برای بسیاری از بیماران مراجعه‌کننده به درمانگاه‌های ملکی تامین اجتماعی، ویزیت پزشک پایان مسیر درمان نیست. بیمار ممکن است پس از ساعت‌ها انتظار، هنگام دریافت دارو با نسخه‌ای مواجه شود که تنها بخشی از اقلام آن در داروخانه مرکز موجود است و برای تهیه باقی داروها باید به داروخانه‌های بیرون مراجعه کند.
اهمیت این مسئله با توجه به جمعیت تحت پوشش تامین اجتماعی در تهران بیشتر مشخص می‌شود. استان تهران حدود ۱۴.۴ میلیون نفر جمعیت دارد و بر اساس سالنامه آماری ۱۴۰۴ سازمان تامین اجتماعی، نزدیک به ۹.۹ میلیون نفر در سه حوزه تهران بزرگ تحت پوشش این سازمان قرار دارند؛ جمعیتی که بخش قابل‌توجهی از آن را کارگران و خانوارهای حداقل‌بگیر تشکیل می‌دهند.
طبق همین سالنامه، متوسط اقلام هر نسخه سرپایی برای بیماران در تهران ۳.۸ قلم است، اما آمار مشخص نمی‌کند چه میزان از این اقلام در مراکز ملکی تحت نظر سازمان تامین اجتماعی تحویل می‌شود. روایت مراجعه‌کنندگان، بخشی از این وضعیت را روشن می‌کند.
مشکل از نسخه‌های تخصصی آغاز می‌شود
بیشتر بیمارانی که با آن‌ها صحبت کردیم، می‌گویند داروهای عمومی مانند قرص‌های سرماخوردگی، آنتی‌بیوتیک‌ها و داروهای زیرزبانی معمولاً در داروخانه درمانگاه موجود است و با پوشش بیمه تحویل داده می‌شود؛ اما با تخصصی‌تر شدن نسخه یا نیاز به مصرف طولانی‌مدت، مشکلات بیشتر می‌شود.
با توجه به روند نگران‌کننده افزایش سرسام‌آور قیمت انواع دارو در بازار آزاد، یک بازنشسته که سرپرست خانواده است، با گلایه از این وضعیت می‌گوید: «من برای درمان به درمانگاه‌های تامین اجتماعی می‌آیم ولی ۹۰ درصد داروها را آزاد تهیه می‌کنم.» بیشتر داروهای مربوط به بیماری‌های پوستی و پمادها را اینجا ندارند. خیلی وقت‌ها فقط نصف نسخه را اینجا دارند و باقی اقلام را باید از بیرون تهیه کرد.»
برای خانوارهای کم‌درآمد، خرید آزاد حتی بخشی از نسخه می‌تواند هزینه درمان را به بخش قابل‌توجهی از مخارج ماهانه تبدیل کند.
داروهای مداوم؛ هزینه‌ای که هر ماه تکرار می‌شود
این مسئله در مورد داروهایی که مصرف مداوم دارند اهمیت بیشتری می‌یابد. در میان بیماران دیابتی، از گلوکوفاژ و داروهای مشابه نام برده می‌شود و برخی مراجعه‌کنندگان می‌گویند در حالی که متفورمین ایرانی در درمانگاه موجود است، بیماران مصرف‌کننده گلوکوفاژ باید آن را از بیرون تهیه کنند.
یک کارگر خانم درباره داروی کنترل دیابت می‌گوید: «گلورنتا برای من داروی حیاتی است و باید همیشه مصرفش کنم. سه، چهار ماه پیش، قیمتش حدود ۲۰۰ هزار تومان بود ولی الان سه برابر و حدود ۶۰۰ هزار تومان شده است.»
از انسولین تا داروهای قلبی؛ دسترسی نامنظم و قیمت‌های متفاوت
در مورد انسولین نیز روایت‌ها متفاوت است و همزمان با افزایش اخیر قیمت این دارو در بازار، برخی از امکان دریافت آن در مراکز ملکی و داروخانه ۱۳ آبان می‌گویند و برخی از کیفیت نمونه‌های ایرانی انتقاد دارند. بر اساس گزارش‌های رسمی صداوسیما، قیمت یک نوع انسولین خارجی به حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار تومان رسیده، در حالی که نمونه ایرانی مشابه ۶۴۰ هزار تومان اعلام شده است. با این حال، بررسی میدانی از داروخانه‌ها نشان داد قیمت آزاد یک آمپول نوورپید ۸۹۰ هزار تومان بوده است.
در میان بیماران قلبی و عروقی نیز داروهایی مانند وارفارین، آتورواستاتین، پلاویکس و آپیکسابان مطرح می‌شود؛ داروهایی که به گفته بیماران، تامین آن‌ها در داروخانه مراکز ملکی همیشه منظم نیست.
یکی از بیماران درباره آتورواستاتین می‌گوید: «فقط دو تا به من دادند و گفتند اگر بیشتر می‌خواهی باید بروی آزاد بخری.»
برخی از این بیماران ضمن ابراز نارضایتی از کمبودهای سیستم تامین اجتماعی، از محدودیت دریافت یا هزینه بالای داروهای ضدانعقاد و ضدپلاکت مانند آپیکسابان و از نبود یا محدودیت داروهای اعصاب و روانی مانند ریتالین، کلونازپام، بوسپیرون و سرترالین نیز گلایه دارند.
