همراهی همهجانبه و بیچونوچرای ایالات متحده با سیاستهای جنگی و تنشزای واشینگتن در منطقه خاورمیانه، بر خلاف گذشته که مایه تحکیم روابط بود، اکنون به یک بستر چالشبرانگیز برای علنی شدن اختلافات جدی و ساختاری میان دونالد ترامپ و کابینه اسرائیل در این اتحاد دیرینه و راهبردی تبدیل شده است.
شکاف عمیق میان واشینگتن و تلآویو بر سر توافق آمریکا و ایران در دولت ترامپ
اما به نظر میرسد اوضاع روز پنجشنبه به نقطهی اوج رسید؛ زمانی که «جیدی ونس»، معاون رئیسجمهور، با لحنی صریح و تند علیه اسرائیل صحبت کرد؛ اظهاراتی که بسیار شبیه به یک تهدید به نظر میرسید. این سخنان نتیجه چندین روز نشانههای هشداردهنده از سوی کاخ سفید بود؛ چرا که آشکارا بیم آن میرود اقدامات تلآویو، روند احیای توافق آمریکا و ایران در دولت ترامپ را به طور کامل برهم بزند. به گفتهی منابع سیانان، در پی درگیریهای تازه در لبنان که چشمانداز پیگیری توافق ایران و آمریکا را به خطر انداخت، دو طرف روز جمعه با تمدید آتشبس موافقت کردند.
این شکاف به چند دلیل اجتنابناپذیر به نظر میرسید: اهداف اسرائیل در جنگ با ایران تفاوت اساسی با اهداف آمریکا داشت و اسرائیل بسیار بیشتر روی آن سرمایهگذاری کرده بود. جایگاه و اعتبار اسرائیل در آمریکا در سالهای اخیر به شدت افول کرده است. حتی در حزب جمهوریخواه که همچنان حامی سرسخت اسرائیل است، به تازگی بسیاری از چهرههای تاثیرگذار انتقادهای تندی را علیه اسرائیل مطرح کردهاند و حزب با رشد یهودیستیزی در بدنهی خود مواجه شده است. «دونالد ترامپ» به طور کلی همسو با اسرائیل بوده، اما در سالهای گذشته بارها از کلیشهها و ادبیات یهودستیزانه استفاده کرده است. علاوه بر این، ترامپ معمولاً با متحدانش تنها تا زمانی خوب رفتار میکند که برایش منفعت داشته باشند.
اکنون دولت آمریکا عملاً با فریاد به اسرائیل میگوید باید به آنچه به شما دادهایم راضی و خوشحال باشید، وگرنه عواقبش پای خودتان است.
اینکه آیا آمریکا در نهایت این تهدید را عملی خواهد کرد یا خیر، هنوز مشخص نیست. اما همین که در آستانه شکلگیری توافق جدید میان آمریکا و ایران، حتی حزب جمهوریخواه نیز در دولت ترامپ به نقطهی گسست با اسرائیل نزدیک میشود، اتفاقی بیسابقه و چشمگیر است.
اولتیماتوم بیپردهی ونس؛ تبلور اختلافات بیسابقه میان ترامپ و مقامات اسرائیل
اظهارات ونس که در آن به انزوای جهانی اسرائیل اشاره کرد، بیش از هر چیز جلب توجه میکرد. ونس روز پنجشنبه در یک کنفرانس خبری گفت: «دونالد جی. ترامپ تنها رهبر جهان در حال حاضر است که با کشور اسرائیل همدلی دارد. از قضا او رهبر ابرقدرت جهان هم هست. اگر من در کابینهی دولت اسرائیل بودم، به تنها متحد قدرتمندی که در کل جهان برایم باقی مانده، حمله نمیکردم.»
ونس سپس چندین بار به این ایده بازگشت که اسرائیل باید با احتیاط بیشتری قدم بردارد. او به وابستگی شدید اسرائیل به تسلیحات آمریکایی اشاره کرد و گفت که برخی از رهبران اسرائیل باید بیدار شوند و واقعیت موقعیتی را که کشورشان در آن قرار دارد، درک کنند.
این سخنان بازتابدهندهی موضع تند او در مصاحبه با «راس دوتات»، نویسندهی نیویورک تایمز بود که همان روز منتشر شد. معاون رئیسجمهور در آن مصاحبه از اسرائیل خواست درک کند که آمریکا یک شریک فوقالعاده برایش بوده است و به این موضوع اشاره کرد که چگونه سیستمهای موشکی آمریکا از اسرائیلیها محافظت کردهاند. او همچنین پیشنهاد کرد که اسرائیل باید عملیات خود را در لبنان، که روند شکنندهی صلح را تهدید کرده است، کاهش دهد.
ونس دربارهی اسرائیل گفت: «شما یک کشور ۹ میلیون نفری هستید. نمیتوانید هر مشکل امنیت ملی را که دارید، فقط با کشتار حل کنید.»
هشدارهای پیدرپی ترامپ؛ از بیروت تا نشست گروه ۷
اظهارنظر آخر ونس همسو با سخنان ترامپ بود که پیش از این چندین بار رفتار اسرائیل را بیش از حد تند و خشن توصیف کرده بود. رئیسجمهور آمریکا اوایل این ماه فاش کرد که برای پیشبرد مذاکرات با ایران، به بنیامین نتانیاهو هشدار داده که رفتارهای دیوانهوارش در لبنان، برنامههای دولت ترامپ را برای دستیابی به این توافق بزرگ به خطر میاندازد. ترامپ همچنین به «اکسیوس» گفت که به طور قاطع به نتانیاهو هشدار داده است. ترامپ گفت: «من گفتم بیبی، بهتر است مراقب باشی، وگرنه به زودی تنها خواهی ماند.»
