بررسی آمار نشان میدهد یک نفر از هر پنج انسان در طول زندگی به سرطان مبتلا میشود؛ این آمار در کانادا از وضعیت میانگین جهانی وخیم تر است. موجی که علاوه بر نظام سلامت، اقتصاد و بازارهای جهانی را نیز دگرگون خواهد کرد.
سازمان جهانی بهداشت در تازهترین گزارش خود هشدار داده است که جهان در دهههای آینده با افزایش چشمگیر شمار مبتلایان به انواع سرطان روبهرو خواهد شد؛ روندی که برخی پزشکان و کارشناسان از آن با عنوان سونامی سرطان یاد میکنند.
براساس گزارش مشترک سازمان جهانی بهداشت و آژانس بینالمللی پژوهش درباره سرطان، در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۰.۶ میلیون مورد جدید سرطان در جهان شناسایی شد و نزدیک به ۹.۸ میلیون نفر بر اثر انواع سرطان جان خود را از دست دادند.
اگر روند کنونی ادامه پیدا کند، پیشبینیها از افزایش تعداد مبتلایان به بیماری سرطان تا سال ۲۰۵۰ خبر میدهند که به حدود ۳۴٫۴ میلیون مورد در سال خواهد رسید؛ یعنی تقریباً ۱۳٫۸ میلیون بیمار جدید بیشتر از سال ۲۰۲۴ و افزایشی در حدود ۶۷ درصد. در برآورد پیشین که سال ۲۰۲۲ را مبنا قرار داده بود، میزان افزایش حدود ۷۷ درصد محاسبه شده بود.
این ارقام نشان میدهد سرطان دیگر صرفاً یک مسئله پزشکی نیست؛ بلکه در حال تبدیل شدن به یکی از بزرگترین چالشهای اجتماعی، اقتصادی، مالی و زیرساختی قرن بیستویکم است.
پیشبینی افزایش شمار مبتلایان جهانی به بیماری سرطان
تازهترین برآورد آژانس بینالمللی پژوهش درباره سرطان نشان میدهد:
در سطح جهان، تقریباً یک نفر از هر پنج نفر در طول زندگی خود به نوعی سرطان مبتلا خواهد شد.
همچنین تقریباً:
- یک مرد از هر ۹ مرد بر اثر سرطان جان خود را از دست خواهد داد
- یک زن از هر ۱۳ زن بر اثر سرطان جان خود را از دست خواهد داد
این ارقام میانگین جهانی هستند و احتمال ابتلا در کشورها، گروههای سنی و جمعیتهای مختلف یکسان نیست. در کشورهای دارای درآمد بالا که مردم عمر طولانیتری دارند، احتمال تشخیص سرطان در طول زندگی معمولاً بیشتر است؛ در مقابل، در بسیاری از کشورهای کمدرآمد، میزان مرگومیر به دلیل تشخیص دیرهنگام و دسترسی محدود به درمان بالاتر است.
در سال ۲۰۲۴، سرطان ریه با حدود ۲.۶ میلیون مورد، شایعترین سرطان جهان بود. پس از آن، سرطان پستان، سرطان روده بزرگ و راستروده، سرطان پروستات و سرطان معده قرار داشتند. سرطان ریه همچنین با حدود ۱.۹ میلیون مرگ، مهمترین عامل مرگ ناشی از سرطان در جهان باقی ماند.
بررسی آمار ابتلا به سرطان در کشور کانادا
بررسی آمار رسمی گزارششده از سرطان در کشور کانادا نشان میدهد که وضعیت از میانگین جهانی جدیتر است.
براساس آمار رسمی انجمن سرطان کانادا، حدود دو نفر از هر پنج کانادایی در طول زندگی خود به سرطان مبتلا خواهند شد و تقریباً یک نفر از هر چهار نفر بر اثر این بیماری جان خود را از دست خواهد داد. بنابراین عبارت قدیمی «یک نفر از هر دو کانادایی» را بهتر است در گزارشهای دقیقتر به شکل «نزدیک به نیمی از کاناداییها» یا «حدود دو نفر از هر پنج نفر» بیان کرد.
