ایران طی دهههای گذشته، شبکه جادهای و ریلی خود را بهطور گسترده به کشورهای همسایه متصل کرده و با بسیاری از کشورهایی که با آنها مرز زمینی دارد، اتصال ریلی برقرار کرده یا ایجاد آن را در دست مطالعه قرار داده است. به گزارش رسانه هدهد کانادا، پس از اعمال محاصره دریایی از سوی آمریکا، استفاده از خطوط ریلی و مسیرهای ترانزیت جادهای به یکی از راهبردهای جایگزین ایران برای حفظ جریان واردات و صادرات تبدیل شد؛ موضوعی که میتواند حمله آمریکا به پلهای ایران را نیز در چارچوب تلاش برای مختل کردن مسیرهای جایگزین بنادر و سواحل کشور توضیح دهد.
جزئیات تازه از جزییات حمله جدید آمریکا به پلهای ریلی در استان گلستان
اما آمریکا در دور جدید حملات خود، بهصورت مستقیم حمله به پلهای ایران را در دستور کار قرار داد و به پل ریلی آقتکهخان در استان گلستان حمله کرد.
حمله به پل ریلی آقتکهخان در استان گلستان، توجهها را به یکی از مهمترین مسیرهای ترانزیتی ایران جلب کرده است؛ مسیری که از مرز اینچهبرون، ایران را به شبکه ریلی آسیای مرکزی، روسیه و چین متصل میکند.
این پل در خط راهآهن گرگان–اینچهبرون قرار دارد و بخشی از دو کریدور مهم بینالمللی، کمربند و جاده چین و شمال–جنوب است؛ کریدورهایی که نقش مهمی در جابهجایی کالا میان آسیا، روسیه و خلیج فارس دارند.
از این مسیر کالاهایی مانند غلات، مواد اولیه صنایع، ماشینآلات، محصولات پتروشیمی و فولاد جابهجا میشود و در سالهای اخیر سهم آن در تجارت ایران با روسیه، چین و کشورهای آسیای مرکزی افزایش یافته است.
کارشناسان میگویند اهمیت آقتکهخان تنها به یک پل محدود نیست؛ هرگونه اختلال در این مسیر میتواند بر جریان ترانزیت و تجارت منطقهای تأثیر بگذارد، هرچند مسیرهای جایگزین برای ادامه حملونقل وجود دارند.
مقامهای راهآهن ایران از آغاز عملیات بازسازی خبر دادهاند، اما به گفته تحلیلگران، اهمیت اصلی این حمله تنها در خسارت فیزیکی آن نیست، بلکه در پیامی است که برای امنیت مسیرهای تجاری و شرکای اقتصادی ایران دارد.
بررسی اهمیت جایگاه خطوط و مسیرهای ریلی ترانزیتی شمال ایران
پل آقتکهخان در مسیر راهآهن گرگان–اینچهبرون قرار دارد؛ خطی که ایستگاه مرزی اینچهبرون را به شبکه سراسری راهآهن ایران متصل میکند. از طریق این مسیر، شبکه ریلی ایران به ترکمنستان، قزاقستان، روسیه، چین و دیگر کشورهای آسیای مرکزی متصل میشود.
به همین دلیل، آقتکهخان صرفاً یک پل محلی نیست، بلکه بخشی از یکی از مهمترین مسیرهای ارتباطی ایران با شمال و شرق اوراسیاست. به گفته کارشناسان، اهمیت مسیرهای ترانزیتی ایران به گونهای است که هرگونه اختلال در این مسیر میتواند بر جریان تجارت و ترانزیت منطقهای تأثیر بگذارد.
ایستگاه مرزی اینچهبرون نیز طی سالهای اخیر به یکی از مهمترین دروازههای تجارت ریلی ایران تبدیل شده است. توسعه منطقه آزاد اینچهبرون، افزایش ظرفیت پایانههای بار و سرمایهگذاری در زیرساختهای لجستیکی، اهمیت این منطقه را در اقتصاد مرزی ایران افزایش داده است.
راهآهن بینالمللی ایران–ترکمنستان–قزاقستان که از اینچهبرون عبور میکند، یکی از مهمترین پروژههای حملونقل منطقه به شمار میرود. این خط امکان اتصال کشورهای آسیای مرکزی به خلیج فارس و آبهای آزاد را بدون نیاز به مسیرهای طولانی دریایی فراهم میکند.
اهمیت بینالمللی پل آقتکهخان
اهمیت این پل را باید در چارچوب دو مسیر مهم بینالمللی بررسی کرد.
نخست، ابتکار کمربند و جاده چین که شبکهای از مسیرهای زمینی و دریایی میان شرق آسیا، آسیای مرکزی، خاورمیانه و اروپا ایجاد کرده است. یکی از شاخههای این شبکه از چین آغاز میشود و پس از عبور از قزاقستان و ترکمنستان، از مرز اینچهبرون وارد ایران میشود.
دوم، کریدور بینالمللی حملونقل شمال–جنوب که با هدف اتصال هند، ایران، روسیه و کشورهای آسیای مرکزی طراحی شده است. هدف این پروژه، کاهش هزینه و زمان انتقال کالا میان اقیانوس هند، روسیه و اروپا عنوان شده است.
