در حالی که محدودیتهای طالبان علیه زنان، آنها را از تحصیل، اشتغال و بسیاری از فعالیتهای اجتماعی محروم کرده است، شماری از زنان در کابل با وجود خطر بازداشت، راههایی برای ادامه زندگی و مقاومت در برابر این ممنوعیتها پیدا کردهاند؛ از راهاندازی دوباره آرایشگاههای مخفی و آموزش فوتبال به کودکان تا برگزاری مدارس مخفی برای دختران.
زندگی زیر سایه محدودیتهای طالبان علیه زنان
از زمان بازگشت طالبان به قدرت در آگوست ۲۰۲۱، زنان افغانستان با مجموعهای از محدودیتهای گسترده روبهرو شدهاند که بخش بزرگی از زندگی اجتماعی، آموزشی و اقتصادی آنها را تحت تاثیر قرار داده است. دختران پس از پایان دوره ابتدایی از ادامه تحصیل محرومند، زنان اجازه حضور در پارکها و باشگاههای ورزشی را ندارند و فعالیت آرایشگاههای زنانه نیز ممنوع شده است. همچنین زنان از اشتغال در بیشتر مشاغل منع شدهاند و در اماکن عمومی باید مقررات سختگیرانه پوشش را رعایت کنند.
اجرای محدودیتهای طالبان علیه زنان بر عهده ماموران وزارت امر به معروف و نهی از منکر این گروه است؛ مامورانی که در خیابانها گشت میزنند و اختیار بازداشت زنانی را دارند که از مقررات حکومت سرپیچی میکنند. گزارشهایی نیز از برخورد خشونتآمیز و ضربوشتم برخی زنان منتشر شده است.
«محمد اسلم بدریوال»، سخنگوی این وزارتخانه، در پاسخ به پرسشهای خبرگزاری آسوشیتدپرس درباره محدودیتهای زنان گفت این نهاد به تضمین حقوق افراد در چارچوب شریعت اسلامی متعهد است. او مدعی شد زنان همچنان میتوانند فعالیتهای اجتماعی و اقتصادی خود را ادامه دهند، مشروط بر آنکه قوانین و اصول مورد نظر طالبان را رعایت کنند.
با این حال، روایت سه زن در کابل که به شرط فاش نشدن هویتشان با آسوشیتدپرس گفتوگو کردهاند، تصویری متفاوت از زندگی روزمره زنان افغانستان ارائه میدهد. زنانی که برای حفظ استقلال، امید و حق انتخاب خود، ناچارند فعالیتهایشان را دور از چشم ماموران طالبان پیش ببرند.
آرایشگاه مخفی؛ کسبوکاری که پس از یورش طالبان دوباره جان گرفت
یکی از این زنان، ۴۰ سال دارد و سالها در آرایشگاههای زنانه کابل کار کرده است. ممنوعیت فعالیت این مراکز، نهتنها منبع درآمد او، بلکه یکی از معدود فرصتهای باقیمانده برای داشتن زندگی مستقل را از او گرفت.
او میگوید پس از اعمال محدودیتهای طالبان، احساس میکرد دیگر هیچ چیزی برای شادی و آرامش در افغانستان باقی نمانده است. نه امکان سفر و رفتن به پارک وجود دارد، نه فرصت تحصیل و نه حتی اجازه کار کردن.
با وجود ممنوعیت آرایشگاههای زنانه، او تصمیم گرفت کسبوکار خودش را بهصورت مخفیانه راهاندازی کند. تقاضا برای خدمات آرایشی، بهویژه در مراسم عروسی، همچنان بالا بود. به همین دلیل آپارتمانی اجاره کرد، تجهیزات مورد نیاز را خرید و بهتدریج حدود ۳۰ مشتری به دست آورد.
این درآمد برای خانواده او اهمیت زیادی داشت. همسرش نیز مانند میلیونها مرد دیگر در افغانستان با مشکل بیکاری روبهرو بود و هزینههای زندگی خانواده تا حد زیادی به درآمد این آرایشگاه وابسته شده بود.