پیشبینی میشود تنها در سال ۲۰۲۶:
۲۵۴ هزار و ۱۰۰ نفر در کانادا به سرطان مبتلا شوند و ۸۷ هزار و ۹۰۰ نفر بر اثر این بیماری جان خود را از دست بدهند.
این آمار بهطور متوسط معادل:
- تشخیص سرطان برای ۶۹۶ نفر در هر روز
- و مرگ ۲۴۰ نفر در هر روز بر اثر سرطان است
همچنین ۹ مورد از هر ۱۰ مورد سرطان در کانادا در افراد بالاتر از ۵۰ سال تشخیص داده میشود.
آمار رسمی مرگومیر کانادا نیز نشان میدهد سرطان همچنان مهمترین عامل مرگ در کشور است. در سال ۲۰۲۴، سرطان عامل حدود ۲۶.۲ درصد از تمام مرگهای ثبتشده در کانادا بود و در میان زنان و مردان و در تمام استانها و قلمروهای کشور، در رتبه نخست علل مرگ قرار داشت.
آمار ابتلای همزمان به چهار سرطان اصلی در کانادا
سرطانهای ریه، پستان، پروستات و روده بزرگ در مجموع حدود ۴۷ درصد موارد جدید سرطان کانادا در سال ۲۰۲۶ را تشکیل خواهند داد.
سرطان پروستات شایعترین سرطان در میان مردان و سرطان پستان شایعترین سرطان در میان زنان کانادایی است. سرطان ریه نیز همچنان یکی از اصلیترین عوامل مرگ ناشی از سرطان در هر دو گروه محسوب میشود.
اما بررسیهای انجامشده دربارهٔ آمار شیوع سرطان در مناطق مختلف کانادا نشان میدهد که وضعیت در سراسر کشور یکسان نیست. نرخ تعدیلشدهٔ ابتلا در استانهایی مانند کبک و نوا اسکوشیا بالاتر از برخی استانهای غربی است. برای نمونه، در سال ۲۰۲۶ پیشبینی شده است که به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر:
- حدود ۶۶۳ نفر در کبک
- و حدود ۵۳۳ نفر در بریتیش کلمبیا
به سرطان مبتلا شوند.
این تفاوت میتواند با عواملی مانند سن جمعیت، مصرف دخانیات و الکل، اضافهوزن، میزان فعالیت بدنی، دسترسی به غربالگری، روشهای تشخیص و تفاوتهای منطقهای در جمعآوری اطلاعات ارتباط داشته باشد.
دلایل افزایش آمار مبتلایان به عارضه سرطان در جهان
افزایش موارد سرطان یک علت واحد ندارد.
مهمترین عامل در افزایش آمار مبتلایان به عارضهٔ سرطان، افزایش و پیر شدن جمعیت جهان است. سرطان در بسیاری از موارد با افزایش سن ارتباط دارد. هرچه تعداد افرادی که به دهههای هفتم، هشتم و نهم زندگی میرسند بیشتر شود، تعداد افرادی که با سرطان مواجه میشوند نیز افزایش پیدا میکند.
بنابراین افزایش تعداد بیماران الزاماً به این معنا نیست که پزشکی در کنترل سرطان شکست خورده است. در کانادا نرخ تعدیلشده برخی سرطانها رو به کاهش است و میزان بقا برای بسیاری از سرطانها بهبود یافته؛ اما به دلیل افزایش جمعیت و بالا رفتن میانگین سن، تعداد مطلق بیماران همچنان افزایش پیدا میکند.
در کنار سالمندی، عوامل دیگری نیز در افزایش بار سرطان نقش دارند:
مصرف دخانیات، مصرف الکل، اضافهوزن و چاقی، کمتحرکی، الگوهای غذایی نامناسب، آلودگی هوا، برخی عوامل محیطی و شغلی و عفونتهایی مانند HPV و هپاتیت از مهمترین عوامل قابل اصلاح محسوب میشوند.
