مکزیک و ایالات متحده مذاکرات خود برای دستیابی به یک توافق تجاری دوجانبه را سرعت دادهاند؛ مذاکراتی که میتواند بهطور مستقیم بر حجم صادرات محصولات غذایی از مبدأ کانادا تأثیر بگذارد و واشنگتن و مکزیکوسیتی امیدوارند پیش از انتخابات میاندورهای آمریکا در نوامبر ۲۰۲۶ به نتیجه برسد.
هنوز توافقی امضا نشده و اختلافهای مهمی باقی مانده، اما حرکت سریع مکزیک در زمانی رخ میدهد که روابط تجاری کانادا و آمریکا با تعرفهها و اختلافهای تازه روبهرو شده است. رویترز نیز گزارش داده که دو کشور در تلاش برای نهاییکردن یک توافق دوجانبه هستند.
این وضعیت نگرانیهایی را درباره جایگاه کانادا در زنجیره تأمین آمریکای شمالی ایجاد کرده است. «سیلوَن شارلبوا»، استاد دانشگاه دالهاوزی و مدیر ارشد آزمایشگاه تحلیل صنایع غذایی این دانشگاه، در یادداشتی برای نشنال پست هشدار داده است که پیامد توافق زودهنگام مکزیک با آمریکا ممکن است از خودرو، فولاد و آلومینیوم فراتر برود و به بخش کشاورزی و صنایع غذایی کانادا نیز برسد.
با این حال، عددی که رسانهها روی آن مانور میدهند، آمار کل صادرات است نه فاکتور خسارت قطعی، ۲.۲ میلیارد دلار حجم کل صادرات غذایی کانادا به مکزیک در ۲۰۲۴ بوده است؛ میزان واقعی ضرر اتاوا از توافق مکزیک و آمریکا را جزئیات توافق و تعرفهها مشخص خواهد کرد، نه فرضیات اغراقآمیز درباره نابودی یکشبه این بازار.
مکزیک و آمریکا برای چه توافقی مذاکره میکنند؟
مذاکرات فعلی هنوز به یک توافق نهایی در زمینه روابط تجاری میان آمریکا و همسایه جنوبیاش یعنی مکزیک منجر نشده است؛ اما رویترز گزارش داده که مقامهای دو کشور روند گفتوگوها را سرعت بخشیدهاند تا در صورت امکان پیش از انتخابات میاندورهای ۳ نوامبر آمریکا به چارچوبی دوجانبه برسند.
یکی از مهمترین محورهای مذاکرات، تعرفههای آمریکا بر خودرو و فولاد مکزیک است. «مارسلو ابرارد»، وزیر اقتصاد مکزیک، اوایل سپتامبر با «هاوارد لاتنیک»، وزیر بازرگانی آمریکا، درباره تعرفههای خودرو و فولاد گفتوگو کرد. مکزیک خواهان کاهش محدودیتهایی است که هزینه صادرات به بازار آمریکا را افزایش دادهاند.
از سوی دیگر، دولت آمریکا خواهان تغییراتی در قواعد مربوط به سهم قطعات و محتوای آمریکایی در کالاهای تولیدشده در مکزیک است. نگرانی واشنگتن درباره سرمایهگذاری شرکتهای چینی در مکزیک نیز بخشی از مذاکرات گزارش شده است.
تفاوت مهم در این مرحله، رویکرد مکزیک است. دولت «کلودیا شینباوم» تلاش کرده ضمن مخالفت با برخی تعرفههای واشنگتن، کانال مذاکره با دولت «دونالد ترامپ» را باز نگه دارد. در مقابل، روابط تجاری کانادا و آمریکا در ماههای اخیر شاهد دور تازهای از اقدامات تعرفهای و اقدامات متقابل بوده است. رویترز در ۱۷ سپتامبر گزارش داد تعرفههای متقابل دو کشور فشار قابلتوجهی بر بخشهایی از اقتصاد ایالتهای مرزی آمریکا و صنایع کانادایی وارد کرده است.
چرا صنعت غذایی کانادا وارد این بحث شده است؟
نگرانی اصلی فقط فروش محصولات کانادایی به مکزیک نیست؛ مسئله مهمتر میتواند محل سرمایهگذاری و تولید در آمریکای شمالی باشد.
شارلبوا در یادداشت خود گفته است که اگر مکزیک زودتر از کانادا به یک چارچوب باثباتتر با واشنگتن برسد، تولیدکنندگان بینالمللی ممکن است هنگام تصمیمگیری درباره احداث یا توسعه کارخانه، مکزیک را گزینه کمریسکتری ببینند.
