روابط عمومی انجمن بازرگانی ایران و کانادا: در شرایطی که اقتصاد ایران با مجموعهای از بحرانهای همزمان از نوسانات ارزی و اختلال در زیرساختهای ارتباطی گرفته تا چالشهای لجستیکی، محدودیتهای بانکی و نااطمینانیهای سیاسی و نظمی مواجه است، بازتعریف الگوهای سنتی کسبوکار و تجارت بیش از هر زمان دیگری به یک ضرورت تبدیل شده است.
«محمد وحیدیراد»، مؤسس انجمن بازرگانی ایران و کانادا و مدیر مرکز تجارت ایران در کانادا، در وبینار «تابآوری کسبوکار در شرایط بحران» با نگاهی فراتر از توصیههای رایج صادراتی، بر این نکته تأکید کرد که بقای کسبوکارها در شرایط جدید نه با معاملات مقطعی و تصمیمهای کوتاهمدت، بلکه از مسیر ساختارسازی، سیستممحوری، مدیریت ریسک و توسعه بازارهای بینالمللی امکانپذیر است. این فعال اقتصادی با تأکید بر اهمیت شناخت دقیق ساختارهای مالی، برندینگ بینالمللی، تحقیق و توسعه، قیمتگذاری حرفهای و طراحی زنجیرههای پایدار تأمین، معتقد است کسبوکارهایی که بتوانند قدرت جذب ضربه، انعطافپذیری و توان تطبیق خود را افزایش دهند، شانس بیشتری برای عبور از بحرانهای پیشرو خواهند داشت. این کارشناس ارشد اقتصادی هشدار داد که در دنیای امروز، بحران دیگر یک رویداد موقتی نیست. بلکه به بخشی دائمی از محیط کسبوکار تبدیل شده و تنها شرکتهایی موفق خواهند بود که از هماکنون برای مواجهه با آن برنامهریزی کنند.
تابآوری کسبوکار در شرایط بحران با نگاهی نو
به گزارش روابط عمومی انجمن بازرگانی ایران و کانادا، وبینار تخصصی «تابآوری کسبوکار در شرایط بحران» با همکاری دانشگاه شهید بهشتی برگزار شد. این نشست با هدف بررسی وضعیت کسبوکارها در شرایط بیثبات اقتصادی، سیاسی و زیرساختی و ارائه راهکارهای عملی برای پایداری و توسعه در چنین محیطی برگزار شد.
در آغاز این رویداد آنلاین، «محمد وحیدیراد»، مدیر انجمن بازرگانی ایران و کانادا، با اشاره به یازدهمین سال فعالیت این انجمن، گزارشی از عملکرد و ظرفیتهای شبکه ارائه کرد. او اعلام کرد این مجموعه در حال حاضر بیش از ۷۶۰ عضو فعال دارد. همچنین خروجی اقتصادی شبکه آن ماهانه حدود ۷ میلیون دلار ارزش مبدأ ایجاد میکند.
به گفته او، انجمن طی سالهای گذشته تلاش کرده است همگام با تغییرات سریع در فضای اقتصاد جهانی و تجارت بینالملل، مدلهای جدید فعالیت را به اعضا معرفی کند. همچنین از طریق آموزشهای تخصصی، فعالان اقتصادی را برای حضور مؤثرتر در بازارهای بینالمللی آماده سازد.
وحیدیراد تأکید کرد که هدف اصلی انجمن صرفاً آموزش نظری نیست، بلکه ایجاد یک شبکه عملیاتی برای توسعه تجارت واقعی است؛ شبکهای که بتواند در شرایط تغییرات شدید اقتصادی نیز کارکرد خود را حفظ کند. او در ادامه با اشاره به شرایط فعلی اقتصاد جهانی گفت با وجود افزایش تنشهای سیاسی، نظامی و ژئوپلیتیک در ماههای اخیر، جریان تجارت بینالملل متوقف نشده است و فعالان اقتصادی در ایران همچنان در حال بازطراحی مسیرهای ارتباطی خود براساس بازارهای جهانی هستند.
نگاه مالی به تجارت
وحیدیراد در بخش اصلی سخنان خود، با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه در تجارت بینالملل اظهار کرد: «در تجارت مدرن، تمرکز باید از «کالا» به «عدد و مدل مالی» منتقل شود.» او توضیح داد که پرسش بنیادین در سرمایهگذاری و تجارت این نیست که چه محصولی معامله میشود، بلکه این است که ساختار مالی فعالیت چگونه طراحی شده و نوع سرمایهگذاری فعال است یا غیرفعال.
