تهدیدهای دونالد ترامپ علیه ایران در ماه‌های اخیر، از هشدار درباره‌ی «نابودی» حکومت تا اشاره به یک انفجار گسترده در صورت شکست مذاکرات، بحث درباره‌ی احتمال حمله هسته‌ای آمریکا به ایران را دوباره مطرح کرده است. با این حال، ترامپ تاکنون به صراحت ایران را به حمله اتمی تهدید نکرده و حتی در دو مورد استفاده از سلاح هسته‌ای علیه ایران را رد کرده است. با این وجود، برخی تحلیلگران احتمال استفاده‌ی محدود و تاکتیکی از این سلاح‌ها را در شرایط خاص منتفی نمی‌دانند.
از «عصر حجر» تا تهدید به نابودی
ترامپ در ۳۱ شهریور، در سخنرانی خود در هشتاد و یکمین مجمع عمومی سازمان ملل، میان دو گزینه سخن گفت: دستیابی به توافقی که امکان بازسازی ایران را فراهم کند یا نابودی سریع ایران. او پیش‌تر نیز در جریان جنگ چهل‌روزه، در ۱۲ فروردین گفته بود: «در دو تا سه هفته‌ی آینده ضربات سختی به آن‌ها وارد خواهیم کرد. آن‌ها را به عصر حجر، جایی که به آن تعلق دارند، برمی‌گردانیم.»
ترامپ ۱۸ فروردین نیز در تلاش برای واداشتن تهران به پذیرش آتش‌بس گفته بود: «اگر ایران به توافق نرسد، امشب یک تمدن کامل خواهد مرد و و دیگر هرگز احیا نخواهد شد.» او ۱۸ اردیبهشت نیز درباره‌ی ادامه‌ی آتش‌بس و مذاکرات گفت: «اگر آتش‌بسی در کار نباشد، دیگر لازم نیست کسی چیزی به شما بگوید؛ فقط یک درخشش بزرگ را خواهید دید که از ایران بیرون می‌آید.»
این اظهارات از سوی برخی مخالفان ایران به عنوان اشاره‌ای تلویحی به حمله اتمی ترامپ به ایران تفسیر شده است. این برداشت پس از اظهارات «مارجوری تیلور گرین»، نماینده‌ی پیشین جمهوری‌خواه کنگره و از حامیان سابق ترامپ، در ۲۶ مرداد تقویت شد. او مدعی شد در جلسات راهبردی دولت ترامپ درباره‌ی استفاده از سلاح هسته‌ای علیه ایران گفتگو شده است؛ ادعایی که ترامپ آن را رد کرد.
چهار نگاه متفاوت به احتمال حمله اتمی ترامپ به ایران
«محمد مهاجری»، سردبیر خبرآنلاین، احتمال استفاده‌ی محدود آمریکا از سلاح هسته‌ای را در صورت اطمینان ترامپ از دستیابی به هدف سیاسی خود منتفی نمی‌داند. او گفت: «برداشت من این است که ترامپ اگر یقین داشته باشد که از طریق یک جنگ هسته‌ای می‌تواند به هدفی مثل براندازی نظام ایران برسد، از یک جنگ محدود هسته‌ای حتما پرهیز نخواهد کرد. اما لازمه‌ی چنین کاری این است که او یقین داشته باشد که هدفش محقق خواهد شد. به گمان من، علاوه بر اینکه حمله هسته‌ای آمریکا به ایران ممکن است در داخل کشور ایران، هسته‌های مقاومت ضد آمریکایی را تشدید بکند، در خارج از ایران هم چه به لحاظ سیاسی، چه از حیث انتقام‌گیری، شرایط را برای آمریکا سخت‌تر می‌کند.»
مهاجری در عین حال معتقد است بیشتر مسئولان ایران احتمال یک عملیات هسته‌ای علیه کشور را چندان بالا نمی‌دانند.
حسن شریعتمداری، چهره‌ی جمهوری‌خواه خارج از کشور، از زاویه‌ی دیگری به موضوع نگاه می‌کند. او تهدید اتمی ترامپ را در شرایط فعلی جدی نمی‌داند. همچنین استدلال می‌کند که حمله اتمی ترامپ به ایران برای آمریکا ارزش راهبردی ندارد. به گفته‌ی او، این تهدیدها می‌تواند واکنشی پیشگیرانه به تهدیدهای مقام‌های ایران علیه نیروها و پایگاه‌های آمریکا در منطقه باشد.
