افزایش بیوقفه قیمتها و سقوط ارزش ریال، هزینه زندگی در ایران را افزایش داده و تأمین نیازهای اولیه را برای میلیونها ایرانی دشوار کرده است؛ بهطوریکه برخی خانوادهها مصرف گوشت و میوه را کاهش دادهاند، خرید اقلام ضروری را قسطی انجام میدهند و حتی از مراجعه به مراکز درمانی صرفنظر میکنند.
افزایش هزینه زندگی در ایران فشار سنگینی بر خانوارها وارد کرده است. «احسان»، کارگر ۴۴ساله یک شرکت نساجی در تهران، و همسرش «فریبا» میگویند سهم هزینه خوراک از درآمد خانوادهشان طی یک سال گذشته دو برابر شده و اکنون ۳۰ تا ۴۰ درصد حقوق احسان صرف تأمین غذای خانواده سهنفره آنها میشود.
این خانواده برای مدیریت هزینهها، مصرف شیرینی، روغن و زعفران را کاهش دادهاند. خرید مواد غذایی نیز برای آنها به تجربهای پراسترس تبدیل شده است؛ زیرا پیش از هر خرید باید محاسبه کنند که با درآمدشان توان تهیه چه اقلامی را دارند.
گزارش نیویورکتایمز از گفتوگو با شماری از شهروندان و تحلیلگران اقتصادی نشان میدهد که افزایش قیمتها، الگوی مصرف و زندگی روزمره ایرانیان را تغییر داده است. برخی خانوادهها گوشت گوسفند و گاو را با عدس جایگزین کردهاند، برای خرید نان و شامپو به اپلیکیشنهای خرید اعتباری روی آوردهاند و حتی درمان بیماریهای خود را به تعویق انداختهاند.
تورم نزدیک به ۹۰ درصد؛ افزایش هزینه زندگی در ایران
بر اساس دادههای رسمی، نرخ تورم سالانه ایران در شهریور امسال به ۸۹.۸ درصد رسید و در ماه بعد تنها اندکی کاهش یافت و به ۸۸.۷ درصد رسید.
ایرانیان از سال ۲۰۱۸ تاکنون با تورم دورقمی مواجه بودهاند، اما این روند در سال جاری شتاب بیشتری گرفته است. درحالیکه قیمت مواد غذایی در بسیاری از کشورهای جهان افزایش یافته، شدت این افزایش در ایران بهمراتب بیشتر بوده است. قیمت مواد غذایی در آمریکا در ماه گذشته حدود ۳ درصد نسبت به سال قبل افزایش داشت، درحالیکه در ایران این قیمتها بیش از دو برابر شدهاند.
دادههای دولتی نشان میدهد بهای برخی کالاهای اساسی در مقایسه با شش سال قبل، ۱۰ تا ۴۰ برابر شده است. قیمت روغن خوراکی نیز طی یک سال چهار برابر شده و بهای چای، مرغ، ماست، گوجهفرنگی و پیاز بیش از دو برابر افزایش یافته است.
در همین مدت، قدرت خرید حقوقبگیران نیز کاهش پیدا کرده است. برای نمونه، پارسال قیمت هر کیلوگرم گوشت گاو معادل ۷ درصد حداقل حقوق ماهانه یک کارگر بود، اما ماه گذشته این سهم به بیش از ۱۱ درصد رسید.
تحریمها، محاصره دریایی و سقوط ارزش ریال
تحریمها و مشکلات مدیریتی اقتصاد ایران از عوامل اصلی افزایش مداوم قیمت کالاهای اساسی در سالهای گذشته بودهاند. اما جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و تشدید فشار اقتصادی دولت «دونالد ترامپ» در سال جاری، این وضعیت را وخیمتر کرده است.
محاصره دریایی ایران که آمریکا در جریان جنگ اعمال کرد، اگرچه بهطور گسترده دسترسی به مواد غذایی را مختل نکرده، اما با محدود کردن صادرات نفت، درآمد ارزی کشور را کاهش داده است. این مسئله واردات کالا و تأمین ارز مورد نیاز شرکتها را دشوارتر کرده است.
«جواد نظری»، تحلیلگر بازار در تهران، میگوید کاهش ورود ارز خارجی باعث شده واردکنندگان برای تأمین دلار مورد نیاز خود هزینه بیشتری بپردازند.