اما فعالیت مخفیانه او سرانجام لو رفت. ماموران طالبان به محل کارش یورش بردند و تجهیزات و تقریبا تمام وسایل آرایشگاه را با خود بردند. این اتفاق او را بهشدت ناامید کرد و حتی به فکر ترک افغانستان انداخت. با این حال، تماسهای مداوم مشتریان و نیاز خانواده به درآمد باعث شد دوباره دست به کار شود. او آپارتمان دیگری اجاره کرد و آرایشگاهش را از نو راه انداخت.
این بار کسبوکار او گسترش پیدا کرده و اکنون هفت زن جوان در آن مشغول کارند؛ زنانی که درآمدشان به تامین هزینههای خانوادههایشان کمک میکند.
آسوشیتدپرس در توصیف فضای این آرایشگاه مینویسد که در یکی از روزهای اکتبر، زنان بسیاری برای آماده شدن به مناسبت مراسم عروسی به آنجا آمده بودند. فضای داخلی پر از رفتوآمد و گفتوگو بود، اما ترس از شناسایی شدن همچنان وجود داشت.
صاحب آرایشگاه میگوید هر بار صدای در زدن را میشنود، نگران است که ماموران طالبان پشت در باشند.
فوتبالیستی که رویایش را در حیاط خانه زنده نگه داشت
محدودیتهای طالبان علیه زنان فقط فرصتهای شغلی و آموزشی را از بین نبرده، بلکه عرصههای ورزشی و فرهنگی را نیز به روی آنها بسته است.
یکی از زنانی که از نوجوانی رویای فوتبالیست شدن داشت، پس از پیوستن به تیم ملی فوتبال زنان افغانستان تصور میکرد به هدفش رسیده است. اما ممنوعیت ورزش زنان از سوی طالبان، دو سال بعد مسیر زندگی ورزشی او را متوقف کرد. او پس از این اتفاق به افسردگی دچار شد و حدود شش ماه بهندرت از اتاقش بیرون میآمد. سرانجام تصمیم گرفت برای مقابله با وضعیت روحی خود دوباره ورزش را آغاز کند. هرچند دیگر امکان حضور در زمین فوتبال را نداشت.
او در فضای محدود خانه تمرین فوتبال را از سر گرفت و در کنار آن به تمرین بوکس روی آورد. حتی با استفاده از لاستیکهای کهنه خودرو، وسیلهای ابتدایی برای تمرین مشتزنی ساخت.
اما فوتبال همچنان علاقه اصلی او باقی ماند. از آنجا که دیگر نمیتوانست بهطور حرفهای بازی کند، تصمیم گرفت مهارتهایش را به نسل بعد منتقل کند. اکنون در حیاط کوچک و محصور خانهاش به گروهی از پسران خردسال فوتبال آموزش میدهد.
او میگوید وقتی اشتیاق و رویاهای دوران کودکی خودش را در این بچهها میبیند، احساس میکند بخشی از گذشتهاش را دوباره زندگی میکند.
با وجود این تلاشها، آینده روشنی برای خود در افغانستان متصور نیست و امیدوار است بتواند به کشور دیگری پناه ببرد. او میگوید: «هیچ امیدی به آیندهام در افغانستان ندارم. همه درها به روی ما بسته است.»
مدارس مخفی دختران در افغانستان برای بازگرداندن حق تحصیل
در کنار محدودیتهای شغلی و ورزشی، محرومیت دختران از تحصیل یکی از گستردهترین و بحثبرانگیزترین سیاستهای طالبان علیه زنان بوده است. با وجود اظهارات مکرر مقامهای این حکومت درباره تلاش برای حل این مساله، مدارس متوسطه و دانشگاهها همچنان به روی دختران بستهاند.
