یک عکس ساده از دختری خندان با شلوار جین و یک تاپ، تصویری که در بسیاری از کشورهای جهان کاملاً عادی تلقی میشود، برای «مانیزا»، دختر نوجوانی از شهری سنتی در پاکستان، به تهدیدی جدی علیه جانش تبدیل شد. او که در خانوادهای سختگیر زندگی میکرد و بدون حجاب از خانه خارج نمیشد، پس از سوءاستفاده از تصاویر شخصیاش و انتشار یک عکس، با خطر قتل «ناموسی» روبهرو شد.
بهای سنگین سوءاستفاده از تصاویر زنان در پاکستان
مانیزا میگوید پدرش با ادامه تحصیل او مخالف بود و پیشتر تهدید کرده بود اگر به دردسری بیفتد، او را خواهد کشت. با این حال، مادرش توانسته بود رضایت پدر را برای ادامه تحصیل دخترش جلب کند.
او درباره اتفاقی که زندگیاش را تغییر داد، میگوید به برادر یکی از دوستانش علاقهمند شده بود. این پسر که از او تعریف میکرد، پیشنهاد ازدواج داده بود. در جریان گفتوگویی دوستانه، مانیزا به او گفته بود موهای بلندی دارد. پسر که حرفش را باور نکرده بود، از او عکس خواست و قول داد پس از دیدن تصویر، آن را پاک کند.
اما ماجرا به همینجا ختم نشد. به گفته مانیزا، پسر بهتدریج برای ملاقات حضوری به او فشار آورد و تهدید کرد اگر با خواستههایش موافقت نکند، عکس را برای خانوادهاش میفرستد. او حتی از مانیزا خواسته بود اجازه دهد به او دست بزند و در مقابل، قول داده بود عکس را حذف کند.
این پسر همچنین با استفاده از تصویر مانیزا حساب کاربری جعلیای ساخت و آن را با عبارت «عشق زندگی من» منتشر کرد. وقتی مانیزا موضوع را به پلتفرم شبکه اجتماعی گزارش داد، مسئولان اعلام کردند تصویر ناقض قوانین نیست.
او میگوید: «آنها متوجه نبودند که اگر خانوادهام این عکس را ببینند، مرا خواهند کشت.»
شکاف میان نظارت بر محتوای شبکههای اجتماعی و امنیت زنان
سوءاستفاده از تصاویر خصوصی پدیدهای جهانی است، اما تعریف آن در بسیاری از پلتفرمهای اجتماعی همچنان بر اساس معیارهای فرهنگی غرب شکل گرفته است. در جوامعی که «آبرو» خانواده به برداشتهای مربوط به «پاکدامنی» زنان گره خورده، حتی یک عکس معمولی نیز میتواند به ابزاری برای تهدید و اعمال خشونت تبدیل شود.
شمار فزایندهای از سازمانهای مدافع حقوق زنان هشدار میدهند که بحثهای مربوط به سوءاستفاده از تصاویر خصوصی، اغلب شرایط و زمینههای فرهنگی زنان در کشورهای جنوب جهانی را نادیده میگیرد.
«هرا حسین»، مدیر اجرایی سازمان خیریه چین (Chayn)، که در زمینه مقابله با خشونت مبتنی بر جنسیت فعالیت میکند، میگوید میان آنچه پلتفرمهای اجتماعی محتوای آسیبزا تعریف میکنند و آنچه زنان در زندگی واقعی بهعنوان تهدید تجربه میکنند، فاصله وجود دارد.
این سازمان در گزارشی با عنوان «آسیبهای آشکار تصاویر غیربرهنه» (Explicit Harms of Non-Explicit Images) از شرکتهای فناوری خواسته است بهجای تمرکز صرف بر محتوای تصاویر، رضایت افراد را در ارزیابی و رسیدگی به گزارشهای سوءاستفاده از تصاویر در اولویت قرار دهند.
به گفته حسین، سامانههای خودکار نظارت بر محتوا عمدتاً برای شناسایی برهنگی آموزش دیدهاند؛ موضوعی که در مقابله با سوءاستفاده تصویری اهمیت دارد، اما باعث میشود مواردی که بدون نمایش برهنگی نیز میتوانند جان زنان را به خطر بیندازند، شناسایی نشوند.
اخاذی دیجیتال با سوءاستفاده از تصاویر معمولی زنان
حسین به نمونه دیگری از این مشکل اشاره میکند؛ «زرقونه»، دختر ۱۵ سالهای از ایالت بلوچستان پاکستان، که در جریان یک اردوی مدرسهای در حال عبور از آبهای یک دریاچه از سوی یکی از دانشآموزان پسر عکاسی شده بود. این دانشآموز بعدها تصویر او را در مراسم مدرسه روی پردهای بزرگ نمایش داد؛ اتفاقی که زرقونه آن را تحقیرآمیز توصیف کرده است.
زرقونه میگوید: «لباسهای خیسم به بدنم چسبیده بود. حتی اگر برقع پوشیده باشید، اگر خطوط بدنتان مشخص شود، دیگران میگویند خودتان را در معرض نمایش گذاشتهاید.»