همزمان، ارزش ریال طی ۱۲ ماه گذشته بیش از ۶۰ درصد در برابر دلار سقوط کرده است؛ موضوعی که هزینه واردات کالاها و مواد اولیه را افزایش داده است.
در کنار این عوامل، کارشناسان و برخی مقامهای دولتی، سوءمدیریت اقتصادی و سیاستهای بانک مرکزی، از جمله چاپ پول برای جبران کسری بودجه را از عوامل تشدید تورم میدانند. یک مقام ارشد ایرانی نیز در مرداد امسال بخش عمدهای از تورم کشور را به همین رویه نسبت داده بود.
حذف گوشت و میوه از سفره و به تعویق انداختن درمان
افزایش قیمتها در حال تغییر عادات غذایی و سبک زندگی مردم است. «شهرزاد»، معلم ۲۸سالهای در اهواز، میگوید هرچه بیشتر کار میکنند، قدرت خریدشان کمتر میشود و مقدار غذایی که میتوانند برای خانواده تهیه کنند، روزبهروز کاهش مییابد.
او میگوید وقتی توان خرید گوشت و میوه را دارد، آنها را در کیسهای سیاه حمل میکند تا دیگران متوجه خرید این اقلام نشوند؛ کالاهایی که اکنون برای او به اقلامی لوکس تبدیل شدهاند.
تغییرات در سبد خرید خانوارها حتی در خرید اقلامی مانند تخممرغ نیز دیده میشود. افرادی که پیشتر ۱۰ تا ۳۰ عدد تخممرغ میخریدند، اکنون به خرید دو یا چهار عدد در هر نوبت بسنده میکنند.
«زهرا»، دانشجوی ۲۳ساله در تهران، میگوید بسیاری از مردم دیگر توان خرید بخش زیادی از مواد غذایی را ندارند و به همین دلیل وعدههای غذایی سادهتری مصرف میکنند.
فشار اقتصادی به حوزه سلامت نیز گسترش یافته است. به گفته زهرا، هزینههای درمان آنقدر افزایش یافته که بسیاری از مردم تا حد امکان مراجعه به درمانگاهها و بیمارستانها را به تعویق میاندازند.
بررسی دادههای منتشرشده از سوی شرکتهای داروسازی ایران توسط نیویورکتایمز نیز نشان میدهد قیمت صدها داروی پرمصرف، از جمله مسکنها و داروهای دیابت، تقریباً دو برابر شده است.
همچنین رسانههای دولتی ایران گزارش دادهاند که تا شهریور امسال بیش از ۴۰ مرکز داروسازی و کسبوکار مرتبط با این صنعت در جریان جنگ آسیب دیدهاند. با این حال، «مهدی پیرصالحی»، رئیس سازمان غذا و دارو، تحریمها و محاصره دریایی را نیز از عوامل مهم افزایش قیمت دارو و کمبود برخی اقلام دارویی دانسته است.
کاهش قدرت خرید و دور شدن آرزوهای زندگی
تداوم تورم تنها به کاهش مصرف خانوارها محدود نمانده و برنامههای بلندمدت زندگی بسیاری از ایرانیان را نیز تحت تأثیر قرار داده است. خرید خانه یا خودرو برای بسیاری به رؤیایی دور از دسترس تبدیل شده و برخی افراد ازدواج و فرزندآوری را به تعویق انداخته یا بهکلی از آن صرفنظر کردهاند.
حتی مهاجرت برای دستیابی به زندگی بهتر نیز برای بسیاری دشوارتر شده است؛ زیرا پسانداز هزینه بلیت هواپیما، ویزا و آزمونهای مورد نیاز دیگر امکانپذیر نیست.
«ریحانه»، معلم بیکار ۳۰سالهای در مشهد، میگوید مستمری ماهانه پدرش در مقایسه با هزینههای زندگی آنقدر ناچیز است که تا نیمه ماه تمام میشود. او برای مدیریت مصرف خانواده، مقدار گوشت و مرغ باقیمانده در یخچال را مرتب کنترل میکند تا مواد غذایی تا پایان ماه دوام بیاورند.
او شرایط زندگی خانوادهاش را اینگونه توصیف میکند: «ما فقط در حال گذران زندگی هستیم و تلاش میکنیم بخشهای معنادار زندگی را حفظ کنیم و کرامت و انسانیت خود را از دست ندهیم. اما در عمل، احساس میکنیم بسیاری از راهها به روی ما بسته شده است.»
منبع: نیویورکتایمز

