علیرغم تلاشهای شبانهروزی جهانی، سرطان همچنان یکی از بزرگترین چالشهای سلامت عمومی جهان است. طبق آخرین گزارشهای سازمان بهداشت جهانی (WHO) و آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان (IARC)، سالانه میلیونها مورد جدید تشخیص داده میشود و ترویج راههای علمی و نوین جهت پیشگیری همهجانبه از ابتلا به سرطان نقش کلیدی در کاهش بار بیماری دارد.
سرطان؛ دومین علت مرگومیر در جهان
بر اساس برآوردهای آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان (IARC) و سازمان بهداشت جهانی (WHO)، سرطان همچنان دومین علت مرگومیر در جهان پس از بیماریهای قلبی-عروقی است. تخمین زده میشود که در سال جاری بیش از ۲۰ میلیون مورد جدید سرطان در سطح جهانی ثبت شود و حدود ۱۰ میلیون نفر جان خود را به دلیل این بیماری از دست دهند. انواع شایع شامل سرطان سینه، ریه، کولورکتال (روده بزرگ)، پروستات و معده هستند که بررسی دائم عوامل محیطی و اصلی دخیل در ایجاد و پیشرفت سرطان را برای جامعه پزشکی الزامی میکنند.
روند شیوع سرطان در آمریکا و کانادا
بنابر اعلام انجمن سرطان آمریکا، پیشبینی میشود در سال ۲۰۲۶ بیش از دو میلیون مورد جدید سرطان (معادل حدود ۵٬۸۰۰ مورد در روز) ثبت شود. از این تعداد نیز بیش از ۶۰۰ هزار نفر در اثر این بیماری فوت خواهند کرد. نرخ مرگومیر کلی سرطان از سال ۱۹۹۱ حدود ۳۴ درصد کاهش یافته و از نزدیک به ۴.۸ میلیون مرگ جلوگیری شده است. با این حال، میزان بروز (Incidence) در برخی سرطانها مانند سینه، پروستات، کبد (در زنان)، ملانوما و رحم در حال افزایش است. نرخ بقای پنجساله کلی به ۷۰ درصد رسیده که پیشرفت قابل توجهی است، بهویژه اگر آموزش همگانی پیرامون راههای خانگی و خودمراقبتی برای پیشگیری کامل از رشد بیماری سرطان جدی گرفته شود.
برنامههای بینالمللی و مؤثرترین راههای کلیدی برای پیشگیری از انواع سرطان
در کانادا نیز روند مشابهی مشاهده میشود؛ نرخهای بالاتر در برخی استانها به دلیل عوامل سبک زندگی و پیری جمعیت گزارش شده است. نابرابریهای (Disparities) نژادی و جغرافیایی (مانند بالاتر بودن نرخ در جوامع بومی) همچنان نگرانکننده است. سازمان بهداشت جهانی، آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان و مراکز کنترل و پیشگیری بیماریها (CDC) در آمریکا بر کنترل عوامل ژنتیکی یا سبک زندگی به عنوان بخش اصلی تأثیرگذار در ایجاد بیماری سرطان تأکید دارند.
استراتژیهای کلیدی در این زمینه عبارتند از:
-
غربالگری زودهنگام (سرطان سینه، روده بزرگ و دهانه رحم)
-
واکسیناسیون (علیه ویروس پاپیلومای انسانی یا HPV و هپاتیت B)
-
کنترل مصرف تنباکو و کاهش آلودگیهای محیطی
-
تلاش برای یافتن راههای کاربردی جامعهمحور برای پیشگیری مؤثر از توسعه بیماری سرطان
تمرکز ویژه برنامههای جهانی بر کاهش مصرف الکل
الکل یکی از عوامل بسیار خطرناک و اصلی در فرآیند ایجاد یا بازگشت سرطان در انسان شناخته میشود. طبق اعلام آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان، مصرف الکل سالانه باعث حدود ۷۴۱٬۳۰۰ مورد جدید سرطان در جهان (۴.۱ درصد کل موارد) میشود. الکل با سرطانهای دهان، حلق، مری، کبد، سینه و کولورکتال مرتبط است. حتی مصرف کم (کمتر از یک واحد در روز) خطر ابتلا را افزایش میدهد.
برنامههای اجرایی در این زمینه شامل موارد زیر است:
استراتژی جهانی سازمان بهداشت جهانی برای کاهش مصرف مضر الکل، دخانیات و مواد مخدر (از سال ۲۰۱۰): شامل افزایش مالیات، محدودیت تبلیغات، آموزش عمومی و حمایت از ترک مصرف.
کمپینهای ملی در آمریکای شمالی: مراکز کنترل و پیشگیری بیماریها (CDC) و برنامههای جامع کنترل سرطان ایالتی، غربالگری الکل و مداخلات کوتاهمدت (Alcohol Screening and Brief Intervention) را ترویج میکنند. بسیاری از ایالتها سیاستهایی برای کاهش دسترسی و افزایش آگاهی عمومی اجرا کردهاند.
کتابهای راهنمای آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان (IARC Handbooks): شواهد قوی نشان میدهد که کاهش یا قطع مصرف الکل، یکی از عوامل کلیدی و بسیار اصلی در جلوگیری از ایجاد سرطانهای گوارشی و مهار بیماری سرطان است.
ابتکارات محلی: طرحهایی مانند «پیش از نوشیدن فکر کن» (Think Before You Drink) توسط مؤسسه آمریکایی تحقیقات سرطان (AICR) تأکید دارند که هرگونه کاهش در مصرف الکل، خطر ابتلا را کم میکند.
این برنامهها در کانادا نیز با همکاری دولتهای فدرال و استانی پیش میروند و بر آموزش جوامع بومی و جوانان تمرکز بیشتری دارند.
آینده روشن با بکارگیری راههای خودمراقبتی برای پیشگیری از ابتلا به سرطان
با وجود پیشرفت در درمان و افزایش نرخ بقا، بار سرطان همچنان در حال افزایش است؛ از این رو یادگیری راههای بسیار ارزان و در دسترس برای پیشگیری آگاهانه از مبتلا شدن به سرطان بهترین راه است. کارشناسان تأکید دارند که سرمایهگذاری در آموزش عمومی، سیاستهای مالیاتی و دسترسی عادلانه به مراقبتهای بهداشتی میتواند میلیونها زندگی را نجات دهد.
در آمریکای شمالی و سراسر جهان، آگاهی فردی و حمایت جمعی کلید موفقیت است. مصرف مواد غذایی ناسالم، مواد مخدر، دخانیات و نوشیدنیهای الکلی را محدود کنید، غربالگریها را جدی بگیرید و سبک زندگی سالم را انتخاب کنید.
