آیا این روزها زود از کوره درمیروید یا احساس استرس میکنید؟ آیا در انجام مسئولیتهایتان در محل کار، مدرسه یا روابط خود با دیگران دچار مشکل شدهاید؟ بر اساس پژوهشی که روز چهارشنبه در نشریه PLOS One منتشر شد، دلیل این وضعیت ممکن است این باشد که به دلیل اعتیاد روزافزون به گشتوگذارهای طولانی در فضای مجازی، بیش از حد در اینترنت وقت میگذرانید.
ریشه اصلی خستگی و بیحوصلگی کجاست؟
طبق این مطالعه که روی ۹۰۰ فرد بزرگسال آلمانی انجام شده، کسانی که دچار اعتیاد و وابستگی شدید به وقتگذرانی در فضای مجازی هستند و استفاده نادرست و افراطی از اینترنت دارند، استرس بیشتری تجربه میکنند، خلقوخوی بدتری دارند و احتمال بیشتری دارد که از دیگر بخشهای زندگی خود غافل شوند. استفاده مفرط و آسیبزا از اینترنت زمانی رخ میدهد که فرد بیش از حد از اپلیکیشنها و خدمات آنلاین استفاده میکند و این رفتار باعث ناراحتی، اختلال یا آسیب در زندگی روزمره او میشود.
«آندریاس اولکر»، دانشجوی دکتری دانشگاه دویسبورگ-اسن در شهر اسن آلمان و نویسنده اصلی این پژوهش، درباره عوارض و پیامدهای منفی استفاده افراطی از پلتفرمهای اینترنت گفت: «استرس و خلقوخوی منفی باعث میشود وسوسه استفاده از اینترنت بیشتر شود.» و این استفاده نادرست، دوباره به همان استرس و حال بد دامن میزند.
«سیلکه مولر»، پژوهشگر پستدکتری دانشگاه دویسبورگ-اسن و یکی از نویسندگان این مطالعه، گفت این پژوهش که همچنان ادامه دارد، به روشن شدن مشکلی کمک میکند که در حال حاضر به عنوان یک اختلال پزشکی طبقهبندی نشده، اما شاید باید چنین شود. مولر افزود یکی از محدودیتهای این مطالعه این است که تنها بزرگسالان را بررسی کرده و بنابراین مشخص نیست آیا همین الگو در کودکان نیز رخ میدهد یا نه.
ما میدانیم چه چیزهایی ما را خوشحال میکند
با توجه به عوارض و پیامدهای استفاده مداوم از دستگاههای متصل به اینترنت، نتایج این پژوهش منطقی به نظر میرسد، زیرا میدانیم که صرف زمان بیش از حد مقابل صفحه نمایش، به دلایل مختلف میتواند شادابی و احساس خوشایند را از افراد بگیرد. هنگام چرخ زدن در فضای مجازی، اغلب تحرک بدنی نداریم؛ در حالی که حرکت برای سلامت و شادابی ما ضروری است.
همچنین خیره شدن به صفحه نمایش از فاصله نزدیک برای مدت طولانی بسیار تحریککننده است و میتواند باعث خستگی مفرط شود. ما معمولاً روی صفحه نمایش بین کارهای مختلف جابهجا میشویم؛ مثلاً همزمان با پاسخ دادن به چند پیام و ایمیل، در شبکههای اجتماعی هم چرخ میزنیم که این مسئله نیز انرژیبر است.
علاوه بر این، میدانیم که رفتار افراد در فضای آنلاین نسبت به مواجهه حضوری، ناخوشایندتر و بیرحمانهتر است. در فضای آنلاین، افراد مجبور نیستند مسئولیت رفتار خود را بپذیرند و همین موضوع به تعاملاتی منجر میشود که استرسزا هستند. همچنین افراد پس از مقایسه زندگی خود با تصاویر دستچینشده و فیلترشده دیگران در شبکههای اجتماعی، اغلب احساس کمبود یا ناکافی بودن میکنند.
در این موضوع شکی نیست که دوستیها برای سلامت روانی ما ضروری هستند، اما برای جلوگیری از اعتیاد و وابستگی به روابط کاذب در فضای مجازی، معمولاً بهترین شکل ایجاد و تقویت آنها، تعامل حضوری است، نه ارتباط آنلاین.