او همچنین از مواردی میگوید که در آنها از دوستانش در کلاس درس عکس گرفته شده و سپس افراد ناشناس با استفاده از تصاویر، از آنها درخواستهای جنسی کردهاند. به گفته زرقونه، تهدیدکنندگان به زنان میگویند: «عکست را دارم و میتوانم آن را منتشر کنم.»
او تأکید میکند که در این موارد، زنان لزوماً برهنه نیستند و تصاویر نیز ممکن است کاملاً معمولی باشند؛ اما همین تصاویر میتوانند به ابزار اخاذی تبدیل شوند، زیرا فردی که آنها را در اختیار دارد، میتواند با ترساندن قربانی، از او پول، رابطه ناخواسته یا امتیازهای جنسی بخواهد.
انحصار مردانه شبکههای اجتماعی و بهای سنگین دیدهشدن زنان
شکاف جنسیتی در فضای مجازی پاکستان چشمگیر است. دو سوم کاربران اینستاگرام در این کشور مرد هستند و برآوردها نشان میدهد بیش از ۷۰ درصد از حدود ۱۰۰ میلیون کاربر تیکتاک در پاکستان نیز مرد هستند.
در سال گذشته میلادی، «هیرای انور»، دختر ۱۴ ساله پاکستانی که از آمریکا به پاکستان کشانده شده بود، به دست پدرش و به دلیل انتشار ویدئوهایی در تیکتاک به قتل رسید. در پروندهای دیگر، «سانا یوسف»، یکی دیگر از کاربران نوجوان این شبکه اجتماعی، به دست مردی کشته شد که به حساب کاربری او در فضای مجازی وسواس پیدا کرده بود.
هرا حسین هشدار میدهد که انتشار یا سوءاستفاده از این تصاویر میتواند زندگی زنان را بهطور جدی مختل کند و فرصتهای تحصیلی و شغلی را از آنها بگیرد. به گفته او، قربانیان ممکن است با فشار برای ازدواج اجباری، ازدواج ناخواسته، آزارهای کلامی و جسمی و طلاق روبهرو شوند و در موارد شدیدتر، این خشونتها به خودکشی، قتل و زنکشی منجر شود.
برای مانیزا نیز پیامدهای انتشار همان یک عکس بسیار سنگین بوده است. مادرش پس از اطلاع از ماجرا، با توجه به اینکه میدانست پدر مانیزا ممکن است هر دوی آنها را به قتل برساند، او را از مدرسه خارج کرد.
مانیزا اکنون میگوید باید بهمحض پیدا شدن خواستگار ازدواج کند و هر روز در ترس زندگی میکند. او هنوز نمیداند عکسش در فضای مجازی کجا منتشر شده و چگونه میتواند آن را حذف کند.
مسئولیت گریزناپذیر شرکتهای فناوری در برابر واقعیتهای بومی
خط تلفنی حمایتی بنیاد حقوق دیجیتال پاکستان (DRF) ماهانه حدود ۲۵۰ شکایت دریافت میکند. در یکی از پروندههای اخیر، این بنیاد موفق شد ویدئوهای تولیدشده با هوش مصنوعی را که در آنها تصویر یک معلم در حال بوسیدن مردی نمایش داده شده بود، از اینستاگرام حذف کند.
«نگهات داد»، وکیل و بنیانگذار این بنیاد، میگوید پیامدهای سوءاستفاده از تصاویر در پاکستان میتواند ویرانگر باشد؛ کشوری که در آن، تمایلات جنسی زنان و حتی حضور آنها در فضای مجازی بهشدت تحت نظارت و قضاوت اجتماعی قرار دارد و تصاویر خصوصی میتوانند انگ اجتماعی سنگینی به همراه داشته باشند.
او معتقد است سیاستهای پلتفرمهای اجتماعی اغلب بدون درک کافی از زمینههای فرهنگی جوامع مختلف تدوین میشوند و به همین دلیل، شکلهای متفاوت خشونت مبتنی بر جنسیت را بهدرستی تشخیص نمیدهند.
داد میگوید: «بارها با پروندههایی مواجه میشویم که ممکن است با تعریف محدود یک پلتفرم از محتوای خصوصی یا جنسی مطابقت نداشته باشند، اما در بستر زندگی قربانی، آشکارا برای جنسیسازی، شرمسار کردن یا به خطر انداختن او به کار گرفته شدهاند.»
سازمان چین خواستار آن است که شرکتهای فناوری، زمینههای فرهنگی را در فرایند نظارت بر محتوا لحاظ کنند و سازوکاری مبتنی بر رضایت افراد برای ثبت و رسیدگی به گزارشهای سوءاستفاده از تصاویر ایجاد کنند.
حسین در توضیح ضرورت این تغییر میگوید: «در غیر این صورت، مثل این است که کسی بمبی پرتاب کرده باشد و بهجای توجه به خسارتی که میتواند ایجاد کند، فقط درباره نوع بمب صحبت کنیم.»
منبع: گاردین

