آخرین فوران خصومتها میان ایران و اسرائیل پس از پافشاری «دونالد ترامپ» مبنی بر اینکه او تصمیمگیرندهی اصلی در خاورمیانه است، در حال حاضر مهار شده به نظر میرسد؛ اما بروز این بحران، حکایت از تشدید اختلافات علنی او و نخستوزیر اسرائیل دارد؛ چرا که در این منطقهی بهشدت آسیبپذیر، «بنیامین نتانیاهو» بار دیگر نشان داده که آماده است مسیر خود را دنبال کند.
تبادل موشکی روزهای یکشنبه و دوشنبه، نشانهای آشکار از ناپایداری ذاتی وضعیت بلاتکلیف فعلی میان جنگ و صلح بود. این اتفاق همچنین نور تندی بر رابطهی پیچیده و متناقض رئیسجمهور آمریکا و نخستوزیر اسرائیل تاباند؛ دو دوست-دشمن که میتوانند سرنوشت پایداری یا شکست آتشبس در منطقه حساس خاورمیانه را تعیین کنند.
شکاف در جبههی واشنگتن و تلآویو پس از تنشهای اخیر
ترامپ روز یکشنبه تمام تلاش خود را کرد تا تاکید کند که شریک مسلط در این رابطه است. او به «فایننشال تایمز» گفت: «من همهی تصمیمها را میگیرم. او تصمیمگیرنده نیست.» کمتر از یک هفته قبل، کاخ سفید جزئیاتی از یک گفتگوی تند و پر از بددهنی از سوی ترامپ را لو داده بود که در آن به نتانیاهو گفته بود «دیوانه» است، اشاره کرده بود که نمیداند چه کار میکند و به او خبر داده بود که «اکنون همه از تو متنفرند.»
گفته میشود این توبیخ شدید با هدف هشدار به نتانیاهو علیه حمله به بیروت در جریان تعقیب حزبالله صورت گرفته بود؛ موضوعی که خط قرمز ایران در زمینهی نقض توافقات آتشبس و تشدید بحران در پهنه خاورمیانه به شمار میرفت.
ترامپ معمولاً در پاسخ به هرگونه سرپیچی فرضی، از تحقیر عمومی استفاده میکند. این روش علیه نتانیاهو کمتر از یک هفته کارساز بود. پس از کشته و زخمی شدن تعدادی از نیروهای اسرائیلی در لبنان طی آخر هفته، نخستوزیر روز یکشنبه دستور بمباران پایگاه حزبالله در ضاحیهی جنوبی بیروت را صادر کرد که این اقدام با شلیک موشکهای ایران به سمت اسرائیل در پاسخ همراه شد.
علیرغم موفقیت در رهگیری پرتابههای ورودی و اصرار ترامپ بر عدم تلافی، نتانیاهو دستور پاسخ مشابه را داد: حملات موشکی به اهدافی در داخل ایران. این تبادل تا صبح دوشنبه ادامه یافت و سپس هر دو طرف توقف حملات را اعلام کردند تا ترامپ بتواند اعلام کند آتشبس دوباره برقرار شده است؛ البته با حفظ محاصرهی تنگهی هرمز تا زمانی که یک «توافق نهایی» حاصل شود.
ترامپ در پلتفرم «تروث سوشال» خود وعده داد: «کارها باید بهسرعت پیش برود.» این یک تضمین تکراری است که او بارها در طول دو ماه گذشته از آتشبس مطرح کرده، اما تاثیر آن بر قیمت جهانی نفت رو به کاهش بوده است.
منافع متضاد و تاثیر آن بر آینده آتشبس خاورمیانه
ریشه اصلی اختلافات کنونی را باید در میدان جستجو کرد؛ جایی که ترامپ و نتانیاهو در ۲۸ فوریه با هم وارد جنگ علیه ایران شدند اما ظرف چند روز ورق برگشت، چرا که مشخص شد پیروزی سریع و تغییر رژیمی که اسرائیلیها وعده داده بودند، بعید است محقق شود. از آن زمان به بعد، منافع آنها بهمرور از هم فاصله گرفته است.
با بستهشدن تنگهی هرمز توسط ایران، جهش قیمت نفت و اختلال در جریان تجارت جهانی محصولات شیمیایی به یک تهدید سیاسی برای ترامپ تبدیل شد. دموکراتها شانس قابلتوجهی برای تصاحب حداقل یکی از مجالس کنگره در انتخابات نوامبر دارند که این امر میتواند اقتدار او را تضعیف کند. علاوه بر این، رئیسجمهور ترجیح میدهد در زمان میزبانی مسابقات جام جهانی فوتبال، از حواشی و حوادث جهانی دور بماند.