به گفته او، در سرمایهگذاری غیرفعال، نهادهای مالی در کشورهایی مانند قطر معمولاً حدود ۵ تا ۶ درصد سود دلاری پرداخت میکنند. اما در مدلهای سرمایهگذاری فعال، این رقم میتواند به ۱۲ تا ۱۳ درصد برسد. در شرایطی که سرمایهگذار بهصورت مستقیم در فرآیند سرمایهگذاری درگیر باشد، بازدهی مورد انتظار باید حتی تا حدود ۲۰ درصد سالانه تعریف شود.
او تأکید کرد بسیاری از فعالان اقتصادی به جای تمرکز بر ساختار مالی، صرفاً بر انتخاب کالا تمرکز میکنند. در حالی که موفقیت در تجارت بیش از هر چیز به مدل مالی وابسته است.
خطای رایج در تحلیل مالی کسبوکار
مدیر مرکز تجارت ایران در کانادا در ادامه به یکی از خطاهای مهم در مدیریت مالی شرکتها اشاره کرد و گفت بسیاری از کسبوکارها حقوق مدیر یا صاحب شرکت را بهعنوان سود در نظر میگیرند، در حالی که این برداشت کاملاً اشتباه است.
به گفته او، حقوق مدیرعامل یا مالک کسبوکار باید در ردیف هزینههای جاری مانند اجاره، هزینههای اداری، تلفن و سایر مخارج عملیاتی قرار گیرد. سود واقعی زمانی محاسبه میشود که تمام این هزینهها از درآمد کسر شده باشد و رقم باقیمانده بهعنوان سود نهایی یا سود سهام در نظر گرفته شود.
او تأکید کرد درک نادرست از سود باعث میشود بسیاری از شرکتها تصویر اشتباهی از وضعیت واقعی خود داشته باشند و تصمیمگیریهای مالی نادرست انجام دهند.
ستون اصلی تابآوری در بحران
موسس انجمن بازرگانی ایران کانادا در ادامه به مفهوم سیستمسازی در کسبوکار پرداخت و آن را یکی از مهمترین عوامل بقا در شرایط بحرانی دانست.
او گفت اگر یک کسبوکار دارای ساختار مشخص، سیستم مالی روشن و برنامهریزی سالانه داشته باشد، حتی در شرایطی مانند اختلال گسترده اینترنت به مدت ۴۰ تا ۸۰ روز نیز دچار فروپاشی نخواهد شد.
به گفته او، تفاوت اصلی میان کسبوکارهای پایدار و غیرپایدار در همین موضوع نهفته است؛ یعنی وجود یا عدم وجود ساختار.
در بخش دیگری از وبینار تابآوری کسبوکار در شرایط بحران، وحیدیراد به نقد مدلهای سنتی تجارت پرداخت. ایشان افزود: «یکی از مشکلات اصلی در فضای کسبوکار، فعالیتهای مقطعی و بدون ساختار است که معمولاً در قالب خرید و فروشهای موردی یا اصطلاحاً «پارتیبار» انجام میشود. او تأکید کرد کسبوکارهایی که بر پایه تصمیمگیریهای موردی، تجارتهای «پارتیبار» یا فعالیتهای بدون برنامه شکل گرفتهاند، در برابر کوچکترین بحرانها آسیبپذیر خواهند بود. زیرا این مدلها فاقد بنیان پایدار هستند. درنتیجه نمیتوانند به رشد بلندمدت منجر شوند.»
ایشان در ادامه وبینار تابآوری کسبوکار در شرایط بحران درباره فعالیت دلالی (Brokerage) نیز افزود با اصل دلالی و واسطهگری مخالفتی ندارد، اما معتقد است این فعالیت باید در قالب مدلهای مدرن و حرفهای انجام شود. او از شرکتهای مدیریت صادرات (EMC) بهعنوان نمونهای از این ساختارها نام برد و گفت چون همه تولیدکنندگان نمیتوانند همزمان تولید، صادرات، برندسازی و سایر بخشها را بهتنهایی مدیریت کنند و به همین دلیل همکاری با شرکتهای مدیریت صادرات ضروری میشود.
از تأمین مواد اولیه تا لجستیک
وحیدیراد در ادامه به جنگ اخیر و به دنبال آن گسترش واردات مواد اولیه اشاره کرد و گفت بخشی از فعالان اقتصادی در شرایط فعلی به سمت خریدهای گسترده و مقطعی مواد اولیه حرکت کردهاند. اما این رویکرد نیز در بسیاری موارد فاقد نگاه ساختاری و بلندمدت است.