این نگرانی زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که ساختار صادرات کشاورزی و غذایی تولیدشده در کانادا را در نظر بگیریم؛ چراکه وزارت کشاورزی و صنایع غذایی کانادا اعلام کرده است که در سال ۲۰۲۴ مجموع صادرات کشاورزی، غذایی و دریایی کشور بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار بود و آمریکا بهتنهایی ۶۱.۹ درصد این بازار را در اختیار داشت و مکزیک نیز با سهم حدود ۲.۲ درصد، یکی از پنج بازار اصلی محصولات کانادایی بود.
بنابراین تولیدکنندهای که قصد سرمایهگذاری در یک کارخانه جدید را دارد، فقط بازار داخلی مکزیک را محاسبه نمیکند. دسترسی قابل پیشبینی به آمریکا و امکان استفاده از شبکه تأمین یکپارچه آمریکای شمالی نیز میتواند در تصمیم او مؤثر باشد.
از کانولا تا گوشت خوک؛ کدام کالاهای کانادایی بیشترین آسیب را از تغییر قوانین میبینند؟
این رقم ارزش تقریبی صادرات کشاورزی و غذایی کانادا به مکزیک است، نه برآورد رسمی از میزان خسارت احتمالی کانادا.
دادههای وزارت کشاورزی کانادا نشان میدهد که مکزیک در سال ۲۰۲۴ حدود ۲.۲ میلیارد دلار کانادا محصولات کشاورزی، غذایی و دریایی از کانادا وارد کرده است. کانادا با سهم ۳.۵ درصدی، پس از آمریکا و برزیل یکی از بزرگترین تأمینکنندگان خارجی بازار مکزیک بود.
از مهمترین کالاهای کانادایی فروختهشده به مکزیک میتوان به گوشت خوک، گوشت گاو، سیبزمینی سرخکرده منجمد، روغن کانولا، گندم، مالت و برخی محصولات فرآوریشده اشاره کرد. فقط صادرات ران و بخشهای تازه گوشت خوک در سال ۲۰۲۴ حدود ۳۹۱ میلیون دلار ارزش داشت و گوشت بدون استخوان گاو نیز بیش از ۲۱۸ میلیون دلار از این بازار را تشکیل میداد.
اهمیت مکزیک برای برخی استانها نیز بسیار بیشتر از میانگین ملی است. در همان سال، ساسکاچوان حدود ۲۶.۷ درصد، آلبرتا ۲۵.۷ درصد و منیتوبا ۲۲.۵ درصد از کل صادرات کشاورزی و غذایی کانادا به مکزیک را تأمین کردند. انتاریو و کبک نیز بهترتیب سهم ۱۴.۷ و ۸.۳ درصدی داشتند.
به همین دلیل هر تغییر قابلتوجه ناشی از توافق احتمالی در حوزه سیاستهای تجاری بین آمریکا و مکزیک در قواعد منطقه آمریکای شمالی میتواند برای کشاورزان و کارخانههای فرآوری مواد غذایی در غرب و مرکز کانادا اهمیت مستقیم داشته باشد.
آیا توافق آمریکا و مکزیک میتواند کانادا را از بازار حذف کند؟
در حال حاضر، بخش عمدهای از صادرات محصولات کشاورزی و غذایی فرستادهشده از کانادا بر اساس پیمان مشترک کانادا، آمریکا و مکزیک، با شرایط ویژه به بازار مکزیک راه پیدا میکنند. بر اساس اعلام دولت کانادا، بیشتر این کالاها بدون پرداخت هیچگونه تعرفهای وارد مکزیک میشوند؛ هرچند محصولاتی مثل لبنیات، تخممرغ، گوشت مرغ و شکر همچنان با محدودیتهایی روبهرو هستند.
از طرف دیگر، بازار مکزیک برای تأمین خوراک مردمش بهشدت به واردات وابسته است. آمار سال ۲۰۲۴ نشان میدهد ارزش واردات محصولات کشاورزی، غذایی و دریایی مکزیک به ۶۳.۵ میلیارد دلار کانادا رسید. در این بازار بزرگ، آمریکا نزدیک به نیمی از واردات را تأمین کرد، در حالی که سهم کانادا تنها ۳.۵ درصد بود.
این آمار نشان میدهد که کانادا هنوز جا دارد حضورش را در مکزیک پررنگتر کند. با این حال، اتاوا با رقیب قدرتمندی مثل آمریکا روبهرو است که از نظر نزدیکی جغرافیایی، اندازه بازار و زنجیره تأمین یکپارچه، دست بالا را دارد.