تا ۱۴ ژوئن، ترامپ در شبکههای اجتماعی حملهی اسرائیل به بیروت را محکوم کرد و گفت این اتفاق نباید رخ میداد و حملهی حزبالله که اسرائیل به آن پاسخ داد، «بسیار کوچک و بیاهمیت» بود.
سپس روز سهشنبه در حاشیهی نشست گروه ۷ در فرانسه، ترامپ در گفتگو با «تمیم بن حمد آل ثانی»، امیر قطر، انتقادهای تندتری را علیه اسرائیل مطرح کرد. ترامپ گفت: «لازم نیست هر بار که دنبال یک نفر هستید یک ساختمان مسکونی را با خاک یکسان کنید؛ در آن ساختمانها افراد زیادی هستند و همهی آنها حزبالله نیستند.»
او با توصیف حمله تلافیجویانه اخیر به عنوان اقدامی افراطی، عملاً مهر تاییدی بر اختلافات جدی ترامپ با سیاستهای تندروانه اسرائیل زد.
ترامپ در نهایت برای نشاندن اسرائیل سر جای خود نتیجهگیری کرد که اگر حمایتهای ایالات متحده آمریکا نبود، این کشور اکنون وجود خارجی نداشت؛ موضعی تند که نشان میدهد او در این دولت، هیچ مانعی را برای امضای توافق با ایران تحمل نمیکند. اسرائیل صد در درصد از روی زمین محو میشد و هر آدم عاقلی در اسرائیل این را میداند.
اگرچه اظهارات ونس تمام توجهات را به خود جلب کرده است، اما ترامپ نیز دقیقاً همان مسیر را دنبال میکرد.
تلاش اسرائیل برای ماندن در زمین بازی آمریکا
هیچ کدام از اینها به معنای قطع رابطهی فوری ترامپ و اسرائیل نیست. احتمالاً بخشی از این موضعگیریها جنبهی تاکتیکی دارد تا کاخ سفید بتواند مسیر دستیابی به توافق آمریکا و ایران در دولت ترامپ را هموار کرده و شریک ناراضی خود را در جریان مذاکرات مهار کند. شاید هم مؤثر باشد؛ چرا که منابع گفتهاند اسرائیل و حزبالله پس از یک درگیری مرگبار، روز جمعه برای تمدید آتشبس توافق کردهاند.
اما اسرائیل و نتانیاهو نیز انگیزهی قوی دارند تا حداکثر امتیاز ممکن را از این جنگ بگیرند؛ به ویژه با توجه به اینکه به ندرت پیش میآید کشورهای دیگر در تلاش برای مهار ایران با آنها همراه شوند.
آنها صرفاً در موقعیتی متفاوت از دولت ترامپ قرار دارند که از پیش هم قابل پیشبینی بود؛ دولتی که به نظر میرسد فقط میخواهد این غائله هرچه زودتر تمام شود. بنابراین طبیعی است که اسرائیل تلاش کند خروج آمریکا از این وضعیت را دشوارتر کند.
کلافگی کاخ سفید و چرخش بیسابقه در سیاست خارجی
اما حتی با کنار گذاشتن تمامی این مسائل، صرف اینکه ترامپ و ونس با چنین ادبیاتی صحبت میکنند، شگفتآور است. یکی از بزرگترین انتقادها به اسرائیل در حال حاضر این است که رفتار آنها در جنگ غزه بیش از حد فراتر رفته است؛ برخی از جمله کمیسیون مستقل سازمان ملل، حتی آن را نسلکشی نامیدهاند، اتهامی که تلآویو آن را رد میکند؛ اما علنی شدن اختلافات عمیق ترامپ و اسرائیل و تاکید او بر زیادهروی متحدش، این برداشت جهانی را تقویت کرده است.
همچنین این شیوهی برخورد دولت آمریکا با اسرائیل بسیار غیرعادی است. درست است که ترامپ اغلب با متحدانش بد و کاملاً معاملهگرانه رفتار میکند (نمونهاش اتفاقاتی است که اکنون در قبال «جورجیا ملونی»، نخستوزیر ایتالیا رخ میدهد)، اما اتحاد با اسرائیل متفاوت بوده است. به نظر میرسید ترامپ این رابطه را سودمندتر و حتی تا حدی مقدس میدانست، حتی زمانی که نتانیاهو شخصاً باعث ناامیدی و کلافگی او میشد.
با این حال، لحن صحبت ونس دربارهی اسرائیل در روز پنجشنبه، شباهت زیادی به برخورد تند او و ترامپ با «ولودیمیر زلنسکی»، رئیسجمهور اوکراین، در دفتر بیضی شکل کاخ سفید در سال گذشته داشت؛ همان جمله معروف که «آیا حتی یک بار تشکر کردهای؟»
در هر دو مورد، ترامپ و ونس به دنبال این بودند که متحد خود را به دلیل بیمیلی به پذیرش شرایط خاص برای پایان دادن به جنگ، سر جای خود بنشانند. اما در شرایط کنونی، بالا گرفتن اختلافات بیسابقه میان ترامپ و اسرائیل پتانسیل آن را دارد که دههها سیاست خارجی واشینگتن در خاورمیانه را به طور کامل زیر و رو کند.
منبع: ادیشن
