حزب استقلال‌طلب کبک پس از بیش از یک دهه دوباره قدرت را در دست گرفت. «پل سن‌پیر پلاموندون» همچنان وعده برگزاری سومین همه‌پرسی استقلال را کنار نگذاشته و نتیجه انتخابات، مسئله جدایی کبک از کانادا را بار دیگر به یکی از مهم‌ترین موضوعات سیاسی کشور تبدیل کرده است
پرونده استقلال کبک که برای سال‌ها از مرکز سیاست کانادا فاصله گرفته بود، پس از انتخابات استانی پنجم اکتبر با قدرت به صحنه بازگشته است.
حزب کبکی به رهبری «پل سن‌پیر پلاموندون» در انتخابات روز دوشنبه بیشترین تعداد کرسی‌های مجلس ملی کبک را به دست آورد و پس از بیش از یک دهه دوری از قدرت، دولت بعدی استان را تشکیل خواهد داد.
بر اساس نتایج تقریباً نهایی شمارش آرا، حزب کبکی ۵۹ کرسی از ۱۲۷ کرسی مجلس ملی را به دست آورده است. این حزب برای تشکیل دولت اکثریت به ۶۴ کرسی نیاز داشت. بنابراین دولت آینده کبک یک دولت اقلیت خواهد بود. حزب لیبرال کبک با ۴۰ کرسی در جایگاه دوم قرار گرفت، محافظه‌کاران کبک ۱۹ کرسی و کبک سولیدر ۹ کرسی به دست آوردند. ائتلاف آینده کبک که هشت سال دولت استان را در اختیار داشت، حتی یک کرسی نیز حفظ نکرد.
پیروزی حزب کبکی فقط به معنای تغییر دولت در شهر کبک نیست. این حزب اساساً با هدف ایجاد یک کشور مستقل کبک شکل گرفته و رهبر فعلی آن بارها گفته است اگر قدرت را به دست بگیرد، سومین همه‌پرسی درباره جدایی کبک از کانادا را برگزار خواهد کرد.
به همین دلیل، نتیجه انتخابات دوشنبه بلافاصله بحثی را که بسیاری تصور می‌کردند برای مدت طولانی از سیاست کانادا کنار رفته است، دوباره زنده کرد: آیا کانادا در سال‌های آینده با سومین رفراندوم استقلال کبک روبه‌رو خواهد شد؟
پلاموندون از وعده رفراندوم عقب‌نشینی نکرد
پل سن‌پیر پلاموندون در طول مبارزات انتخاباتی بارها گفته بود هدف سیاسی نهایی او استقلال کبک است و پیروزی انتخاباتی این هدف را تغییر نداده است.
رویترز گزارش کرده است که رهبر حزب کبکی همچنان متعهد به برگزاری یک همه‌پرسی درباره استقلال است. با این تفاوت که گفته تا زمانی که دونالد ترامپ رئیس‌جمهور ایالات متحده باشد، قصد برگزاری آن را ندارد. دلیل اعلام‌شده او، بی‌ثباتی اقتصادی و ژئوپلیتیکی ناشی از سیاست‌ها و تعرفه‌های آمریکا علیه کاناداست.
بر این اساس، اگر این موضع تغییر نکند، رفراندوم احتمالی تا پیش از پایان ریاست‌جمهوری ترامپ در سال ۲۰۲۹ برگزار نخواهد شد.
اما خود موضوع دیگر فرضیه‌ای حاشیه‌ای نیست. برای نخستین‌بار پس از سال‌ها، حزبی که استقلال کبک را هدف اصلی سیاسی خود می‌داند، دوباره دولت استان را در اختیار گرفته است.
آسوشیتدپرس نیز در گزارش خود از نتیجه انتخابات تأکید کرده است که پیروزی حزب کبکی، احتمال سومین همه‌پرسی استقلال را به یکی از مهم‌ترین مسائل دوره جدید سیاست کبک تبدیل کرده است.
آیا رأی به حزب کبک یعنی رأی مردم به جدایی از کانادا؟
نه؛ و این یکی از مهم‌ترین نکات نتیجه انتخابات است. حزب کبکی اگرچه ۵۹ کرسی گرفته، تنها حدود ۲۸ درصد آرای عمومی را کسب کرده است. لیبرال‌ها حدود ۲۴.۲ درصد، محافظه‌کاران حدود ۲۰.۷ درصد، ائتلاف آینده کبک ۱۳.۳ درصد و کبک سولیدر حدود ۱۲.۴ درصد رأی گرفته‌اند.
