پس از ۸۸ روز، با پایان یافتن قطع سراسری و مداوم اینترنت در ایران، حوالی ساعت ۵ بعدازظهر روز سهشنبه، همزمان با وصل شدن کجدار و مریز و همچنان محدودِ اینترنت در ایران، پیامها، تصاویر و شعرهایی که مدتها ارسالشان به تعویق افتاده بود، ناگهان به گوشیها و شبکههای اجتماعی سرازیر شدند. با این حال، اولین واکنشها همراه با خوشحالی نبود و بسیاری از پستهای جدید رنگ و بوی بدبینی، اضطراب و خشم داشتند.
«الی»، هنرمند ۴۲ ساله اهل تهران، توانست پس از ماهها مواجهه با فیلترینگ اینترنت، برای اولین بار از تاریخ ۹ اسفند (۲۸ فوریه) به شبکه وصل شود. او گفت: «یک سیگار روشن کردم، ساندکلاد را باز کردم و و به موسیقیهای مورد علاقهام گوش دادم. من و علی (همسرش) جلوی اشکهایمان را گرفتیم. اما چند دقیقه بعد گریه کردیم و خودمان را قانع کردیم که این، طعم کوچکی است از یک آزادی.»
انتقاد از تلقی «پیروزی» برای وصل شدن نسبی اینترنت در ایران
وصل شدن بخشی از اینترنت در ایران به سرخط خبرهای جهانی تبدیل شد و بسیاری از حامیان حکومت از آن استقبال کردند. «مریم»، عکاسی در تهران، گفت که تماشای این جشنها و تشویقها «تهوعآور» بود. او گفت: «واقعاً خندهدار است. تماشای رسانههای غربی که کاهش موقت فیلترینگ اینترنت را طوری جشن میگیرند که انگار دستاورد بزرگی است که باید برایش از حکومت تشکر کرد، کاملاً مضحک است. اینترنت حق اولیهی ماست.»
مریم با اشاره به خسارتهای ناشی از قطع طولانیمدت اینترنت گفت بیش از شش هفته است که هیچ پروژهای نگرفته است. همچنین در رابطه با وضعیت کنونی اینترنت در ایران افزود: «وصل شدن بخشی از شبکه هم به او اجازه نمیدهد کارش را به شکل مؤثر انجام دهد. چرا که وضعیت اتصال به اینترنت همراه در سراسر کشور همچنان بحرانی است.» او گفت: «اینترنت همراه هنوز وصل نمیشود. واتساپ بهسختی کار میکند. تنها نکته این است که اکنون اتصال به ویپیانها راحتتر شده است. همین و بس.»
انزوای دیجیتال؛ بنبست کاری و مالی کسبوکارهای وابسته به اینترنت
مقامات در ابتدا از ۱۸ دیماه (۸ ژانویه) و در جریان سرکوب اعتراضات سراسری، اقدام به قطع کامل دسترسیها کردند. هرچند اتصالات در بهمنماه بهتدریج برقرار شد، اما با آغاز حملات ایالات متحده و اسرائیل، بار دیگر زیرساختهای اینترنت در ایران دچار اختلال و انسداد مجدد شد. تعداد کمی از مردم موفق شدند بهصورت جسته و گریخته از طریق ویپیانهای گرانقیمت و اینترنت ماهوارهای آنلاین شوند، اما اکثریت قریب به اتفاق مردم در انزوای دیجیتال گرفتار شده بودند.
روز سهشنبه و پس از مدتها قطع مداوم شبکه، اولین باری بود که کاربران بدون ویپیانهای گرانقیمت توانستند به فضای مجازی دسترسی پیدا کنند. در همین راستا، یک دانشجوی ساکن در ایران با اشاره به وضعیت سخت دسترسی به اینترنت، در اینستاگرام نوشت: «سلام همبندیها. حس میکنم در مرخصی موقت از زندان هستم.»
شورای عالی امنیت ملی ایران ماه گذشته در تلاش برای مدیریت ساختار فیلترینگ اینترنت و پاسخگویی به نیازهای دیجیتالِ کسبوکارهای برخی بخشهای خاص، طرح «اینترنت حرفهای» (اینترنت پرو) را، هرچند با محدودیتهایی، تصویب کرده بود. برخی از دسترسی گستردهتر به شبکه با خوشبینی محتاطانهای استقبال کردند، اما برخی دیگر با تردید به آن نگاه کردند.
