ریاضی‌دانان فرمول آماری بحث‌برانگیزی را به‌کار گرفته‌اند تا تاریخ احتمالی وقوع انقراض انسان را پیش‌بینی کنند. این محاسبه که به «استدلال قیامت» معروف است، با این برآورد آغاز می‌شود که تاکنون حدود ۱۱۷ میلیارد انسان در طول تاریخ زیسته‌اند.
آیا هوش مصنوعی می‌تواند تا پایان دهه نسل بشر را نابود کند؟
منطق استدلال قیامت چیست؟
محققان در این نظریه فرض می‌کنند که ما، انسان‌های امروز، در نقطه‌ای تصادفی از خط زمانی تاریخ بشریت قرار گرفته‌ایم و جایگاه ما در این مسیر، به‌طور غیرعادی «زودرس» نیست. براساس این استدلال که به نظریه روز قیامت شهرت دارد، ۹۵ درصد احتمال وجود دارد که ۱۱۷ میلیارد نفری که تاکنون زیسته‌اند، دست‌کم ۵ درصد از کل انسان‌هایی باشند که قرار است تا پایان تاریخ بشر وجود داشته باشند.
از آنجا که ۱۰۰ درصد، ۲۰ برابر ۵ درصد است، ریاضی‌دانان عدد ۱۱۷ میلیارد را در ۲۰ ضرب می‌کنند و به سقف جمعیتی حدود ۲٫۳۴ تریلیون نفر می‌رسند. با توجه به نرخ فعلی زاد و ولد، بشریت ظرف حدود ۱۷ هزار و ۱۰۰ سال به این عدد خواهد رسید؛ عددی که مبنای محاسبه تاریخ احتمالی انقراض انسان قرار گرفته است.
طرفداران این نظریه استدلال می‌کنند که این رقم، حد بالای آماری برای آینده بشریت است؛ به این معنی که ۹۵ درصد احتمال دارد گونه انسان در ۱۷ هزار و ۱۰۰ سال آینده، بر اثر تغییرات اقلیمی، جنگ هسته‌ای، همه‌گیری یا سایر فجایع، از صفحه روزگار محو شود.
چرا این نظریه جنجالی است؟
با وجود محاسبات دقیق، این تئوری همچنان بسیار بحث‌برانگیز است و بسیاری از دانشمندان آن را رد کرده‌اند. منتقدان، استدلال آماری مطرح‌شده درباره روز قیامت را بیش از حد ساده‌انگارانه می‌دانند و معتقدند بسیاری از عوامل کلیدی را که می‌توانند آینده بشر را به‌شدت تغییر دهند، نادیده می‌گیرد. برای مثال، اگر انسان‌ها موفق به سکونت در سیارات دیگر شوند، فناوری‌های جدید توسعه دهند یا برای میلیون‌ها سال دوام بیاورند، این محاسبات عملاً بی‌اعتبار می‌شود.
این استدلال بر پایه «اصل کوپرنیکی» بنا شده و برای توضیح احتمال فرارسیدن روز قیامت به ایده‌ای متکی است که می‌گوید انسان‌ها جایگاه خاص یا ویژه‌ای در جهان ندارند. برای درک بهتر، دانشمندان از یک مثال استفاده می‌کنند: تصور کنید دو جعبه دارید؛ یکی حاوی ۱۰ توپ و دیگری حاوی ۱۰۰ هزار توپ است. اگر شما توپ شماره ۴ را بیرون بکشید، به‌طور طبیعی حدس می‌زنید که این توپ از جعبه کوچک‌تر آمده است، چون احتمال آن بسیار بیشتر است. طبق استدلال قیامت، همین منطق درباره بشریت هم صدق می‌کند.
استدلال روز قیامت؛ آینده چقدر نگران‌کننده است؟
در حالی که ۱۷ هزار سال ممکن است دور به نظر برسد، مطالعات دیگر هشدارهای نزدیک‌تری دارند و بحث درباره تاریخ احتمالی انقراض انسان را به بازه‌های زمانی کوتاه‌تری پیوند می‌زنند. به‌عنوان مثال، مطالعه‌ای که در ماه مه منتشر شد، هشدار داد که جمعیت جهانی ممکن است تا سال ۲۰۶۴ به‌دلیل فروپاشی اقلیمی، همه‌گیری، درگیری‌های جهانی یا کمبود منابع سقوط کند.
محققان دانشگاه میلان می‌گویند: «بخش تحریک‌کننده مقاله ما، کاوش در سناریوهای فرضی آینده است. ما مدل‌سازی کردیم که اگر بحران‌های بزرگ زیست‌محیطی ناگهان ظرفیت برد زمین را به‌شدت محدود کنند، چه اتفاقی می‌افتد. تحت بدترین سناریوی محافظه‌کارانه که در آن ظرفیت پایدار زمین ناگهان به حدود ۲ میلیارد نفر کاهش می‌یابد، مدل ما پیش‌بینی می‌کند که جمعیت جهان به‌سرعت کاهش یافته و احتمالاً تا سال ۲۰۶۴ به نصف می‌رسد.»
با این حال، محققان تأکید دارند که این یک پیش‌بینی قطعی برای تعیین تاریخ انقراض انسان نیست، بلکه یک «سناریوی ریاضی تصویری» است که نشان می‌دهد پویایی جمعیت تا چه حد نسبت به تغییرات ناگهانی حساس است.
جمع‌بندی: آیا باید نگران پایان باشیم؟
این بحث علمی حول دو دیدگاه متفاوت می‌چرخد که هر دو به‌نوعی هشداردهنده هستند:
- استدلال «پایان جهان» (فرضیه آماری): این نظریه با نگاهی ریاضی و احتمالاتی ادعا می‌کند که بشریت احتمالاً تا ۱۷ هزار و ۱۰۰ سال آینده به پایان می‌رسد. منطق آن ساده است: اگر فرض کنیم ما در نقطه تصادفی از تاریخ بشر هستیم، نباید انتظار داشته باشیم که تاریخ آینده بسیار طولانی‌تر از گذشته باشد. با این حال، بسیاری از دانشمندان این مدل را بیش از حد ساده‌انگارانه می‌دانند؛ چراکه «نوآوری‌های بشری» و «گسترش به فراتر از زمین» را در محاسبات خود لحاظ نمی‌کند.
- سناریوی «فروپاشی جمعیت» (هشدار فوری): در مقابل آن پیش‌بینی دوربرد، مطالعات جدیدتر، از جمله پژوهش دانشگاه میلان، بر بحران‌های نزدیک‌تر تمرکز دارند. این مدل نشان می‌دهد که به‌دلیل محدودیت منابع، تغییرات اقلیمی و بحران‌های زیست‌محیطی، جمعیت جهان ممکن است بسیار زودتر از آنچه فکر می‌کنیم، حتی تا سال ۲۰۶۴، با سقوطی شدید مواجه شود.
حرف آخر:
این استدلال، بیش از آنکه زمان قطعی فرارسیدن روز قیامت را نشان دهد، یک «تمرین ذهنی» و «نمونه‌سازی آماری» است تا یک پیشگویی قطعی. در حالی که مدل ریاضی ۱۷ هزار ساله ممکن است با پیشرفت‌های تکنولوژیک به چالش کشیده شود، هشدارهای مربوط به سال ۲۰۶۴، واقع‌گرایانه‌تر و بر پایه فشارهای زیست‌محیطی کنونی هستند که پویایی جمعیت جهان را به‌شدت تهدید می‌کنند.
منبع: ام‌اس‌ان
