افزایش استفاده از استارلینک در ایران، همزمان با محدودیت‌های گسترده‌ی اینترنت، این فناوری را از یک گزینه‌ی ارتباطی حاشیه‌ای به مساله‌ای جدی برای حکومت ایران تبدیل کرده است. مساله‌ای که با توسعه‌ی فناوری اتصال مستقیم ماهواره به تلفن همراه می‌تواند ابعاد تازه‌ای پیدا کند. مقام‌های ایرانی از تلاش برای شناسایی و مختل‌کردن این شبکه سخن می‌گویند. اما برخی مقام‌های وزارت ارتباطات نیز اذعان کرده‌اند که استارلینک در ایران دیگر یک نگرانی فرضی نیست، بلکه «واقعیت» شده است.
استارلینک در ایران دیگر پدیده‌ای حاشیه‌ای نیست
بهزاد اکبری، معاون وزیر ارتباطات، اخیرا درباره‌ی وضعیت استارلینک در ایران گفت: «استارلینک دیگر یک نگرانی نیست بلکه تبدیل به واقعیت شده است.»
او با اشاره به افزایش استفاده از این فناوری در ایران، به ویژه در دوره‌ی جنگ و پس از محدودیت‌های ارتباطی، گفت تعداد کاربران استارلینک در ایران نسبت به بسیاری از نقاط جهان بیشتر است. اکبری آمار دقیق کاربران را اعلام نکرد. اما گفت ترافیک استارلینک هنوز به حجم ترافیک داخلی کشور نرسیده است.
محمد رهبری، مشاور وزیر ارتباطات نیز اعلام کرده حدود ۴۱ درصد افرادی که نام استارلینک را شنیده‌اند، به داشتن آن علاقه‌مندند. حتی با آگاهی از غیرقانونی بودن استفاده از این فناوری در ایران.
فناوری جدیدی که نیاز به دیش را از میان می‌برد
همزمان، اسپیس‌ایکس در حال توسعه‌ی فناوری «اتصال مستقیم به تلفن همراه» (Direct to Cell) است. سامانه‌ای که برخلاف مدل سنتی استارلینک، به دیش یا مودم اختصاصی نیاز ندارد.
نخستین ماهواره‌های مجهز به فناوری Direct to Cell در ژانویه ۲۰۲۴ به فضا پرتاب شدند. این ماهواره‌ها با عملکردی مشابه دکل‌های مخابراتی در فضا، می‌توانند با گوشی‌های سازگار ارتباط برقرار کنند و پوشش شبکه‌های زمینی را به مناطق خارج از پوشش گسترش دهند.
با این حال، قابلیت فنی برقراری ارتباط با ماهواره به معنای دسترسی خودکار و نامحدود کاربران در هر کشور نیست و ارائه‌ی عمومی این سرویس همچنان به الزامات فنی و مقرراتی وابسته است.
اشکان خسروپور، پژوهشگر سیاست‌گذاری اینترنت، می‌گوید فناوری Direct to Cell استارلینک هنوز در جهان به طور گسترده راه‌اندازی نشده و در مراحل اولیه‌ی توسعه قرار دارد. اما می‌تواند در آینده به یکی از مسیرهای مهم دسترسی به اینترنت تبدیل شود.
حکومت ایران چگونه با استارلینک مقابله می‌کند؟
گسترش استفاده از اینترنت ماهواره‌ای در ایران نگرانی مقام‌های حکومتی را افزایش داده است. محمدامین آقامیری، دبیر شورای عالی فضای مجازی، ۱۳ مهر مدعی شد حکومت در جریان اعتراض‌های دی‌ماه ۱۴۰۴ توانسته است «به صورت مدیریت‌شده» همه‌ی پایانه‌های استارلینک در ایران را از کار بیندازد. او همچنین گفت فناوری لازم برای شناسایی و جلوگیری از فعالیت استارلینک «کاملا عملیاتی و آماده» است.
اما خسروپور می‌گوید بخشی از کاربران ممکن است نه به دلیل شناسایی مستقیم تجهیزات، بلکه در نتیجه‌ی خطاهای امنیتی خودشان شناسایی شوند. باقی‌ماندن اطلاعات حساس، شیوه‌ی نامناسب برقراری ارتباط یا انجام تراکنش‌های قابل ردیابی می‌تواند به شناسایی کاربران کمک کند.
با این حال، به گفته‌ی او، پس از قطعی‌های گسترده‌ی اینترنت در ماه‌های اخیر، روش‌های پیچیده‌تری برای استفاده از استارلینک شکل گرفته است. در برخی مدل‌ها یک پایانه در خانه، هتل یا اداره نصب می‌شود و چندین کاربر از آن استفاده می‌کنند؛ در روش‌های دیگر نیز مسیر ارتباطی به شکل غیرمستقیم و از نقاط دورتر طراحی می‌شود تا ردیابی آن دشوارتر شود.
واکنش بین‌المللی تهران
حکومت ایران علاوه بر اقدامات داخلی، موضوع استارلینک را در عرصه‌ی بین‌المللی نیز پیگیری کرده است.
مدیرکل صلح و امنیت بین‌المللی وزارت خارجه ایران اخیرا سفیر نروژ در تهران را برای «اعتراض رسمی» به فعالیت سامانه‌های استارلینک در ایران احضار کرد. نروژ به دلیل ثبت شبکه‌ی استارلینک در اتحادیه‌ی بین‌المللی مخابرات، هدف این اعتراض قرار گرفت.
ایران پیش از این نیز چند بار به هیات مقررات رادیویی اتحادیه‌ی بین‌المللی مخابرات درباره‌ی فعالیت استارلینک در کشور اعتراض کرده بود. از جمله در نشست جولای امسال.
پس از حضور سفیر اسرائیل در سازمان ملل با یک دستگاه استارلینک در کنار نماینده‌ی ایران در مجمع عمومی نیز انتقاد مقام‌های جمهوری اسلامی ایران از این فناوری شدت گرفت.
محمدحافظ حکمی، معاون فناوری وزیر ارتباطات، استارلینک را «ابزار جدید حاکمیت‌گریز» خوانده و گفته است: «فراگیری استارلینک میخ آخر را بر تابوت حکمرانی فضای مجازی می‌کوبد.»
آیا قطع برق راه‌حل حکومت است؟
حکمی پیش‌تر گفته بود در صورت فعال‌شدن استارلینک در ایران، وزارت ارتباطات و شورای عالی فضای مجازی با چالش جدی روبرو خواهند شد و درباره‌ی نبود سیاست‌گذاری مشخص هشدار داده بود.
در مقابل، خسروپور قطع برق مناطق را راهکاری «عجولانه و عجیب» توصیف می‌کند. او معتقد است تجربه‌ی تلاش‌های قبلی ایران برای جلوگیری از دسترسی به استارلینک، موفقیت محدودی داشته است.
در چنین شرایطی، توسعه‌ی فناوری فناوری Direct to Cell استارلینک می‌تواند مساله را پیچیده‌تر کند. زیرا در صورت فراگیرشدن آن، وابستگی کاربران به پایانه‌های زمینی استارلینک کاهش خواهد یافت. با این حال، میزان امکان استفاده از این فناوری در ایران و زمان ارائه‌ی عمومی آن هنوز مشخص نیست.
منبع: رادیوفردا