محرک اعتیاد پنهان به فضای مجازی چیست؟
«پرین کامدار»، روانشناس بالینی در پرینستون نیوجرسی، طی ایمیلی اظهار داشت که نتایج این بررسی درباره عوارض و پیامدهای استفاده آسیبزا از فضای وب و اینترنت نشان میدهد که این رفتار شبیه به اختلالات خوردن، اعتیاد و اختلال وسواس فکری-عملی است. کامدار توضیح داد که همین امر درمان این مشکل را دشوار میکند، زیرا این تمایلات اغلب در سطح ناخودآگاه و بر اساس عادت عمل میکنند و ممکن است حتی پیش از آنکه متوجه شوید، خود را در حال بالا و پایین کردن صفحات اینترنت ببینید.
او معتقد است شناسایی عوامل تحریککننده میتواند کمککننده باشد. آیا پس از یک برخورد استرسزا با مدیر یا شریک زندگیتان به گوشی پناه میبرید؟ یا زمانی که خسته و کلافه هستید؟ کامدار میگوید: «زمانی که فرد بتواند وجود این تمایل را بهطور دقیق تشخیص دهد، در موقعیت بسیار قویتری برای مقابله با وسوسه قرار میگیرد.»
وقتی وسوسه شدید، این روش را امتحان کنید
کامدار پیشنهاد میکند هنگامی که برای فرار از مشکلات وسوسه میشوید سراغ اینترنت بروید، سعی کنید پنج دقیقه دست نگه دارید. در این مدت، ورزش کنید، به موسیقی گوش دهید یا استراحت کنید. سپس، هر بار که وسوسه شدید، پنج دقیقه دیگر به این زمان انتظار اضافه کنید.
راهکار دیگری که به گفته او بسیار مؤثر است، اختصاص دادن بازههای زمانی مشخص بدون صفحه نمایش است. کامدار میگوید: «تابستان امسال، من و همسرم بچههایمان را به اردوی تابستانی خانوادگی میبریم؛ یک هفته در اردوگاهی در مناطق روستایی مینهسوتا که در آن به دریاچه میرویم، اسبسواری میکنیم و فعالیتهای دیگری را با هم انجام میدهیم که با چرخ زدن همزمان در گوشی سازگار نیستند. برای انجام چنین کاری در بازههای زمانی کوتاهتر نیازی به بودجه خاصی ندارید. میتوانید در یک بعدازظهر تعطیل مودم را خاموش کنید و با خانواده بازیهای فکری انجام دهید.انجام اینگونه کارها همیشه حس بهتری به من میدهد.»
کنترل اعتیاد ذهن به فضای مجازی
کامدار میگوید وقتی با والدین، دانشآموزان و مربیان درباره مدیریت زمان استفاده از صفحه نمایش صحبت میکنم، کسانی که میگویند بر وسوسه استفاده مداوم از گوشی غلبه کردهاند، اعتراف میکنند که خوشحالترند. آنها حضور فعالتری در محیط اطراف خود دارند و زمان بیشتری را صرف چیزهایی میکنند که انسان را واقعاً خوشحال میکند: حضور در طبیعت، تحرک بدنی، ارتباط چهرهبهچهره با خانواده و دوستان و کمک به دیگران.
او میگوید: «اگرچه ممکن است این تمایل هرگز بهطور کامل از بین نرود، اما شدت و میزان نفوذ آن کاهش مییابد. به جای اینکه بر توجه شما مسلط شود و رفتارتان را دیکته کند، صرفاً به فکر دیگری تبدیل میشود که میتوان آن را پذیرفت و اجازه داد بگذرد.»
به گفته کامدار، برای کاهش عوارض و تبعات استفاده نادرست از فضای اینترنت، رواندرمانی نیز میتواند به این فرایند کمک کند. برخی افراد برای کنار آمدن با استرس و احساسات منفی به اینترنت پناه میبرند، اما این کار فقط شرایط را بدتر میکند. بهتر است راههای سالمتری برای مقابله با استرس و احساسات ناخوشایند پیدا کنیم.
غلبه بر اعتیاد و وابستگی به شبکههای اجتماعی و فضای مجازی و قطع ارتباط با اینترنت، میتواند به ما فرصت بیشتری بدهد تا با چیزهایی ارتباط برقرار کنیم که واقعاً باعث شادی و رضایت ما میشوند.
منبع: سیانان