آمار نگرانکنندهٔ سرطان رودهٔ بزرگ در جوانان کانادا
یکی از نگرانکنندهترین تغییرات سالهای اخیر، افزایش سرطان روده بزرگ در افراد زیر ۵۰ سال است.
انجمن سرطان کانادا اعلام کرده است که احتمال ابتلای افراد زیر ۵۰ سال به سرطان روده بزرگ، در مقایسه با نسلهای پیشین در همان سن، اکنون حدود دو تا دوونیم برابر بیشتر شده است. علت دقیق این افزایش هنوز بهطور کامل مشخص نیست، هرچند نقش تغذیه، اضافهوزن، کمتحرکی، عوامل محیطی، تغییرات میکروبیوم روده و استعدادهای ژنتیکی در حال بررسی است.
این روند باعث شده است استان انتاریو از اول ژوئیه ۲۰۲۶ سن دسترسی عمومی به غربالگری سرطان روده بزرگ را از ۵۰ سال به ۴۵ سال کاهش دهد. برای افراد دارای خطر بالاتر نیز غربالگری از ۴۰ سالگی در دسترس قرار گرفته است.
بر اساس جدیدترین آمار ثبتشدهٔ سرطان در کانادا، انتظار میرود در سال ۲۰۲۶ بیش از ۲۵ هزار نفر در کشور به سرطان رودهٔ بزرگ مبتلا شوند و حدود ۹۲۰۰ نفر بر اثر آن جان خود را از دست بدهند.
پیامدهای افزایش تعداد مبتلایان به درمان سرطان
افزایش تعداد مبتلایان تنها بخشی از چالش آینده است. مسئله مهمتر این است که هر بیمار برای تشخیص و درمان به مجموعه بزرگی از خدمات نیاز دارد:
پزشک خانواده، تصویربرداری، آزمایشگاه، پاتولوژی، جراحی، انکولوژی پزشکی، پرتودرمانی، دارو، پرستاری تخصصی، توانبخشی، خدمات سلامت روان، مراقبت در منزل و در برخی موارد مراقبت تسکینی.
به همین دلیل، افزایش ۶۰ تا ۷۰ درصدی تعداد موارد جدید الزاماً به معنای افزایش ۶۰ تا ۷۰ درصدی ساده در تقاضای خدمات نیست. برخی بیماران سالها با سرطان زندگی میکنند، به درمانهای چندمرحلهای نیاز دارند و پس از پایان درمان نیز باید تحت پایش مداوم قرار گیرند.
در نتیجه، جمعیت افرادی که با سرطان زندگی میکنند سریعتر از تعداد سالانه تشخیصها افزایش پیدا خواهد کرد.
این وضعیت میتواند فشار سنگینی بر بیمارستانها، مراکز سرطان، آزمایشگاههای پاتولوژی، بخشهای تصویربرداری، اتاقهای جراحی و شبکه مراقبت در منزل وارد کند.
حدود ۴۰ درصد سرطانها قابل پیشگیریاند
با وجود هشدارهای جدی، گزارش سازمان جهانی بهداشت کاملاً ناامیدکننده نیست.
آژانس بینالمللی پژوهش درباره سرطان برآورد میکند که دستکم ۴۰ درصد موارد سرطان با اقدامات مؤثر پیشگیری اولیه قابل جلوگیری است. کاهش مرگومیر نیز از طریق تشخیص زودهنگام و درمان مناسب امکانپذیر است.
مهمترین اقدامات پیشگیرانه عبارتاند از:
ترک دخانیات، حفظ وزن سالم، فعالیت بدنی منظم، کاهش مصرف الکل، تغذیه مناسب، کاهش تماس با مواد سرطانزای شغلی و محیطی، واکسیناسیون HPV و هپاتیت و مشارکت در برنامههای غربالگری معتبر.
