دادههای تازه آژانس بهداشت عمومی کانادا نشان میدهد شیوع دوباره بیماری ایدز بار دیگر در بخشهای مختلف کانادا صعودی شده است؛ موضوعی که نگرانی گسترده متخصصان و فعالان حوزه سلامت را برانگیخته است. به گفته کارشناسان، بیماری اکنون دیگر تنها محدود به شهرهای بزرگ نیست و به جوامع کوچک و مناطق دورافتاده نیز رسیده؛ مناطقی که اغلب از امکانات درمانی و خدمات بهداشتی کافی برخوردار نیستند.
دکتر «خولیو مونتانر»، مدیر اجرایی مرکز برتری HIV/AIDS بریتیش کلمبیا، میگوید سالها تلاش برای کنترل این بیماری در معرض نابودی قرار گرفته است. او هشدار میدهد که هر هفته موارد جدیدی از ابتلای افراد به این ویروس یعنی HIV در بریتیش کلمبیا ثبت میشود و اگر دولت فدرال اقدام جدی انجام ندهد، وضعیت میتواند بدتر شود.
افزایش ۲۳ درصدی آمار ابتلا به HIV
براساس مدلسازی جدید آژانس بهداشت عمومی کانادا، تعداد موارد جدید HIV در فاصله سالهای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴ حدود ۲۲.۸ درصد افزایش یافته است. در سال ۲۰۲۴ حدود ۲ هزار و ۵۱۷ مورد جدید ابتلا برآورد شده، در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۲ حدود ۲ هزار و ۵۰ مورد بود.
این افزایش در شرایطی رخ داده که بریتیش کلمبیا در سال ۲۰۱۹ اعلام کرده بود با کاهش ۹۰ درصدی شیوع خطرناک ایدز و کنترل آن در سطح کانادا، عملاً به اپیدمی HIV پایان داده است. اما اکنون روند بیماری دوباره معکوس شده است.
وضعیت نگرانکننده در مانیتوبا و ساسکاچوان
افزایش موارد ابتلا تنها به بریتیش کلمبیا محدود نیست. دولت مانیتوبا چند ماه پیش به دلیل رشد شدید آمار ابتلای جدید به ویروس HIV، وضعیت اضطراری بهداشت عمومی اعلام کرد. نرخ ابتلا در این استان اکنون حدود ۳.۵ برابر میانگین ملی کانادا است.
در ساسکاچوان نیز نرخ ابتلا تنها اندکی پایینتر از مانیتوبا گزارش شده و این استان دومین نرخ بالای HIV در کشور را دارد.
مونتانر میگوید: «چیزی که امروز شاهد آن هستیم، بازگشت دوباره HIV و حتی ایدز است؛ در حالی که تا دو یا سه سال پیش روند بیماری بهطور مداوم رو به کاهش بود، زیرا راهبردهای پیشگیری و درمان بهخوبی عمل میکردند.»
کانادا هنوز به اهداف جهانی نرسیده است
مونتانر که از پیشگامان درمان ضدویروسی HIV در دهه ۱۹۹۰ و طراح راهبرد مشهور «درمان بهعنوان پیشگیری» است، یادآوری میکند سازمان ملل از سال ۲۰۱۴ این راهبرد را برای پایان دادن به همهگیری ایدز تا سال ۲۰۳۰ پذیرفته و کانادا نیز به اجرای آن متعهد شده است.
بر اساس این برنامه، کشورها باید به سه هدف دست یابند:
-
۹۵ درصد مبتلایان از بیماری خود آگاه باشند
-
۹۵ درصد افراد شناساییشده تحت درمان قرار گیرند
-
۹۵ درصد بیماران به سطحی از کنترل ویروس برسند که دیگر بیماری را منتقل نکنند
با این حال، کانادا تاکنون تنها به یکی از این سه هدف دست یافته است.
به گفته مونتانر، مهمترین شاخص، کنترل کامل ویروس در بدن بیمار است؛ زیرا در این صورت فرد زندگی طبیعی خواهد داشت، بیماری پیشرفت نمیکند و امکان انتقال HIV نیز تقریباً از بین میرود.
جهان در حال پیشرفت است، اما برخی کشورها عقبگرد کردهاند
گزارش جدید برنامه مشترک سازمان ملل درباره HIV/AIDS (UNAIDS) نشان میدهد در سطح جهان، موارد جدید ابتلا و مرگ ناشی از ایدز به پایینترین میزان در سه دهه اخیر رسیده است.
از سال ۲۰۱۰ تاکنون، ابتلاهای جدید در جهان ۴۲ درصد و مرگومیر ناشی از ایدز ۵۷ درصد کاهش یافته است. تنها در سال ۲۰۲۵ حدود ۱.۲ میلیون مورد جدید و ۵۷۰ هزار مرگ ثبت شده است.
