کشف پیکر بیجان «لیلا گلی»، زن ۳۰ ساله و مادر دو فرزند، در ۱۶ آبانماه ۱۴۰۵ در زیر پل وحدت شهرستان شاهیندژ (استان آذربایجان غربی)، ابعاد هولناک دیگری از بحران عمیق «زنکشی» و ناکارآمدی ساختارهای حمایتی و قانونی در کشور را به شکلی تکاندهنده عیان کرد. بر اساس گزارشهای منتشرشده، او سه روز پیش از کشف پیکرش (۱۳ آبان)، پس از مقاومت در برابر تلاش همسر سابقش برای خفهکردن، با ضربات متعدد چاقو به قتل رسیده و پیکرش داخل کیسهای در زیر پل رها شده بود.
این پرونده دلخراش، فراتر از یک جنایت فردی، نمادی آشکار از پیوند مرگبار آسیبهای اجتماعی ساختاری، خلأهای بازدارنده قانونی و تهدیدهای بیشماری است که زنان را حتی پس از جدایی رها نمیکند. واکاوی ریشهای این فاجعه، ابعاد پنهان و هشداردهندهای را آشکار میسازد که نیازمند بازنگری فوری در سیاستگذاریهای اجتماعی و حقوقی است.
کودکهمسری؛ زخمی که در بزرگسالی قربانی میگیرد
لیلا گلی در ۱۰ سالگی به اجبار به عقد مردی درآمد که ۱۳ سال از او بزرگتر بود. او در سالهای زندگی مشترک با خشونت جسمی و روانی، خیانتهای متعدد همسر و اعتیاد او مواجه بود. لیلا در ۱۶ سالگی مادر شد و دو فرزند داشت که هنگام قتل او ۱۴ و ۱۰ ساله بودند.
ازدواج در چنین سنی، به معنای محرومکردن یک دختر از دوران کودکی و قراردادن او در موقعیتی است که نه از نظر روانی و نه از نظر اقتصادی و اجتماعی، آمادگی پذیرش مسئولیتهای زندگی مشترک را ندارد. در روابطی که از ابتدا با نابرابری قدرت شکل میگیرند، امکان اعمال خشونت و کنترل نیز افزایش مییابد.
پیامدهای این ازدواج برای لیلا به سالهای زندگی مشترک محدود نماند. او حتی پس از جدایی نیز همچنان با تهدیدها و فشارهایی مواجه بود که رهایی از رابطه قبلی را برایش دشوار میکرد. این پرونده نشان میدهد که آثار کودکهمسری میتواند سالها پس از پایان ازدواج ادامه پیدا کند و بر استقلال، امنیت و امکان تصمیمگیری زنان تأثیر بگذارد.
طلاق؛ پایان رابطه، نه لزوماً پایان خشونت
لیلا پس از سالها تحمل خشونت، برای جدایی از همسر اولش اقدام کرد و پس از طلاق با مرد دیگری ازدواج کرد. اما تهدیدهای همسر سابق و محرومیت از دیدار فرزندانش، او را تحت فشار قرار داد تا ازدواج دوم خود را نیز پایان دهد. دو فرزندش پس از جدایی نزد خانواده پدری زندگی میکردند.
به گفته منابع مطلع، همسر سابق لیلا بارها، بهویژه پس از درخواست طلاق، او را به قتل تهدید کرده و گفته بود روزی جانش را خواهد گرفت. همسر دوم او نیز پس از جدایی خواهان بازگشت و ازدواج مجدد بود، اما لیلا حاضر به بازگشت نشد.
او در این شرایط تلاش میکرد زندگی مستقلی برای خود بسازد و با کار در یک سالن آرایش بهعنوان ناخنکار، هزینههای زندگیاش را تأمین کند. با این حال، استقلالی که برای آن تلاش میکرد، نتوانست او را از تهدیدهای همسر سابقش در امان نگه دارد.