پیشگیری فقط جان انسانها را نجات نمیدهد؛ از نظر اقتصادی نیز بسیار مهم است. سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده است که درمان سرطانهایی که در مراحل اولیه تشخیص داده میشوند، در برخی کشورهای پردرآمد میتواند دو تا چهار برابر کمهزینهتر از درمان سرطانهای پیشرفته باشد.
پیام تجاری گزارش؛ بزرگترین تحول آینده در اقتصاد سلامت
افزایش سرطان نباید صرفاً بهعنوان فرصتی برای فروش دارو یا تجهیزات دیده شود. این مسئله پیش از هر چیز یک بحران انسانی است. با این حال، واقعیت آن است که دولتها برای پاسخ به این بحران به سرمایهگذاری گسترده بخش عمومی و خصوصی نیاز خواهند داشت.
از منظر اقتصادی، موج سرطان تا سال ۲۰۵۰ میتواند ساختار بازار سلامت را در چند حوزه اساسی تغییر دهد.
۱. بازار پیشگیری از درمان مهمتر خواهد شد
بخش بزرگی از سرمایهگذاری آینده از بیمارستان به سمت پیشگیری منتقل خواهد شد.
برنامههای ترک دخانیات، کنترل وزن، تغذیه سالم، سلامت محیط کار، واکسیناسیون، پایش عوامل خطر و آموزش عمومی، علاوه بر کاهش بیماری، هزینههای آینده دولتها و شرکتهای بیمه را کاهش میدهند.
در نتیجه، شرکتهایی که بتوانند برنامههای پیشگیری را با دادههای معتبر، سنجش نتیجه و مدلهای قابل ارائه به دولتها، کارفرمایان و شرکتهای بیمه ترکیب کنند، بازار قابلتوجهی خواهند داشت.
۲. غربالگری و تشخیص زودهنگام به محور سرمایهگذاری تبدیل میشود
رشد تعداد بیماران، تقاضا برای آزمایشهای غربالگری و تشخیص زودهنگام را افزایش خواهد داد.
این حوزه شامل ماموگرافی، کولونوسکوپی، آزمایشهای HPV، سیتیاسکن با دوز پایین برای گروههای پرخطر سرطان ریه، آزمایشهای ژنتیکی، نشانگرهای زیستی و فناوریهای تشخیص سرطان از نمونه خون است.
اما موفقیت تجاری در این حوزه صرفاً به ساخت یک آزمایش وابسته نیست. فناوری باید از نظر حساسیت، دقت، قیمت، نتیجه بالینی و کاهش واقعی مرگومیر قابل دفاع باشد و بتواند مجوزهای نظارتی و پوشش بیمهای دریافت کند.
۳. پاتولوژی، تصویربرداری و هوش مصنوعی رشد خواهند کرد
هر تشخیص جدید سرطان معمولاً به چندین مرحله تصویربرداری، نمونهبرداری و بررسی پاتولوژی نیاز دارد.
افزایش بیماران بدون افزایش متناسب پاتولوژیستها، رادیولوژیستها و تکنسینها امکانپذیر نیست. به همین دلیل، دیجیتالیکردن اسلایدهای پاتولوژی، هوش مصنوعی در تحلیل تصاویر پزشکی، سیستمهای اولویتبندی پروندهها و ابزارهای کمکتشخیصی میتوانند بخشی از کمبود نیروی انسانی را جبران کنند.
بازار اصلی این فناوریها در کانادا احتمالاً فروش مستقیم به بیمار نخواهد بود، بلکه قراردادهای بیمارستانی، شبکههای استانی سلامت، آزمایشگاههای بزرگ و مشارکت با مراکز دانشگاهی خواهد بود.
۴. ظرفیت جراحی و پرتودرمانی باید توسعه پیدا کند
افزایش تعداد بیماران به معنی نیاز بیشتر به اتاق عمل، تجهیزات جراحی، رباتهای جراحی، دستگاههای پرتودرمانی، سیستمهای برنامهریزی درمان و مراکز سرپایی سرطان است.