در کنار این موضوع، رابطه اقتصادی کانادا و مکزیک متوقف نشده و مسیر خود را میرود. دو کشور در مه ۲۰۲۶ بر تقویت پیوندهای تجاری و حفظ توافق سهجانبه تأکید کردند. همچنین در جریان مأموریت تجاری مکزیک به کانادا، شرکت مکزیکی «بیمبو» از سرمایهگذاری ۲۰۰ میلیون دلاری خود برای نوسازی کارخانههایش در کانادا خبر داد.
بنابراین، واقعیت ماجرا بسیار فراتر از یک رقابت ساده میان کانادا و مکزیک است و حتی با وجود زمزمههای توافق جدید تجاری میان آمریکا و مکزیک، نبض اقتصاد هر سه کشور در عمل با زنجیرههای مشترک تولید و سرمایهگذاریهای متقابل میزند.
توافق سهجانبه آمریکای شمالی چه وضعیتی دارد؟
توافق کانادا، آمریکا، مکزیک یا CUSMA همچنان برقرار است و تا سال ۲۰۳۶ اعتبار دارد؛ موضوع اختلاف فعلی، تمدید ۱۶ ساله آن و تغییر برخی شرایط است.
در نشست رسمی اول ژوئیه ۲۰۲۶، کانادا خواستار تمدید توافق شد. دولت کانادا اعلام کرد این توافق همچنان کاملاً معتبر است و سه کشور مذاکرات خود درباره آینده آن را ادامه خواهند داد.
طبق توضیح رسمی دولت کانادا، بازبینی سال ۲۰۲۶ به معنی تاریخ انقضای توافق نیست. اگر سه کشور در این مرحله درباره تمدید دوره ۱۶ ساله به توافق نرسند، بازبینیها میتواند بهصورت سالانه ادامه پیدا کند و توافق فعلی همچنان تا سال ۲۰۳۶ پابرجا بماند.
گزارش ماهانه تجارت دولت کانادا نیز در میان حواشی مربوط به توافق احتمالی و تجاری آمریکا و مکزیک میگوید که کانادا و مکزیک در بازبینی ژوئیه خواهان تمدید بودند، اما آمریکا در آن مرحله با تمدید موافقت نکرد و تصمیم گرفت مذاکره درباره موارد مورد اختلاف ادامه پیدا کند.
همین عدم قطعیت برای شرکتهایی که درباره سرمایهگذاریهای چندساله تصمیم میگیرند اهمیت دارد. ساخت کارخانه فرآوری مواد غذایی، شبکه توزیع یا مرکز لجستیک تصمیمی کوتاهمدت نیست و ثبات قوانین تجاری میتواند محل سرمایهگذاری را تغییر دهد.
حقیقت ادعای زیان ۲ میلیارد دلاری؛ بحران فوری یا بزرگنمایی در مناقشه تجاری؟
مکزیک اکنون چهارمین بازار بزرگ محصولات کشاورزی و غذایی کانادا است و بیش از یکچهارم کل صادرات اتاوا به این کشور را همین بخش تشکیل میدهد؛ بازاری با گردش سالانه حدود ۲.۲ میلیارد دلار که نقشی حیاتی برای صنعت ۱۰ میلیارد دلاری گوشت کانادا دارد. آمار سال ۲۰۲۵ نشاندهنده همین وابستگی روزافزون است؛ جایی که صادرات گوشت خوک با ۱۷ درصد رشد به ۳۷۱ میلیون دلار و گوشت گاو با ۱۰ درصد افزایش به ۲۷۲ میلیون دلار رسید.
با وجود این وابستگی سنگین، ادعای زیان قطعی دو میلیارد دلاری و خروج فوری کانادا از این بازار با واقعیتهای اقتصادی همخوان نیست. حجم مبادلات کالایی دو کشور در سال ۲۰۲۵ بیش از ۶۲.۴ میلیارد دلار بوده و سرمایهگذاری مستقیم کانادا در مکزیک به ۶۶ میلیارد دلار میرسد. علاوه بر این، مذاکرات واشنگتن و مکزیکوسیتی هنوز به امضای توافقی نرسیده و اختلافهای جدی بر سر خودرو، فولاد، قواعد مبدأ و سرمایهگذاریهای چین همچنان پابرجاست.
تهدید اصلی نه حذف ناگهانی سهم اتاوا، بلکه فرسایش مزیتهای رقابتی در بلندمدت است؛ زیرا اگر آمریکا در توافق نهایی امتیازهای تعرفهای ویژهای به مکزیک بدهد، زنجیره تأمین، مسیر صادرات و سرمایهگذاریهای آینده صنایع غذایی در کانادا تحت فشار قرار خواهد گرفت. بنابراین، تا زمان روشن شدن نتایج این مذاکرات، صحبت از نابودی صادرات یا کوچ کارخانهها تنها یک سناریوی ریسک احتمالی است، نه سرنوشتی اجتنابناپذیر.
