ در لبنان بخش جداییناپذیر از پایان کامل جنگ است و پایان جنگ همچنین شامل پایان اشغالگری میشود.»
این امر فضای مانور بسیار کمی برای آمریکاییها باقی میگذارد، که سفر «جیدی ونس»، معاون رئیسجمهور به سوئیس را به تعویق انداختند.
ابهام در دور دوم مذاکرات
سپس نوبت به خود مذاکرات میرسد. به نظر میرسد ایران موفق شده دو موضوع اصلی را که مدتها توسط آمریکا و اسرائیل دنبال میشد از روی میز کنار بگذارد؛ برنامهی موشکی خود و حمایتش از حزبالله و سایر گروههای شبهنظامی.
در موضوع محوری هستهای، ایران با رقیقسازی اورانیوم با غنای بالای خود موافقت کرد که این امر یکی از دغدغههای اصلی آمریکا را برطرف میکند. اما «رجانیوز»، یک رسانهی همسو با جناحهای تندرو، از این توافق انتقاد کرد و نوشت ایران مهمترین اهرمهای خود را واگذار کرده است. این امر نشاندهندهی فشار موجود برای عدم عقبنشینی در سایر موضوعات، مانند برنامهی گستردهتر غنیسازی است.
ثابت در پیشبینی غبارآلود خود از آینده پیشرو گفت: «من نسبت به دور دوم مذاکرات هستهای ایران که قرار است بر موضوع هستهای تمرکز داشته باشد، چندان خوشبین نیستم. هنوز برای من روشن نیست که این گفتگوها، دستکم در سال جاری، به جایی برسند یا خیر.»
منبع: ایندیپندنت