او تأکید کرد به جای تمرکز بر خرید و فروش کوتاهمدت، باید به سمت ایجاد شبکههای تأمین پایدار، نمایندگیهای رسمی و طراحی زنجیره تأمین منسجم حرکت کرد.
در بخش دیگری از سخنان، ایشان به موضوع لجستیک پرداخت و آن را یکی از گلوگاههای پنهان صادرات دانست. به گفته او، انتخاب مسیرهای حملونقل ارزان اما طولانی در برخی موارد باعث شده زمان ارسال کالا تا ۶۵ روز در مسیرهای مثل ایران تا کانادا افزایش یابد.
او توضیح داد استفاده از مسیرهایی مانند مرسین یا کریدورهای جایگزین میتواند زمان حمل را به ۳۵ تا ۴۳ روز کاهش دهد، هرچند این مسیرها نیز بدون چالش نیستند و در برخی موارد مشکلاتی مانند آسیبدیدگی کالا در فرآیند حمل گزارش شده است.
قیمتگذاری و منطق بازار جهانی
یکی از محورهای مهم وبینار تابآوری کسبوکار در شرایط بحران، موضوع قیمتگذاری در صادرات بود. وحیدیراد تأکید کرد قیمتگذاری صحیح باید از بازار مقصد آغاز شود، نه از هزینه تولید. به گفته او، ابتدا باید مشخص شود محصول در چه بازاری و برای چه نوع مصرفکنندهای عرضه میشود؛ چراکه نوع مصرفکننده (صنعتی، تخصصی یا عمومی) نقش تعیینکنندهای در مدل قیمتگذاری دارد.
او توضیح داد در مدل برندمحور، ابتدا قیمت مصرفکننده نهایی (MSRP) تعیین میشود. سپس ساختار قیمتگذاری بر اساس سهم اجزای مختلف زنجیره مانند خردهفروش، توزیعکننده، حملونقل و گمرک شکل میگیرد.
به گفته او، در بسیاری از بازارها خردهفروش حدود ۳۰ تا ۳۵ درصد و توزیعکننده حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد از قیمت نهایی را دریافت میکنند. صادرکننده این هزینه ها را باید در قیمت گذاری لحاظ کند.
ایشان همچنین به مفهوم آربیتراژ اشاره کرد و گفت اختلاف قیمت بین بازارها برای یک برند خاص میتواند فرصت یا تهدید باشد و برندهای حرفهای تلاش میکنند این اختلاف را کنترل کنند. برهمین اساس به تولیدکنندگان و صادرکنندگان برندهای ایرانی توصیه کرد اجازه ندهند این فاصله در بازارهای مختلف شکل بگیرد.
ریبرندینگ و جایگاهسازی در بازار
وحیدیراد، کارشناس ارشد اقتصادی، در ادامه به اهمیت برندینگ و ریبرندینگ در توسعه کسبوکارها پرداخت. وی تأکید کرد ورود به بازارهای جهانی نباید صرفاً از مسیر بازار داخلی آغاز شود. بلکه میتوان از همان ابتدا با رویکردی صادراتمحور، حضور در بازارهای بینالمللی را طراحی و برنامهریزی کرد.
به گفته او، تفاوت برندها میتواند حتی با وجود مواد اولیه یکسان، واکنش کاملاً متفاوتی در بازار ایجاد کند؛ موضوعی که نشاندهنده نقش مهم ادراک برند در فروش است.
ایشان تأکید کردند در بسیاری از موارد، افزایش درآمد در بازار داخلی با افزایش هزینهها همراه است، در حالی که در اقتصادهای شفاف، نرخ بهره و بازده سرمایه بهصورت دقیق قابل سنجش است. بر همین اساس، به فعالان اقتصادی توصیه کردند در صورت راهاندازی یا تغییر کسبوکار، صرفاً به بازار داخلی متکی نباشند و از همان ابتدا بازارهای بینالمللی را نیز در برنامهریزیهای خود مدنظر قرار دهند.
شتاب زده تصمیم نگیرید
وحیدیراد، مؤسس انجمن بازرگانی ایران و کانادا، در بخش دیگری از سخنان خود در وبینار تابآوری کسبوکار در شرایط بحران با اشاره به وضعیت اقتصاد جهانی گفت: «جهان از سال ۲۰۲۰ تاکنون در وضعیت بحران دائمی قرار داشته و تنها شکل و ماهیت این بحرانها تغییر کرده است.»