بنابراین حزب کبکی به دلیل نظام حوزه‌ای انتخابات توانسته با کمتر از یک‌سوم آرای عمومی نزدیک به نیمی از کرسی‌های مجلس را به دست آورد. رویترز می‌گوید سهم آرای حزب کبکی پایین‌ترین میزان رأی عمومی برای یک حزب پیروز در تاریخ معاصر انتخابات کبک است.
از طرف دیگر، نظرسنجی‌های اخیر حمایت از استقلال کبک را در حدود ۳۰ درصد نشان داده‌اند. یعنی در شرایط فعلی اکثریت ساکنان کبک از جدایی از کانادا حمایت نمی‌کنند.
بنابراین نتیجه انتخابات را نمی‌توان به معنای رأی مردم کبک به استقلال تفسیر کرد. اما می‌توان گفت پیروزی حزب کبکی امکان سیاسی برگزاری رفراندوم را بسیار واقعی‌تر از چند سال گذشته کرده است.
دولت اقلیت؛ مهم‌ترین محدودیت پلاموندون
پلاموندون برای عملی کردن برنامه‌های خود یک مشکل مهم دارد: دولت او اکثریت مجلس را در اختیار ندارد. حزب کبکی پنج کرسی کمتر از حد نصاب ۶۴ کرسی برای اکثریت دارد و برای تصویب قوانین مهم، بودجه و ادامه حیات دولت باید دست‌کم در برخی موارد حمایت نمایندگان احزاب دیگر را به دست آورد.
این موضوع می‌تواند اجرای برنامه استقلال‌طلبانه حزب را پیچیده‌تر کند. با این حال، برای برگزاری یک همه‌پرسی استانی الزاماً نیاز به اصلاح قانون اساسی کانادا در مرحله نخست نیست. دولت کبک می‌تواند از شهروندان استان سؤال کند که آیا خواهان جدایی از کانادا هستند یا خیر.
مسئله اصلی پس از رأی احتمالی «آری» آغاز می‌شود.
اگر کبک به استقلال رأی بدهد، آیا بلافاصله از کانادا جدا می‌شود؟
خیر. طبق چارچوب حقوقی کانادا و رأی تاریخی دیوان عالی کشور درباره جدایی کبک از کانادا، یک استان نمی‌تواند صرفاً با برگزاری یک همه‌پرسی به‌طور یک‌جانبه از کشور جدا شود.
اگر یک «اکثریت روشن» از مردم کبک به یک «سؤال روشن» درباره استقلال رأی مثبت بدهند، دولت فدرال و سایر طرف‌های کانادایی موظف خواهند شد وارد مذاکرات درباره جدایی شوند. اما موضوعاتی مانند مرزها، بدهی‌های عمومی، دارایی‌های فدرال، حقوق اقلیت‌ها، حقوق بومیان، تابعیت، پول، تجارت و ده‌ها مسئله دیگر باید در مذاکرات تعیین تکلیف شود.
بنابراین حتی پیروزی گزینه استقلال در یک رفراندوم به معنای تشکیل کشور مستقل کبک در روز بعد نخواهد بود.
کانادا این فیلم را قبلاً دو بار دیده است
کبک پیش از این دو بار درباره استقلال رأی‌گیری کرده است.
- نخستین همه‌پرسی در سال ۱۹۸۰ برگزار شد و نزدیک به ۶۰ درصد رأی‌دهندگان با پیشنهاد دولت حزب کبکی مخالفت کردند.
- اما رفراندوم دوم در ۳۰ اکتبر ۱۹۹۵ یکی از حساس‌ترین لحظات تاریخ معاصر کانادا را رقم زد.
نتیجه آن انتخابات فوق‌العاده نزدیک بود: حدود ۵۰.۶ درصد رأی‌دهندگان به ماندن در کانادا رأی دادند. همچنین حدود ۴۹.۴ درصد از گزینه استقلال حمایت کردند.
اختلاف دو طرف کمتر از ۵۵ هزار رأی بود.
کانادا در آن شب عملاً تا فاصله‌ای بسیار اندک از آغاز فرایند احتمالی تجزیه کشور پیش رفت. پس از آن شکست، جنبش استقلال کبک برای سال‌ها به تدریج ضعیف شد و مسئله حاکمیت از اولویت نخست بسیاری از رأی‌دهندگان خارج شد.
پیروزی حزب کبکی در انتخابات ۲۰۲۶ اکنون این پرونده را دوباره باز کرده است.
