در حالی که حدود ۸۰۰ قلم دارو در ایران در فهرست کمبود رسمی قرار گرفته، بازارهای غیررسمی ایران تقریبا برای هر دارویی راهی برای عرضه پیدا کرده‌اند؛ از داروهای سرطان و پارکینسون تا استامینوفن کدئین و ریتالین. مساله اما در این بازارها نه یافتن دارو، بلکه توان پرداخت بهایی است که گاه چندین برابر قیمت رسمی آن تعیین می‌شود.
دارو هست، اما نه برای همه
کمبود دارو در ایران در شبکه‌ی رسمی توزیع، در ماه‌های اخیر با افزایش شدید قیمت‌ها در بازار آزاد همزمان شده است. سخنگوی انجمن داروسازان در شهریور امسال اعلام کرد حدود ۸۰۰ قلم دارو در فهرست کمبود قرار دارند.
این وضعیت پس از دو دوره‌ی جنگ، تشدید محدودیت‌های مالی و دشوارتر شدن واردات و حمل‌ونقل، فشار بیشتری بر بازار دارویی وارد کرده است. در عین حال، بررسی‌ها نشان می‌دهد که برخلاف داروخانه‌های رسمی، در بازارهای آزاد و کانال‌های آنلاین می‌توان طیف گسترده‌ای از داروهای تولید داخل و وارداتی را پیدا کرد. البته با قیمت‌هایی که برای بسیاری از بیماران قابل پرداخت نیست.
برای نمونه، یک زن ۴۵ ساله که پس از سرطان پستان همچنان باید روزانه آرومایسین مصرف کند، برای یک بسته‌ی ۳۰تایی تولید داخل که قیمت آن در داروخانه حدود ۴۰۰ هزار تومان است، پنج میلیون تومان در بازار آزاد پرداخته است؛ یعنی ۱۲.۵ برابر قیمت رسمی. به گفته او، این مبلغ ارزان‌ترین قیمتی بوده که توانسته پیدا کند.
او همچنین زومتا، دارویی مورد استفاده‌ی بیماران سرطانی، را دست‌کم سه میلیون تومان از بازار آزاد خریده و در دو مورد با آمپول‌های تقلبی مواجه شده است.
افزایش قیمت دارو در ایران، از ۳۰ درصد تا چند برابر
سخنگوی انجمن داروسازان ایران گفته است: «قیمت دارو در سال ۱۴۰۵ به طور میانگین بین ۳۰ تا ۷۰ درصد افزایش یافته و در برخی اقلام خاص، به ویژه برخی داروهای برند خارجی، این افزایش تا ۳۰۰ درصد نیز رسیده است.»
نمونه‌ی دیگر، «ساندوستاتین ال‌ای‌آر» است که یک بیمار ۳۹ ساله مبتلا به سرطان ریه مصرف می‌کند. هزینه‌ی یک ماه داروی او از ۲۲ میلیون تومان در سال گذشته به ۷۵ میلیون تومان رسیده. افزایشی معادل ۲۴۱ درصد. او این دارو را از داروخانه‌ی هلال‌احمر، یکی از مراکز اصلی عرضه داروهای کمیاب، تهیه می‌کند. بیمارانی که در این مرکز هم موفق به تهیه دارو نشوند، عملا به بازار آزاد و سیاه هدایت می‌شوند.
در مهرماه، حسینعلی شهریاری، رئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، نیز از افزایش ۴۰۰ تا ۵۰۰ درصدی قیمت برخی داروها خبر داد و گفت: «در حالی که قرار بوده حداکثر سهم پرداختی بیماران، ۳۰ درصد باشد، اکنون ۵۵ تا ۷۵ درصد شده است.»
از استامینوفن کدئین تا ریتالین
گسترش بازار غیررسمی فقط به داروهای گران‌قیمت و تخصصی محدود نیست. استامینوفن کدئین نیز در هفته‌های اخیر در فهرست داروهای کمیاب کانال‌های تلگرامی قرار گرفته است؛ دارویی که در داروخانه‌ها یا پیدا نمی‌شود یا برای تهیه‌ی آن نسخه لازم است.
سخنگوی انجمن داروسازان ایران، علت کمبود آن را محدودیت مواد اولیه عنوان کرده و گفته است ممنوعیت کشت مخدر در افغانستان و کاهش کشفیات در ایران بر دسترسی به مواد اولیه‌ی این دارو اثر گذاشته است.
با این حال، خرید آن در فضای آنلاین امکان‌پذیر است. حتی در برخی اپلیکیشن‌ها امکان خرید قسطی آن وجود دارد. یک بسته ۲۰ عددی استامینوفن ۵۰۰ میلی‌گرم در یکی از این بازارها ۱۴۵ هزار تومان قیمت دارد. در یک وب‌سایت خارجی که در ایران قابل دسترسی نیست نیز یک بسته ۲۰ عددی استامینوفن ۳۰۰ با قیمت ۱۲.۸۰ دلار عرضه شده است.
