ایران در رتبه‌بندی جهانی قدرت خرید دستمزدها در سال ۲۰۲۶، از میان ۱۴۲ کشور در جایگاه ۱۱۰ قرار گرفته است. بر اساس این رده‌بندی، ۱۳ کشور از ۱۵ همسایه ایران قدرت خرید بالاتری دارند و شاخص کویت و قطر بیش از پنج برابر ایران است.
بر اساس داده‌های پایگاه نومبئو (Numbeo)، ایران با امتیاز ۳۰.۷ در میان کشورهای بررسی‌شده جایگاه پایینی دارد. این وضعیت فقط به مقایسه با اقتصادهای ثروتمند حاشیه خلیج فارس محدود نیست؛ ترکیه، روسیه، عراق و حتی افغانستان نیز در این شاخص بالاتر از ایران قرار گرفته‌اند.
فاصله ایران با کشورهای همسایه
کویت با شاخص ۱۷۵.۸ در صدر رتبه‌بندی جهانی قرار دارد. قدرت خرید متوسط حقوق در این کشور حدود ۵.۷ برابر ایران است. قطر با امتیاز ۱۶۸.۱ حدود ۵.۵ برابر و عمان با شاخص ۱۵۱.۳ نزدیک به پنج برابر ایران قدرت خرید دارد.
در دیگر کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز وضعیت بهتر است؛ شاخص قدرت خرید در عربستان سعودی ۳.۸ برابر و در امارات متحده عربی ۳.۷ برابر ایران برآورد شده است. بحرین نیز با امتیاز ۱۱۷.۳ فاصله قابل‌توجهی با ایران دارد.
این اختلاف به کشورهای ثروتمند منطقه محدود نمی‌شود. شاخص ترکیه ۷۱.۸، روسیه ۶۰.۹ و عراق ۵۷.۶ است؛ به این معنا که قدرت خرید دستمزد در این کشورها به‌ترتیب بیش از دو برابر، نزدیک به دو برابر و حدود ۱.۹ برابر ایران است. افغانستان نیز با امتیاز ۳۸.۵، حدود ۲۵ درصد بالاتر از ایران قرار دارد.
در مجموع، از میان ۱۵ کشور همسایه ایران، تنها پاکستان با شاخص ۲۷.۹ و ترکمنستان با ۱۸.۵ وضعیت ضعیف‌تری دارند.
جایگاه ایران در مقایسه جهانی
ایران در این رده‌بندی با امتیاز ۳۰.۷، رتبه ۱۱۰ از میان ۱۴۲ کشور را به دست آورده است. به این ترتیب، ۱۰۹ کشور، معادل ۷۶.۸ درصد کشورهای بررسی‌شده، قدرت خرید بالاتری از ایران دارند. پاکستان، مصر، اندونزی، نیجریه، سوریه و کوبا از جمله کشورهایی هستند که پایین‌تر از ایران قرار گرفته‌اند.
شاخص نومبئو قدرت خرید متوسط حقوق خالص را با توجه به هزینه کالاها و خدمات در هر کشور مقایسه می‌کند. در این محاسبه، نیویورک با امتیاز ۱۰۰ مبنای سنجش است؛ بنابراین امتیاز ۳۰.۷ ایران نشان می‌دهد قدرت خرید متوسط حقوق خالص در این کشور حدود ۳۱ درصد نیویورک است.
نومبئو یک پایگاه آماری رسمی مانند بانک جهانی یا صندوق بین‌المللی پول نیست و داده‌های خود را از نظرسنجی‌ها گردآوری می‌کند. همچنین این شاخص قدرت خرید متوسط حقوق را می‌سنجد و به‌تنهایی بیانگر وضعیت اقتصادی تمام خانوارها نیست؛ بنابراین قرار گرفتن ایران پایین‌تر از ۷۷ درصد کشورها به معنای فقیرتر بودن مردم آن نسبت به ۷۷ درصد جمعیت جهان نیست.
چرا قدرت خرید در کویت و قطر بالاست؟
با وجود هزینه‌های زندگی بالاتر، کویت و قطر در صدر رده‌بندی قدرت خرید قرار دارند؛ زیرا سطح دستمزدها در این کشورها نسبت به هزینه‌های زندگی بسیار بالاتر است.
طبق داده‌های نومبئو، شاخص هزینه زندگی با احتساب اجاره مسکن در کویت ۳۳.۳ و در قطر ۴۴.۱ است، در حالی که این رقم برای ایران ۱۵.۱ گزارش شده است.
در کویت، درآمدهای نفتی و ساختار بازار کار از عوامل مؤثر در قدرت خرید بالای دستمزدها هستند. حدود ۸۰ درصد نیروی کار کویتی در بخش دولتی اشتغال دارند و برآورد می‌شود حقوق این بخش حدود ۴۱ درصد بیشتر از بخش خصوصی باشد. یارانه انرژی نیز بخشی از هزینه‌های زندگی را کاهش می‌دهد؛ هرچند صندوق بین‌المللی پول توصیه کرده است قیمت سوخت، برق و آب به‌تدریج به میانگین کشورهای شورای همکاری خلیج فارس نزدیک شود.
در قطر نیز درآمدهای صادرات گاز پشتوانه مهم اقتصادی است، هرچند هزینه بالای اجاره مسکن بخش قابل‌توجهی از حقوق ماهانه را مصرف می‌کند. نبود مالیات بر درآمد حقوق‌بگیران در هر دو کشور نیز باعث می‌شود سهم بیشتری از دستمزد در اختیار افراد باقی بماند.
البته این شاخص به معنای رفاه یکسان همه ساکنان این کشورها نیست و بسیاری از کارگران مهاجر، به‌ویژه در مشاغل کم‌درآمد، از سطح درآمدی مشابه سایر گروه‌ها برخوردار نیستند.
افزایش حقوق در ایران منتفی شد
در ایران، این فاصله قدرت خرید با شرایط تورمی و محدودیت افزایش دستمزدها همراه شده است. سخنگوی دولت به‌تازگی اعلام کرده است که افزایش حقوق‌ها تا پایان سال منتفی است؛ موضوعی که احتمال ترمیم دوباره دستمزدها در طول سال را، با وجود تورم بالا، کنار می‌گذارد.
برای حقوق‌بگیران، مسئله فقط میزان افزایش حقوق نیست، بلکه سرعت رشد درآمد در مقایسه با هزینه‌های زندگی اهمیت دارد. اگر قیمت کالاها و خدمات سریع‌تر از دستمزدها افزایش یابد، قدرت خرید کاهش پیدا می‌کند؛ حتی اگر رقم دریافتی افراد بیشتر شده باشد.
منبع: زومان