بقا در قدرت؛ چرا نتانیاهو مخالف آتشبس در خاورمیانه است؟
فشار انتخاباتی روی نتانیاهو او را در جهت مخالف سوق میدهد. ائتلاف حاکم او در خطر شکست در انتخاباتی است که باید قبل از پایان اکتبر برگزار شود، مگر اینکه بتواند تغییری در اوضاع ایجاد کند. در شرایط فعلی، او علیرغم تمام بمبارانهای سه سال گذشته، نمیتواند ادعا کند که به هیچیک از وعدههای خود برای نابودی دشمنان اصلی اسرائیل یعنی ایران، حزبالله و حماس عمل کرده است.
منطق سیاسی نتانیاهو او را به سمت حملات بیشتر به امید دستیابی به یک موفقیت بزرگ، مانند فروپاشی حکومت در تهران، سوق میدهد؛ رویکردی که تداوم آتشبس پایدار را در پهنه خاورمیانه با چالش جدی مواجه میکند. نتانیاهو برای جلب حمایت راست افراطی اسرائیل، باید نشان دهد که برای پیشبرد این نبرد چندجبههای آماده است هر از گاهی در برابر ترامپ بایستد. با این حال، هیچ رهبری در اسرائیل نمیتواند پلهای پشت سر خود را با واشنگتن، یعنی اصلیترین ضامن امنیت خود، خراب کند. این موضوع او را در موقعیت حساسی قرار میدهد.
راضی کردن ترامپ برای پیوستن به حمله علیه ایران بزرگترین پیروزی دوران حرفهای نتانیاهو بود، اما آن دستاورد در حال فروپاشی است. توافق صلح آمریکا و ایران بدون حضور اسرائیل در حال مذاکره است و در شکل فعلی، حکومت ایران را با یک برنامهی هستهای محدود اما ادامهدار حفظ میکند. همچنین با پافشاری تهران، هرگونه توافقی دست اسرائیل را در برخورد با حزبالله در لبنان میبندد.
هراس از تکرار توافق ۲۰۱۵ با ایران
بهترین شانس نتانیاهو برای بقای سیاسی این است که گفتگوهای صلح با شکست مواجه شود و آمریکا دوباره به جنگ علیه ایران کشیده شود. مقامات دولت او بارها این نتیجه را در جلسات غیررسمی پیشبینی کردهاند و تاکنون پیشبینی آنها درست بوده است. از سوی دیگر، ترامپ علیرغم ادعاهای مکررش مبنی بر اینکه صلح در دسترس است، نشان داده که پذیرش هرگونه توافقی شبیه به توافق هستهای «باراک اوباما» در سال ۲۰۱۵ برایش سخت است؛ موضوعی که خود به ریشه جدیدی از اختلافات پنهان او و بنیامین نتانیاهو تبدیل شده است؛ بهویژه اگر این توافق شامل موارد تحقیرآمیزی مثل تحویل داراییهای آزادشده ایران به صورت پالتهای پول نقد با هواپیما به تهران باشد. فوران خصومتها در آخر هفته و حلوفصل موقت آنها، کمکی به خروج از این وضعیت بلاتکلیف نکرده است.
هم ترامپ و هم نتانیاهو به لطف مهارت در شناسایی نقاط ضعف رقبا به اوج رسیدند و اکنون بهوضوح آسیبپذیریهای یکدیگر را میبینند. هر دو نفر در راس ساختارهای سیاسی شکنندهای قرار دارند و در صورت از دست دادن قدرت، با خطرات حقوقی و قضایی جدی مواجه خواهند شد. گفته میشود ترامپ هفته گذشته با فریاد به نتانیاهو گفته است: «اگر من نبودم الان در زندان بودی.»
تا اینجای سال، این دو رهبر سالخورده با رو آوردن به جنگ، راه حل مشترکی برای مشکلات داخلی خود پیدا کردهاند. نتانیاهو همچنان مصمم است به مسیر خود ادامه دهد و قدرت نظامی آمریکا را با خود همراه کند، در حالی که ترامپ در تردید است. تا زمانی که چالشهای ناشی از اختلافات عمیق ترامپ و نتانیاهو و این تقابل دو نفره حل نشود، خاورمیانه همچنان بهای آن را پرداخت خواهد کرد.
منبع: دگاردین