در سوی دیگر بازار، داروهای تخصصی با اختلاف قیمت بسیار بیشتری معامله می‌شوند. یک فروشنده در اصفهان، «استرادیول والرات» را که در داروخانه حدود ۶۰۰ هزار تومان قیمت دارد، چهار میلیون تومان می‌فروشد. یعنی حدود ۶.۷ برابر قیمت رسمی. همین فروشنده ریتالین را نیز ۲۴ میلیون تومان قیمت‌گذاری کرده است.
در آذربایجان شرقی نیز فروشنده‌ای که خود را واردکننده معرفی می‌کند، «ریتالین نوارتیس» را ۲۱.۵ میلیون تومان عرضه می‌کند. او می‌گوید محدودیت پروازها، واردات از طریق مسافران را دشوار کرده است. اما هنوز از مسیرهای دیگری برای تامین دارو استفاده می‌کند و تاکید دارد: «اول استعلام بگیرید و مطمئن شوید.»
دلار، جنگ و مسیرهای دشوار واردات
فعالان بازار غیررسمی قیمت دارو را مرتب تغییر می‌دهند و نرخ ارز یکی از عوامل اصلی افزایش قیمت دارو در ایران است. برخی فروشندگان قیمت‌ها را روزانه و برخی هر هفته یا ۱۰ روز یک‌بار تغییر می‌دهند.
در یک نمونه، «مادوپار»، از داروهای اصلی درمان پارکینسون، در همان زمان در اصفهان دو میلیون تومان و در یزد هفت میلیون و ۲۰۰ هزار تومان قیمت‌گذاری شده است. فروشنده‌ی اصفهانی دارو را عمده عرضه می‌کند و درباره‌ی شیوه‌ی پرداخت می‌گوید: «تسویه، پای بار.»
روگام، سیمبیکورت و نورتریپتیلین نیز در فهرست داروهای قابل تهیه از این بازارها قرار دارند. یک فروشنده‌ی دیگر سه آمپول آلبومین ایرانی را هر کدام یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان عرضه می‌کند و می‌گوید بیمار او فوت شده است.
مهدی پیرصالحی، رئیس سازمان غذا و دارو، مرداد امسال بحران نقدینگی و تامین نشدن ارز مورد نیاز برای واردات دارو و مواد اولیه را از عوامل اصلی کمبود دارو در ایران اعلام کرده بود. سخنگوی انجمن داروسازان نیز هشدار داده است که واردات مواد اولیه در شرایط مطلوبی قرار ندارد و استفاده از مسیرهای جایگزین می‌تواند هزینه‌ی تامین را تا سه برابر افزایش دهد.
در همین بازار، عباراتی مانند «وارداتی ترک»، «کره جنوبی»، «روسیه»، «اصلی اروپا سفارش فایزر»، «چین»، «سفارش ژاپن» و «فرانسه» مرتب در تبلیغات فروشندگان دیده می‌شود.
بازار غیررسمی با منطق «زنده ماندن»
برخی فروشندگان برای جلب مشتری، حتی داروها را زیر قیمت رایج بازار عرضه می‌کنند. زنی که همراه برادرش فروش آنلاین دارو انجام می‌دهد، فهرستی ۵۹ قلمی شامل داروهای اعصاب و روان، قلب و دیابت را ۱۴ درصد زیر قیمت بازار عرضه می‌کند. برادرش داروها را تامین و او بازاریابی و فروش را انجام می‌دهد. او می‌گوید: «فروش دارو اصلا صرفه ندارد و تنها برای آن که زنده بمانیم، دارو می‌فروشیم.»
این خانواده بخشی از داروها را از ترکیه تامین می‌کنند. فردی که پیش‌تر برای آنها دارو وارد می‌کرده توسط پلیس بازداشت شده و فرد دیگری جای او را گرفته است. سفارش‌ها در تهران توسط برادر تحویل می‌شود و برای شهرهای دیگر با پست ارسال می‌شود.
این فروشنده می‌گوید: «برادرم از هر جایی که شده، دارو را تهیه می‌کند. شما فقط سفارش بدهید.» او که تا نیمه‌های شب قیمت و فهرست داروها را برای مشتریان ارسال می‌کند، درآمد این کار را فقط در حد گذران زندگی توصیف می‌کند.
در شرایطی که مسئولان از کمبود تولید، محدودیت واردات، بحران نقدینگی و دشواری تامین ارز سخن می‌گویند، بازار غیررسمی همچنان توان عرضه‌ی طیف گسترده‌ای از داروها را دارد. تفاوت اصلی اما در دسترسی است: در داروخانه‌ی رسمی، مساله، اغلب پیدا کردن دارو است و در بازار سیاه، پیدا کردن پول برای خرید آن.
منبع: رادیوفردا