او هشدار داد در صورت عدم تحول ساختاری، اقتصاد ایران تا پایان سال ۲۰۲۶ با فشارهای تورمی جدی مواجه خواهد شد. همچنین احتمال بروز سناریوهای مختلف اقتصادی از جمله افزایش نرخ ارز نیز وجود دارد.
وحیدیراد با اشاره به جنگ ۴۰ روزه اظهار کرد اگرچه در آن دوره کمبود کالا در کشور مشاهده نشد، اما زنجیره تأمین کشور تحت تأثیر قرار گرفت و آسیب دید. حتی بدون حضور در ایران و تنها از طریق دنبال کردن بخشنامهها و اطلاعیههای گمرکی میتوان وضعیت زنجیره تأمین را تحلیل کرد. به گفته او، زمانی که مقررات واردات مواد اولیه، کالاهای واسطهای و سایر اقلام بهطور مستمر تغییر میکند و به عبارتی مسیر واردات بهصورت غیرعادی و گسترده باز میشود، این پیام را به فعال اقتصادی میدهد که زنجیره تأمین کشور با اختلال مواجه شده است.
او افزود زمانی که زنجیره تأمین یک کشور ۹۰ میلیوننفری دچار اختلال شود، دامنه آثار آن از حوزههایی مانند واکسن و خوراک دام تا کودهای شیمیایی و بخش کشاورزی گسترش پیدا میکند. برهمین اساس بخش مهمی از جامعه هنوز آثار واقعی اتفاقات ماههای اخیر را لمس نکرده است. زیرا تبعات این تحولات با فاصله زمانی خود را نشان میدهد.
وحیدیراد با تشبیه شرایط فعلی به زلزله و سونامی گفت آنچه امروز مشاهده میشود تنها بخشی از آثار بحران است. به اعتقاد او، بخش مهمتری از تبعات اقتصادی هنوز نمایان نشده است.
پیشبینی اقتصاد ایران در پاییز ۲۰۲۶
وحیدیراد در ادامه با اشاره به دادههای کلان اقتصادی، روندهای بودجهای، فشارهای ارزی و اختلالات احتمالی در زنجیره تأمین اظهار کرد: «در صورت نبود تحول مثبت و پایدار در حوزه سیاست خارجی، دسترسی به منابع ارزی، تجارت خارجی و کاهش ریسکهای ژئوپلیتیک، اقتصاد ایران ممکن است از اواخر تابستان و پاییز ۲۰۲۶ وارد دورهای از فشارهای تورمی شدیدتر شود.»
وی افزود: «در چنین شرایطی، جهش نرخ ارز و افزایش انتظارات تورمی دور از انتظار نخواهد بود؛ هرچند شدت و زمانبندی این تحولات به عواملی همچون میزان دسترسی به منابع ارزی، وضعیت صادرات، سیاستهای پولی و مالی دولت و پایداری توافقات سیاسی بستگی دارد.
وحیدیراد در ادامه به فعالان اقتصادی توصیه کرد کسبوکارها بر مدیریت نقدینگی، کنترل هزینهها، ایجاد جریانهای درآمدی پایدار و افزایش تابآوری سازمانی تمرکز کنند. وی همچنین تأکید کرد که تصمیمگیریهای اقتصادی نباید تحت تأثیر اخبار روزمره و نوسانات کوتاهمدت قرار گیرد و ضروری است برنامهریزیها بر مبنای تحلیل روندهای بلندمدت انجام شود.
تابآوری سیستم
در پایان وبینار «تابآوری کسبوکار در شرایط بحران»، وحیدیراد، مؤسس انجمن بازرگانی ایران و کانادا، بار دیگر بر اهمیت تابآوری تأکید کرد. وی گفت بقای کسبوکارها در شرایط بحران به توانایی آنها در جذب شوکها و میزان تطبیقپذیریشان با شرایط جدید بستگی دارد. به گفته او، شرکتهایی که بر پایه سیستم، ساختار و برنامهریزی دقیق شکل گرفتهاند، نهتنها در دوران بحران دوام میآورند، بلکه میتوانند از فرصتهای جدید نیز بهرهبرداری کنند.
وی افزود: «در دنیای امروز، تجارت تنها به معنای ارسال کالا نیست، بلکه طراحی مدلهای نوین کسبوکار، توسعه برند و خلق مسیرهای تازه برای دستیابی به رشد پایدار را نیز در بر میگیرد.»