هراس شهروندان از تشدید نظارتهای امنیتی
حالت جدید: «مینا»، ۲۳ ساله، از معترضان بازداشتشده در دیماه، با اشاره به سیاستهای جدید فیلترینگ اینترنت گفت که بیشتر از آنکه به بازگشت کامل شبکه امیدوار باشد، از گسترش نظارتها واهمه دارد.
او گفت: «آنها هیچ دلیلی برای باز کردن اینترنت ندارند، مگر اینکه این راهی برای سوق دادن مردم به سمت “اینترنت حرفهای” یا همان (اینترنت پرو) به درون تونلهایی باشد که بتوانند ما را راحتتر رصد کنند. ما به این میگوییم فیلترنت. این نشانهی آزادی نیست.»
پستها به سوگواری برای اعدامشدگان یا کسانی که در آستانهی اعدام هستند اختصاص داشت. ویدیوها، مادران داغداری را نشان میدادند که عکسهای فرزندان کشتهشدهی خود در اعتراضات دیماه را در آغوش فشرده بودند. همچنین تصاویر، ویرانیهای ناشی از جنگ را مستند میکردند. بسیاری از کاربران با اشاره به روزهای سخت قطع دسترسیها توصیف کردند که پس از وصل شدن دوباره اینترنت در ایران، چگونه با چشمانی اشکبار صفحات گوشی خود را بالا و پایین میکردند و با حجم انبوهی از اخبار ناگوار و آرشیوی از فقدان و اندوه روبهرو میشدند.
«امین»، استاد دانشگاه ساکن تهران گفت: «حسابهای من پر از ویدیوهای مراسم تشییع جنازه است؛ مادرانی که شیون میکنند، پدرانی که فریاد میکشند و فرزندانی که روی قبر والدین خود دراز کشیدهاند. دلم سنگینتر از قبل شده است. ما بازندگان اصلی این جنگ هستیم. ما معیشت، جوانی و اعتماد خود را به جامعهی بینالمللی از دست دادیم.»
سرخوردگی از سیاستهای بینالمللی و نابودی معیشت
طنز و شوخی نیز بهصورت جسته و گریخته، اما اغلب آمیخته با تلخی، بازگشته است. «معین»، متخصص فناوری اطلاعات اهل کرج گفت: «ترامپ باید دایرکتهایش را ببندد، چون هنوز با خشم واقعی کسانی که به او اعتماد کرده بودند تا کمکشان کند، روبرو نشده است. حکومت به وضوح در جنگ تبلیغاتی پیروز شده، چون حتی کسانی که از حکومت متنفرند هم اکنون از دست ترامپ عصبانی هستند.»
بازگشت دوستان و خانواده به فضای آنلاین، برای ایرانیان خارج از کشور نیز احساسات متناقضی به همراه داشت. «مهشید ناظمی»، ۳۸ ساله، فعال حقوق بشر ساکن پاریس با اشاره به وضعیت اینترنت در ایران گفت: «احساسات عجیبی را تجربه کردم. هم شاد بودم و هم غمگین. برای دوستانم که آنلاین نبودند غمگین بودم. مدام حسابهایشان را چک میکردم تا ببینم وصل شدهاند یا نه. مطمئن نیستم که بازداشت شدهاند یا کشته.»
او گفت خواهرش که برای کار به اینترنت وابسته بود، با از دست دادن معیشت خود بهشدت مضطرب شده و با دیدن تصاویر کشتهشدگان دیماه و دوران جنگ، دچار اندوهی عمیق شده است. در نهایت، «امین» با تأکید بر اینکه آسیبهای قطع چندماهه دسترسیها بهسادگی جبران نمیشود، گفت وصل شدن ناقص اینترنت در ایران تنها یادآور تمام چیزهایی است که در این مدت از دست رفته: «آنچه واقعاً به فضای آنلاین برگشت، بدبختی ماست، نه آزادی.»
نامها برای حفاظت از هویت افراد تغییر داده شدهاند.
منبع: دگاردین