شریعتمداری می‌گوید آمریکا هنوز به مرحله‌ای نرسیده که استفاده از سلاح هسته‌ای را تنها گزینه‌ی خود بداند.
احتمال تاکتیکی؛ ضعیف اما صفر نیست
بیژن عبدالکریمی نیز میان «جدی بودن تهدیدها» و «احتمال حمله هسته‌ای آمریکا به ایران» تفاوت می‌گذارد. او احتمال حمله‌ی اتمی در شرایط فعلی را بسیار ضعیف می‌داند. اما آن را در بلندمدت صفر نمی‌داند.
عبدالکریمی گفت: «صرف‌نظر از کاربرد یا عدم کاربرد سلاح‌های هسته‌ای، تهدیدهای ترامپ جدی است. یعنی ما دیگر یک جنگ لفظی با آمریکایی‌ها نداریم. ما از سوی آمریکایی‌ها مورد حمله قرار گرفتیم و الان یک جنگ تمام‌عیار داریم. و البته، با توجه به شخصیت ترامپ و سیاست‌های رسانه‌ای او، او معمولا بیشترین تهدیدها را می‌کند و در همین حال کانال‌های دیپلماتیک را هم باز می‌گذارد. به نظر می‌آید که تهدیدهای او بیشتر ابزار اعمال فشار برای به تسلیم واداشتن ایرانی‌ها و گرفتن امتیازات بیشتر در مذاکرات است.»
او احتمال استفاده از سلاح هسته‌ای تاکتیکی را در صورت طولانی شدن جنگ و تغییر محاسبات آمریکا منتفی نمی‌داند. اما تاکید می‌کند که در شرایط مشابه یک سال اخیر، چنین سناریویی بعید است.
فشار سیاسی در کنار محاسبات جنگی
عبدالکریمی معتقد است الگوی رفتار ترامپ ترکیبی از تهدید، فشار اقتصادی و سیاسی و همزمان باز گذاشتن مسیر مذاکره است. از این منظر، تهدیدهای شدید الزاما به معنای تصمیم قطعی برای استفاده از سلاح هسته‌ای نیستند.
در مقابل، محمد مهاجری بر این نکته تاکید دارد که اگر ترامپ به این نتیجه برسد که حمله‌ی محدود هسته‌ای می‌تواند به هدف سیاسی مورد نظرش منجر شود، احتمال چنین اقدامی را نباید کاملا نادیده گرفت.
مهدی نصیری اما معتقد است حتی در صورت هدف قرار دادن حکومت، آمریکا و اسرائیل انگیزه‌ای برای نابودی گسترده ایران ندارند. زیرا به گفته‌ی او، روابط آینده با ایران و پیامدهای حقوقی و بین‌المللی چنین حمله‌ای، استفاده از سلاح هسته‌ای را پرهزینه می‌کند.
در همین حال، تشدید بحران اقتصادی و فشارهای اجتماعی در ایران و نزدیک شدن آمریکا به انتخابات میان‌دوره‌ای، از جمله عواملی هستند که می‌توانند بر محاسبات سیاسی دو طرف اثر بگذارند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز ۵ مهر در گفتگو با ان‌بی‌سی نیوز درباره‌ی احتمال رویارویی شدیدتر گفته است: «ما در مواجهه با هر چالشی، هر تجاوزی حتی اگر به جنگ آخرالزمان منجر شود، محکم می‌ایستیم.»
در مجموع، اظهارات مطرح‌شده نشان می‌دهد میان استفاده از تهدید هسته‌ای به عنوان ابزار فشار و تصمیم واقعی برای به‌کارگیری سلاح اتمی تفاوت وجود دارد. برخی تحلیلگران احتمال استفاده‌ی تاکتیکی از این سلاح‌ها را در شرایط خاص منتفی نمی‌دانند. اما حتی این دیدگاه‌ها نیز احتمال حمله اتمی ترامپ به ایران را در شرایط فعلی ضعیف ارزیابی می‌کنند. نگرانی اصلی این است که در صورت طولانی شدن جنگ و تغییر محاسبات طرفین، ارزیابی هزینه و فایده استفاده از تسلیحات غیرمتعارف نیز تغییر کند.
منبع: یورونیوز