پل آقتکهخان در شاخه شرقی این مسیرها قرار گرفته و به همین دلیل هرگونه حمله آمریکا به پلهای ایران میتواند بر بخشی از شبکه حملونقل منطقه تأثیر بگذارد؛ هرچند میزان این تأثیر به مدت زمان اختلال و سرعت بازسازی مسیر بستگی دارد.
مسیر ریلی ایران در کانون تجارت شرق و غرب
مسئولان راهآهن ایران میگویند سال گذشته دستکم ۶۵ قطار باری از چین وارد ایران شدهاند. پس از تشدید تنشهای دریایی در خلیج فارس، اهمیت مسیرهای ترانزیتی ایران برای افزایش تعداد قطارهای باری میان ایران و چین حدود سه برابر شده است؛ بهگونهای که در برخی مقاطع، هر سه تا چهار روز یک قطار کانتینری از چین وارد ایران شده است.
روسیه نیز در سالهای اخیر استفاده از این مسیر را افزایش داده است. در آبان ۱۴۰۴ نخستین قطار باری روسیه از طریق ترکمنستان و مرز اینچهبرون وارد ایران شد و بار خود را در بندر خشک آپرین در جنوب تهران تخلیه کرد.
در مرداد ۱۴۰۴ نیز ایران، قزاقستان و ترکمنستان توافق کردند صادرات غلات و دیگر کالاهای آسیای مرکزی از طریق این مسیر به بندرعباس و بازارهای جهانی افزایش یابد.
این نخستین بار نیست که زیرساختهای ریلی و پلهای ایران هدف حمله آمریکا قرار میگیرد. در فروردین امسال، دستکم شش پل ریلی در استانهای تهران، البرز، قم، اصفهان، زنجان و آذربایجان شرقی هدف قرار گرفتند. با این حال، حمله به پل آقتکهخان نخستین حمله پس از فروپاشی آتشبس آوریل ۲۰۲۶ به شمار میرود.
مقامهای آمریکایی، بدون اشاره مستقیم به پل آقتکهخان، اعلام کردند که در آن روز مجموعهای از زیرساختهای لجستیکی و پشتیبانی ایران را هدف قرار دادهاند.
حمله به پلهای جنوب ایران
در ادامه حملات آمریکا به استان هرمزگان در بامداد جمعه، ۶ پل در شهرستان خمیر مورد اصابت قرار گرفت که بخشی از زنجیره حملات آمریکا به زیرساختهای حملونقل ایران محسوب میشود.
این در حالی است که حمله به زیرساختهای حیاتی حملونقل بینالمللی در ایران به منزله عمیقتر کردن جنایات جنگی علیه مردم ایران است. حقوقدانان با استناد به قطعنامه ۳۳۱۴ مجمع عمومی سازمان ملل، تأکید میکنند اقدام آمریکا در محاصره دریایی و هدف قرار دادن پلها، نقض آتشبس و اقدام به تجاوز نظامی تلقی میشود.
استانداری هرمزگان روز جمعه با اعلام این خبر، محورهایی که پلهای آنها آسیب دیده است را به شرح زیر عنوان کرد:
-
پل گریوه در مسیر بندرعباس، خمیر، لار
-
پل بعد از روستای لاتیدان (کلمتلی)؛ مسیر برگشت بندرعباس، خمیر، لار
-
۲ پل در مسیر کهورستان، لار
-
پل نیمهکاره محور بندر خمیر، کشار، بندرعباس
-
پل روستای مارو در شهرستان خمیر
بر اساس این گزارش از عموم مردم استان هرمزگان خواسته شده است از هرگونه تردد در محورهای فوقالذکر جداً خودداری کرده و با درک اهمیت مسیرهای ترانزیتی برای ایران، راه را برای تیمهای امدادی، انتظامی و آتشنشانی باز نگه دارند.
حمله به ایستگاه راهآهن بندرعباس
در ادامه این حملات، ایستگاه انشعاب راهآهن بندرعباس نیز هدف قرار گرفت. بر اساس اعلام استانداری هرمزگان، این حمله دو مصدوم بر جای گذاشت.
از دیگر زیرساختهای هدف قرار گرفته، برج مراقبت دریایی چابهار بود که برای سومین بار در یک هفته گذشته مورد حمله موشکی قرار گرفت.
بر اساس آخرین اعلام دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان، شمار شهدای حمله به پلهای بندرخمیر به ۷ نفر افزایش یافته و ۹ نفر نیز مجروح شدهاند.
چرا آمریکا به پل آقتکهخان حمله کرد؟
خطوط اتصال ریلی به کشورهای همسایه نه تنها به عنوان ابزاری برای توسعه ارتباطهای تجاری، بلکه ابزاری برای توسعه مناسبات با قدرتهای دورتر مانند چین و روسیه تلقی میشوند. کریدور اصلی ارتباطی با چین، از آسیای میانه عبور میکند.
با توجه به اهمیت مسیرهای تجاری و ترانزیتی برای ایران و جایگزینی آنها در زمان محاصره دریایی، کریدور شیان–تهران به ایران کمک میکرد تا کالاهای مصرفی، مواد صنعتی، مواد غذایی، لوازم الکترونیکی و ماشینآلات را وارد و در مقابل، کالاهای غیرنفتی را صادر کند. چین همچنان شریک اصلی تهران است و گزینه ریلی علاوه بر کاهش وابستگی به گلوگاههای دریایی آسیبپذیر، زنجیره تأمین را نیز کوتاهتر میکند.
منابع: دنیای اقتصاد, ایرنا, رادیوفردا