در چنین شرایطی، گروهی از زنان جوان در کابل تلاش کردهاند با راهاندازی کلاسهای درس مخفی، امکان ادامه تحصیل را برای دختران فراهم کنند.یکی از این کلاسها در خانهای مسکونی برگزار میشود. دانشآموزان برای جلب نکردن توجه همسایگان و ماموران طالبان، با فاصله زمانی به محل میآیند و در خانه نیز تنها به اندازهای باز میشود که بتوانند وارد شوند.
در این کلاسها درسهایی مانند تاریخ، علوم، جغرافیا، ریاضی، زبان و قرآن آموزش داده میشود. دانشآموزان شامل پسران و دختران و زنان جوان زیر ۲۰ سال هستند. حضور دختران نوجوان، برگزاری کلاسها را به فعالیتی پرخطر تبدیل کرده است.
مسئولیت آموزش بر عهده دختری ۲۰ ساله و خواهر نوجوانش است که اگرچه آموزش حرفهای معلمی ندیدهاند، تلاش میکنند دانستههای خود را به دانشآموزان منتقل کنند.
این دختر ۲۰ ساله بیش از یک سال پیش، در شرایطی که خودش نیز به دلیل محرومیت از تحصیل با احساس ناامیدی و افسردگی دستوپنجه نرم میکرد، تصمیم گرفت این کلاسها را راهاندازی کند. اکنون حدود ۳۰ دانشآموز در این مدرسه مخفی درس میخوانند.
یک اتاق خانه به کلاس درس تبدیل شده است. دانشآموزان روی زمین و پشت میزهای پلاستیکی کوتاه مینشینند و نقاشیهای رنگارنگ دیوارها، فضای ساده کلاس را به محیطی شبیه مدرسه تبدیل کرده است.
خواهر نوجوان این معلم نیز میگوید هدف آنها فراهم کردن فرصتی برای دخترانی بوده است که به دلیل محدودیتهای طالبان از تحصیل بازماندهاند و میخواهند برای رسیدن به اهدافشان تلاش کنند. با این حال، فعالیت این مدرسه همواره با خطر شناسایی و بازداشت همراه است. او میگوید آنها از این میترسند که ماموران طالبان روزی به خانه بیایند، آنها را به نقض مقررات متهم کنند و با خود ببرند.
«ذبیحالله مجاهد»، سخنگوی حکومت طالبان، پیشتر در ماه آگوست گفته بود مقامها برای رفع کاستیهای موجود در حوزه آموزش تلاش میکنند، اما تاکنون نشانه روشنی از تغییر سیاست ممنوعیت تحصیل دختران دیده نشده است.
مقاومت در برابر حذف زنان از زندگی اجتماعی
روایت این سه زن نشان میدهد که در کنار محدودیتهای رسمی طالبان علیه زنان، تلاش برای حفظ فرصتهای زندگی و مقاومت در برابر حذف آنها از عرصه عمومی همچنان ادامه دارد.
یکی با راهاندازی دوباره آرایشگاه، برای خود و چند زن دیگر امکان اشتغال فراهم کرده است. دیگری با آموزش فوتبال به کودکان، پیوندش را با ورزشی که از آن محروم شده حفظ میکند و زنی دیگر با برگزاری کلاسهای مخفی، تلاش دارد مانع قطع کامل مسیر آموزش دختران شود.
این فعالیتها اگرچه در مقیاسی محدود و با امکاناتی ابتدایی انجام میشوند، برای زنانی که با محرومیت از حقوق اولیه، بیکاری و چشمانداز نامعلوم آینده روبهرو هستند، راهی برای حفظ استقلال و امید به شمار میروند.
با این حال، تداوم چنین تلاشهایی در شرایطی که حتی فعالیتهای روزمره زنان میتواند به بازداشت و برخورد ماموران طالبان منجر شود، نشان میدهد که هزینه مقاومت برای زنان افغانستان همچنان سنگین است.
منبع: ایندیاناکسپرس