این حوزه سرمایهبر است و معمولاً به قراردادهای بلندمدت دولتی و بیمارستانی نیاز دارد. تأمین تجهیزات بهتنهایی کافی نیست؛ نگهداری، آموزش، قطعات، کالیبراسیون، نرمافزار و تضمین عملکرد بخش مهمی از مدل تجاری خواهند بود.
۵. پزشکی شخصی و آزمایشهای ژنومی گسترش پیدا میکند
درمان سرطان بهتدریج از انتخاب دارو صرفاً براساس محل تومور به سمت انتخاب درمان براساس ویژگیهای مولکولی و ژنتیکی آن حرکت میکند.
این روند تقاضا برای توالییابی ژنتیکی، آزمایشهای همراه دارو، بانکهای زیستی، تحلیل داده و درمانهای هدفمند را افزایش میدهد.
شرکتهایی که بتوانند فاصله میان آزمایش ژنومی و تصمیم واقعی پزشک را کاهش دهند، نسبت به شرکتهایی که صرفاً یک گزارش پیچیده آزمایشگاهی ارائه میکنند، موقعیت تجاری بهتری خواهند داشت.
۶. مراقبت در منزل و خدمات پس از درمان به یک بازار بزرگ تبدیل میشود
همه بیماران سرطانی تمام دوره درمان را در بیمارستان نمیگذرانند. بسیاری از آنان به مراقبت در منزل، مدیریت علائم، تزریق، تغذیه تخصصی، توانبخشی، سلامت روان و پایش عوارض دارویی نیاز دارند.
با افزایش تعداد نجاتیافتگان سرطان، خدمات پس از درمان نیز اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد. این خدمات میتواند شامل بازگشت به کار، مدیریت خستگی مزمن، سلامت روان، فیزیوتراپی، مشکلات تغذیهای و پایش احتمال بازگشت بیماری باشد.
این بخش یکی از حوزههایی است که شرکتهای کوچکتر نیز میتوانند بدون ساخت بیمارستان یا تولید دارو وارد آن شوند.
۷. کمبود نیروی انسانی، بازار آموزش را گسترش میدهد
توسعه تجهیزات و دارو بدون نیروی متخصص کافی نتیجهای نخواهد داشت.
کانادا و بسیاری از کشورهای دیگر به آموزش بیشتر پرستاران انکولوژی، تکنسینهای پرتودرمانی، متخصصان تصویربرداری، کارکنان آزمایشگاه، مشاوران ژنتیک و نیروهای مراقبت در منزل نیاز خواهند داشت.
بنابراین آموزش تخصصی، شبیهسازی پزشکی، آموزش آنلاین معتبر، ابزارهای پشتیبان تصمیمگیری و مدلهای بینالمللی تربیت نیروی انسانی میتوانند به یکی از بخشهای راهبردی اقتصاد سرطان تبدیل شوند.
۸. زنجیره تأمین دارو و تجهیزات اهمیت امنیتی پیدا میکند
افزایش بیماران، وابستگی کشورها به داروهای انکولوژی، مواد اولیه دارویی، تجهیزات یکبارمصرف، رادیوداروها، کیتهای آزمایشگاهی و قطعات دستگاههای درمانی را بیشتر میکند.
اختلال در زنجیره تأمین این محصولات برخلاف بسیاری از کالاهای عادی، مستقیماً میتواند درمان بیماران را متوقف کند. به همین دلیل، دولتها احتمالاً به سمت تنوعبخشی تأمینکنندگان، قراردادهای بلندمدت، ذخایر راهبردی و تولید داخلی یا منطقهای برخی محصولات حرکت خواهند کرد.
۹. شرکتهای بیمه و کارفرمایان تحت فشار قرار میگیرند
سرطان تنها هزینه درمان ایجاد نمیکند. غیبت از کار، کاهش بهرهوری، مرخصی مراقبان خانوادگی، ازکارافتادگی و بازگشت تدریجی بیمار به محیط کار نیز هزینههای قابلتوجهی دارند.