این پرونده یکی از ابعاد کمتر دیدهشده خشونت علیه زنان را آشکار میکند: تداوم سلطه و خشونت حتی پس از پایان رسمی زندگی مشترک. برای مردانی که رابطه با زن را بر مبنای مالکیت و حق کنترل تعریف میکنند، طلاق لزوماً به معنای پایان رابطه نیست؛ بلکه استقلال زن و تصمیم او برای خروج از این رابطه میتواند به عاملی برای تشدید تهدید و خشونت تبدیل شود. در چنین شرایطی، جدایی نه نقطه پایان خشونت، بلکه گاه آغاز مرحلهای تازه از آن است.
تهدیدهای پیش از قتل لیلا گلی؛ ضرورت حمایت قانونی
در پرونده لیلا، تهدید به قتل پیش از وقوع جنایت وجود داشته است. به گفته منابع مطلع، همسر سابق او بارها از قصد خود برای کشتن لیلا سخن گفته بود.
وجود تهدیدهای قبلی، ضرورت توجه به سازوکارهای مداخله پیشگیرانه را برجسته میکند. در نظامهای حمایتی کارآمد، تهدیدهای جدی و تکرارشونده علیه زنان باید بهعنوان نشانههای خطر ارزیابی شوند و امکان دسترسی فوری به حمایتهای قضایی، امنیتی و اجتماعی فراهم باشد.
با این حال، در ایران همچنان نبود یک چارچوب قانونی جامع و کارآمد برای پیشگیری از خشونت علیه زنان و تأمین امنیت آنها، یکی از جدیترین چالشهای حقوقی و اجتماعی است. فعالان و منتقدان بارها نسبت به تعلل طولانیمدت در تصویب و اجرای قوانین بازدارنده علیه خشونت خانگی هشدار دادهاند. بحران اصلی تنها به چگونگی برخورد قضایی پس از وقوع جنایت محدود نمیشود؛ پرسش بنیادین این است که زنان در معرض خطر، پیش از آنکه تهدیدهای مکرر به فاجعهای مرگبار تبدیل شود، به چه سازوکار حمایتی و حفاظتی فوری دسترسی دارند؟ هنگامی که زنی بارها به مرگ تهدید میشود اما چتر حمایتی مؤثری برای صیانت از جان خود در اختیار ندارد، سپردن مسئولیت بقا و پیشگیری بر دوش خودِ قربانی، نادیدهگرفتن نقش و وظیفه نهادهای مسئول است.
قتل لیلا گلی؛ پیامد کودکهمسری و ضعف حمایتهای قانونی
قتل لیلا گلی را نمیتوان یک اتفاق منفرد دانست؛ این فاجعه بخشی از زنجیره گستردهتری از خشونت علیه زنان است که در آن عوامل ساختاری مانند کودکهمسری، نابرابری قدرت، نگاه مالکانه و ضعف حمایتهای قانونی دستبهدست هم میدهند تا راه خروج از چرخه خشونت بسته شود. در زندگی لیلا، این عوامل به شکلی تلخ به هم گره خورده بودند؛ از ازدواج اجباری در کودکی و سالها تحمل خشونت گرفته تا دشواریهای جدایی، محرومیت از دیدار فرزندان و تهدیدهای مداومی که نادیده گرفته شدند. او با وجود تمام این موانع برای ساختن زندگی مستقلی تلاش کرد، اما قربانی مردی شد که پیشتر بارها او را به مرگ تهدید کرده بود.
مرگ لیلا در سیسالگی، این پرسش بنیادین را پیش روی جامعه میگذارد که تا چه زمانی زنان باید برای حق جدایی و استقلال خود بهایی چنین سنگین بپردازند؟ تا زمانی که مقابله با کودکهمسری، مهار خشونت خانگی و حفاظت واقعی از زنان در معرض تهدید به اولویت نهادهای قانونگذار تبدیل نشود، جدایی نیز تضمینکننده امنیت نخواهد بود.
منابع: ایرانوایر, هرانا