پرداخت‌های آزاد و افزایش پنهان قیمت هر دارو
بخشی دیگر از گلایه‌ها به ویتامین‌ها و مکمل‌ها مربوط است. ویتامین D، B۶، ب‌کمپلکس، ویتامین C و B۱ از جمله اقلامی هستند که بیماران از نبود پوشش بیمه‌ای یا تحویل محدود آن‌ها می‌گویند.
چند مراجعه‌کننده گفته‌اند در هر ماه تنها دو عدد ویتامین D دریافت می‌کنند و برای تهیه مقدار بیشتر باید هزینه آزاد بپردازند. این موضوع در شرایطی مطرح می‌شود که بر اساس تعرفه اعلامی سال ۱۴۰۵، آزمایش ویتامین D از تعهدات سازمان خارج شده است.
برای خانواری که همزمان با هزینه مسکن، خوراک و سایر مخارج زندگی روبه‌روست، همین پرداخت‌های ظاهراً کوچک می‌تواند در طول زمان به هزینه قابل‌توجهی تبدیل شود.
از پوکی استخوان تا داروهای ساده
در میان بیماران مبتلا به پوکی استخوان نیز مشکلات مشابهی مطرح است. زن میان‌سالی که مادر بازنشسته خود را به مرکز ملکی آورده، می‌گوید: «مادرم پوکی استخوان دارد و اخیراً بدجور زمین خورده و دچار شکستگی مهره کمر شده است. دکتر برای شرایط فعلی او داروی سیمان استخوان را پیشنهاد داده تا به کمرش تزریق شود. بیمه تامین اجتماعی هستیم، ولی گویا قرار نیست تمام هزینه این عمل و آمپول تحت پوشش بیمه باشد. نمی‌دانم چقدر قرار است برایمان آب بخورد.»
در مقابل، برخی بیماران حتی از نبود داروهای ساده و پرمصرف خبر می‌دهند.
یک مادر کارگر می‌گوید: «چند شب پیش بچه‌ام دچار اسهال شده بود و دکتر برایش متوکلوپرامید تجویز کرده بود. بار اولم نیست؛ قبلاً هم به این مرکز آمده‌ام و این دارو را از همین‌جا گرفته‌ام، اما اخیراً مجبور شدم نسخه را آزاد بخرم.»
زن سالمندی نیز می‌گوید: «هفته پیش که آمدم، باید پماد بتامتازون چشمی می‌گرفتم، ولی آن موقع گفتند تمام کرده‌ایم؛ ناچار شدم از بیرون بگیرم.»
بنابراین، مسئله تنها کمبود اقلام تخصصی و افزایش قیمت یک دارو نیست؛ بلکه گاهی نبود یک داروی ساده نیز بیمار را به خرید آزاد وامی‌دارد.
افزایش قیمت دارو و پرسش درباره سهم واقعی بیمه‌شده
روایت مراجعه‌کنندگان نشان می‌دهد علت دریافت نکردن دارو همیشه یکسان نیست؛ گاهی دارو موجود نیست، گاهی تعداد محدودی تحویل می‌شود، گاهی برند موردنظر بیمار در دسترس نیست و گاهی دارو اساساً تحت پوشش بیمه قرار ندارد. اما نتیجه برای بیمار در بسیاری از موارد یکسان است: بخش قابل‌توجهی از هزینه درمان باید از جیب او پرداخت شود.
این وضعیت نگران‌کننده دقیقاً در شرایطی رخ می‌دهد که با روند افزایش مداوم قیمت انواع دارو مواجه هستیم و این اقلام رشد بسیار زیادی داشته‌اند. «احمدی»، مدیر روابط عمومی انجمن داروسازان ایران، ۲۲ شهریور گفت: «در داروهای ایرانی حدود ۱۵۰ درصد افزایش قیمت داشته‌ایم، در داروهای خارجی، میزان افزایش قیمت بسیار بیشتر بوده و در برخی موارد به ۴۰۰ تا ۵۰۰ درصد رسیده است.» به گفته او، مکمل‌ها نیز حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ درصد افزایش قیمت داشته‌اند.
در این میان، مسئله دیگری نیز مطرح است: آیا نمونه داخلی برای همه بیماران، جایگزین قابل‌استفاده‌ای است؟ برخی مراجعه‌کنندگان از داروهایی مانند ریتالین و گلورنتا تا داروهای قلبی می‌گویند پزشک بر مصرف برند مشخصی تأکید کرده است.
در چنین شرایطی، برای کارگری با درآمد حدود ۲۰ میلیون تومان، پرداخت آزاد بخشی از نسخه، به‌ویژه در مورد داروهایی که قیمت آن‌ها در ماه‌های اخیر افزایش چشمگیری داشته، می‌تواند بار مالی سنگینی ایجاد کند. پرسش بیماران بیمه‌شده این است که فردی که به‌طور مستمر حق بیمه می‌پردازد، در زمان بیماری چه میزان از هزینه واقعی درمان خود را می‌تواند از خدمات درمان مستقیم تامین اجتماعی دریافت کند؟
منبع: ایلنا