واکنش مارک کارنی؛ تمرکز کبک باید روی اقتصاد باشد
«مارک کارنی»، نخست‌وزیر کانادا، پس از پیروزی حزب کبکی با پلاموندون صحبت کرده و ضمن تبریک به او بر همکاری دولت فدرال و دولت جدید کبک تأکید کرده است.
کارنی گفته کانادا اکنون در یک مقطع اقتصادی حساس قرار دارد و به عقیده او اولویت باید مسائلی مانند اقتصاد، مسکن، زیرساخت، اشتغال و مقابله با فشارهای اقتصادی آمریکا باشد، نه رفراندومی که احتمالاً چند سال دیگر مطرح خواهد شد.
دولت فدرال همچنین تأکید کرده است که پیروزی حزب کبک را نباید با حمایت مردم کبک برای جدایی از کانادا یکسان دانست. در مقابل، پلاموندون گفته در موضوعاتی که منافع کبک اقتضا کند آماده همکاری با اتاوا خواهد بود. اما دیدگاه استقلال‌طلبانه خود را کنار نمی‌گذارد.
بازگشت استقلال‌طلبان پس از ۱۲ سال
حزب کبکی آخرین بار بیش از یک دهه پیش دولت کبک را در اختیار داشت. بازگشت این حزب پس از سال‌ها افول سیاسی، یکی از بزرگ‌ترین بازگشت‌های تاریخ اخیر سیاست کبک محسوب می‌شود.
پلاموندون در سخنان خود از یک کبک «مستقل، فرانسوی‌زبان و مدرن» سخن گفته و علاوه بر استقلال، کاهش مهاجرت موقت، تقویت زبان فرانسه و تغییر رابطه کبک با نهادهای فدرال و سلطنت کانادا را نیز در برنامه سیاسی خود قرار داده است.
در نتیجه، حتی اگر رفراندوم فوراً برگزار نشود، رابطه شهر کبک و اتاوا احتمالاً در سال‌های آینده وارد مرحله متفاوتی خواهد شد.
یک تفاوت بزرگ با سال ۱۹۹۵
با وجود بازگشت حزب کبکی به قدرت، شرایط اجتماعی امروز با سال ۱۹۹۵ تفاوت اساسی دارد.
در آستانه رفراندوم ۱۹۹۵، جامعه کبک تقریباً به دو نیم تقسیم شده بود. امروز نظرسنجی‌ها حمایت از استقلال را حدود ۳۰ درصد نشان می‌دهند. بنابراین پلاموندون اگر واقعاً قصد برگزاری رفراندوم و پیروزی در آن را داشته باشد، باید طی چند سال آینده بخش بسیار بزرگی از رأی‌دهندگانی را که اکنون با استقلال مخالف یا نسبت به آن مردد هستند متقاعد کند.
پیروزی انتخاباتی حزب کبکی به او قدرت دولتی داده است. اما هنوز اکثریت اجتماعی لازم برای استقلال را در اختیارش قرار نداده است.
با این حال، معادله کانادا تغییر کرده است اهمیت انتخابات پنجم اکتبر دقیقاً در همین نقطه قرار دارد. تا یک روز پیش، استقلال کبک یک بحث سیاسی با حمایت محدود بود که حزبی خارج از قدرت از آن دفاع می‌کرد. از امروز، این سیاست رسمی حزبی است که دولت دومین استان پرجمعیت کانادا را تشکیل می‌دهد.
پلاموندون اکنون می‌تواند از جایگاه نخست‌وزیر کبک درباره استقلال صحبت کند، ساختار دولت خود را بر اساس این دیدگاه شکل دهد و طی سال‌های آینده تلاش کند افکار عمومی را برای یک همه‌پرسی دیگر آماده کند.
بنابراین نمی‌توان گفت مردم کبک در پنجم اکتبر به جدایی از کانادا رأی داده‌اند. اما می‌توان با اطمینان گفت نتیجه انتخابات احتمال بازگشت رفراندوم استقلال را به شکل محسوسی افزایش داده است.
برای نخستین‌بار پس از سال‌ها، سؤال قدیمی دوباره در سیاست کانادا مطرح شده است: آیا کبک برای سومین بار از مردم خود خواهد پرسید که می‌خواهند بخشی از کانادا باقی بمانند یا به یک کشور مستقل تبدیل شوند؟
با بازگشت حزب کبکی به قدرت، این سؤال دیگر صرفاً متعلق به تاریخ نیست.