در همین حال، ۱۱ کشور توانستهاند به سطحی برسند که ایدز دیگر تهدیدی برای سلامت عمومی محسوب نمیشود. با این حال، گزارش سازمان ملل نشان میدهد ۲۱ کشور از جمله کانادا با افزایش دوباره موارد ابتلا روبهرو هستند.
کاهش بودجه، تهدیدی برای آینده
کارشناسان در کنفرانس بینالمللی ایدز در ریودوژانیرو هشدار دادهاند کاهش کمکهای مالی کشورهای ثروتمند، بهویژه آمریکا و برخی کشورهای دیگر از جمله کانادا، میتواند سالها پیشرفت جهانی در مقابله با HIV را از بین ببرد.
بر اساس گزارش UNAIDS، بودجه بینالمللی برنامههای آزمایش و درمان HIV در کشورهای کمدرآمد و متوسط طی سال ۲۰۲۵ حدود ۱۸ درصد کاهش یافته است.
مونتانر معتقد است دولت کانادا علاوه بر بازگرداندن حمایت مالی از برنامههای جهانی، باید سرمایهگذاری بیشتری نیز در داخل کشور انجام دهد.
او همچنین از شیوه انتشار آمار انتقاد میکند و میگوید گزارشهای ملی هر دو سال یکبار منتشر میشوند و عملاً چهار سال از واقعیت روز عقب هستند؛ موضوعی که تصمیمگیری سریع برای مهار بیماری را دشوار میکند.
راهکارهای دارویی برای کنترل ابتلا به HIV
به گفته متخصصان، داروهای ضدویروسی HIV امروز نسبت به گذشته بسیار ارزانتر و مؤثرتر شدهاند و بسیاری از بیماران تنها با مصرف یک قرص در روز میتوانند بیماری را کنترل کنند.
همچنین داروهای پیشگیری مانند PrEP (پیشگیری پیش از مواجهه) و PEP (پیشگیری پس از مواجهه) خطر ابتلا را به میزان قابل توجهی کاهش میدهند.
با این حال، بسیاری از افراد همچنان توانایی پرداخت هزینه فرانشیز و سهم بیمه این داروها را ندارند. مونتانر خواستار آن شده که این داروها بهطور کامل تحت پوشش برنامه ملی داروی کانادا قرار گیرند.
چهره HIV در کانادا تغییر کرده است
«جودی جولیمور»، مدیر سازمان اطلاعرسانی درمان ایدز کانادا (CATIE)، میگوید الگوی ابتلا نسبت به دهه ۱۹۸۰ کاملاً تغییر کرده است.
به گفته او، در آغاز شیوع اولیه ایدز، بیشتر مبتلایان در شهرهای بزرگ کانادا و عمدتاً مردان همجنسگرا بودند، اما اکنون بیماری در مناطق روستایی، دورافتاده و جوامعی با زیرساخت درمانی ضعیفتر در حال گسترش است.
او تأکید میکند بسیاری از این مناطق حتی یک مرکز تخصصی HIV یا پزشک در دسترس ندارند و همین موضوع روند تشخیص و درمان را دشوار کرده است.
موانع اجتماعی در مهار شیوع ایدز در کانادا
برآورد آژانس بهداشت عمومی نشان میدهد حدود ۷۰ هزار و ۹۰۰ نفر با آمار ابتلای ثبتشده به ویروس HIV در کانادا زندگی میکنند. بیش از نیمی از آنها مردان همجنسگرا یا دوجنسگرا هستند، بیش از یکچهارم را زنان تشکیل میدهند و حدود ۱۲.۶ درصد نیز سابقه مصرف مواد تزریقی دارند.
کارشناسان میگویند انگ اجتماعی، تبعیض، فقر، مشکلات سلامت روان و اعتیاد همچنان از مهمترین موانع مراجعه افراد برای انجام آزمایش و دریافت درمان هستند.
«داریل جردن»، که خود در سال ۲۰۱۰ با ابتلای فردی به ویروس HIV روبهرو شد و اکنون در یک مرکز حمایتی بومیان در ساسکاتون فعالیت میکند، میگوید بسیاری از افراد به دلیل مشکلات اقتصادی یا نداشتن سرپناه، ارتباط خود را با سیستم درمان از دست میدهند و مصرف دارو را متوقف میکنند.
او میگوید آزمایشهای سریع خوراکی HIV باعث شده افراد راحتتر از وضعیت خود آگاه شوند و هرچه تشخیص زودتر انجام شود، درمان موفقتر خواهد بود.
به گفته جردن، مهار شیوع دوباره بیماری ایدز تنها در صورتی امکانپذیر است که کانادا پوشش درمانی را گسترش دهد: «وقتی فرد آزمایش بدهد، میتواند درمان را آغاز کند و با درمان مناسب، زندگی کاملاً طبیعی و سالمی داشته باشد.»
منبع: سیبیسی