در نتیجه، کارفرمایان بزرگ و شرکتهای بیمه به برنامههایی نیاز خواهند داشت که تشخیص زودهنگام، دسترسی سریعتر به متخصص، حمایت روانی، مدیریت پرونده و بازگشت ایمن به کار را پوشش دهند.
بازار سلامت کارکنان در آینده بیش از گذشته به پیشگیری و مدیریت بیماریهای پرهزینهای مانند سرطان وابسته خواهد شد.
تحلیل آمار بازار و فرصتهای مدیریت سرطان در کانادا
برای شرکتها و تحلیلگرانی که آمار بروز سرطان در کانادا را بررسی میکنند، فرصت اصلی لزوماً در تأسیس کلینیک خصوصی یا فروش مستقیم آزمایش به مصرفکننده نیست.
نظام سلامت کانادا عمدتاً استانی و عمومی است. بنابراین مسیر ورود موفق معمولاً از همکاری با بیمارستانها، شبکههای استانی سرطان، دانشگاهها، آزمایشگاههای دارای مجوز، شرکتهای بیمه، کارفرمایان بزرگ و برنامههای رسمی غربالگری عبور میکند.
محصول یا خدمت باید بتواند حداقل یکی از این مسائل را بهصورت قابل اندازهگیری حل کند:
- کاهش زمان انتظار
- تشخیص زودتر بیماری
- افزایش ظرفیت بدون افزایش متناسب نیروی انسانی
- کاهش هزینه هر بیمار
- کاهش مراجعه غیرضروری به بیمارستان
- بهبود دسترسی مناطق روستایی و دورافتاده
- یا افزایش کیفیت زندگی بیمار
در این بازار، داشتن فناوری جذاب بهتنهایی کافی نیست. مجوز Health Canada، شواهد بالینی، حفاظت از اطلاعات بیماران، قابلیت اتصال به سیستمهای بیمارستانی، پوشش بیمهای و صرفه اقتصادی تعیین میکنند که یک محصول واقعاً وارد نظام سلامت شود یا در مرحله آزمایشی باقی بماند.
بحران افزایش مبتلایان به سرطان و ضرورت سرمایهگذاری
روند افزایش بیسابقهٔ مبتلایان به بیماری سرطان تا سال ۲۰۵۰ به این معناست که دولتها دیگر نمیتوانند صرفاً با ساخت چند بیمارستان جدید به بحران پاسخ دهند.
پاسخ مؤثر باید زنجیره کاملی را پوشش دهد:
پیشگیری، واکسیناسیون، غربالگری، تشخیص سریع، پاتولوژی، درمان، مراقبت در منزل، توانبخشی و حمایت از خانوادهها.
کشورها و شرکتهایی که از امروز در این زنجیره سرمایهگذاری کنند، نهتنها در یکی از بزرگترین بخشهای آینده اقتصاد سلامت جایگاه پیدا خواهند کرد، بلکه میتوانند از تحمیل میلیاردها دلار هزینه درمانی و از دست رفتن میلیونها سال زندگی و بهرهوری جلوگیری کنند.
پیام اصلی گزارش سازمان جهانی بهداشت روشن است: موج آینده سرطان اجتنابناپذیر نیست، اما زمان آمادهشدن برای آن نیز نامحدود نیست.
سرطان در سطح جهان در طول زندگی تقریباً یک نفر از هر پنج نفر را درگیر میکند؛ در کانادا این نسبت به حدود دو نفر از هر پنج نفر میرسد.
اگر سرمایهگذاری در پیشگیری، غربالگری، نیروی انسانی و ظرفیت درمانی از امروز آغاز نشود، آنچه اکنون یک هشدار آماری است، در دهههای آینده میتواند به یکی از بزرگترین بحرانهای نظام سلامت و اقتصاد جهانی تبدیل شود.
منابع: آژانس بینالمللی پژوهش درباره سرطان,سازمان جهانی بهداشت, کندینکنسر, نیوزآنتاریو
