نمایندگان مجلس ایران به تازگی با کلیات «طرح مقابله با نفوذ سرویسهای اطلاعاتی و دولتها یا نهادهای بیگانه در کشور» موافقت کردند.
این تصمیم با آرای قاطع ۱۸۳ نماینده موافق در برابر تنها ۴ رای مخالف و ۵ رای ممتنع (از مجموع ۲۵۸ نماینده حاضر در صحن) به تصویب رسید تا شاکله اصلی ساز وکاری جدید برای مهار تهدیدات نرم و ساختاری علیه کشور شکل بگیرد.
طرح مقابله با نفوذ بیگانگان شامل اقدامات دولت در حوزههای مختلف از رسانه گرفته تا فرهنگ، هنر، سینما و حتی سازمانهای مردم نهاد (سمنها) است که بحثهایی را نیز در این رابطه ایجاد کرده است.
منع اشتغال دولتی برای دارندگان اقامت دائم خارج از کشور
یکی از مهمترین مواد طرح مقابله با نفوذ بیگانگان به وضعیت اتباع ایرانی متقاضی اقامت دائم در کشورهای دیگر مربوط میشود. بر اساس ماده ۱۶، هر تبعه ایرانی که برای دریافت هر نوع اقامت دائم در کشور دیگری اقدام کند، از اشتغال در تمامی مشاغل و سمتهای دولتی و عمومی محروم خواهد شد. همچنین، در صورت اشتغال این افراد در مشاغل حاکمیتی، حکم انفصال از خدمت برای آنها پیشبینی شده است.
در متن این ماده آمده است: «هر تبعه ایرانی که اقدام به اخذ هر نوع سند اقامت دائم در کشور دیگر نماید، از اشتغال در تمامی مشاغل و سمتهای دولتی و عمومی، مطابق ماده (۹۸۹) قانون مدنی محروم خواهد شد و در صورت اشتغال در مشاغل حاکمیتی، مشمول حکم انفصال از خدمت مطابق ماده (۹۸) قانون مدیریت خدمات کشوری میشود.»
همچنین بر اساس تبصره این ماده، انجام هرگونه معامله، انعقاد قرارداد، مشارکت یا همکاری با افراد مشمول این ماده، در موارد مربوط به مشاغل حساس موضوع ماده ۳ قانون نحوه انتصاب اشخاص در مشاغل حساس، توسط دستگاههای مشمول این قانون ممنوع خواهد بود. متخلفان از این حکم نیز به محرومیت از حقوق اجتماعی درجه شش موضوع ماده ۱۹ قانون مجازات اسلامی محکوم خواهند شد.
محدودیت مالی برای سمنها، احزاب و تشکلها
در بخشی از طرح مقابله با نفوذ بیگانگان آمده است که سازمانهای مردمنهاد، انجمنها، تشکلها و احزاب از دریافت هرگونه وجه، مال یا امتیاز مالی از سرویسهای اطلاعاتی بیگانه، نهادهای خارجی یا سفارتخانهها منع میشوند؛ مگر آنکه این دریافت با مجوز کارگروه مربوطه انجام شود. این کارگروه متشکل از نمایندگان وزارت امور خارجه، وزارت اطلاعات، وزارت کشور و رئیس سازمان اطلاعات سپاه خواهد بود.
بر اساس متن طرح مقابله با نفوذ بیگانگان، در صورت تخلف از این حکم، علاوه بر انحلال شخصیت حقوقی سازمان یا تشکل، اعضای هیئتمدیره، هیئتامنا و رئیس یا مدیرعامل آن نیز ممکن است به ممنوعیت فعالیت فرهنگی و اجتماعی برای پنج تا ۱۵ سال، حبس درجه شش و جزای نقدی معادل مبلغ یا ارزش مالی دریافتشده محکوم شوند.
بورسیه و همکاریهای علمی زیر ذرهبین
بر اساس ماده ۵ طرح مقابله با نفوذ بیگانگان، وزارت اطلاعات موظف است هر سال فهرست دولتها، دانشگاهها، مؤسسات، نهادها و سازمانهای غیرایرانی مجاز برای دریافت بورسیه یا کمکهزینه تحصیلی، انعقاد قرارداد یا تفاهمنامه و برگزاری کنفرانسها و رویدادهای علمی را منتشر کند.
بر اساس این ماده، هرگونه همکاری علمی با سرویسهای اطلاعاتی بیگانه یا سایر موارد مشمول ماده یک، همچنین همکاری با دانشگاهها، مؤسسات، نهادها یا سازمانهای غیرایرانی که نامشان در این فهرست درج نشده باشد، ممنوع خواهد بود.
همچنین ارسال نمونههای پزشکی، تحقیقاتی و باستانشناسی به این مراکز ممنوع اعلام شده و در صورت تخلف، فرد متخلف با مجازات حبس درجه شش روبهرو خواهد شد.
محدودیت فعالیت با رسانههای خارجی
یکی از بحثبرانگیزترین بخشهای این طرح، ماده ۶ است که به ارتباط با رسانههای خارجی میپردازد. بر اساس این ماده، مصاحبه، شرکت در گفتوگو یا هرگونه ارتباط با رسانههای «معاند»، از جمله رسانههای آمریکایی یا اسرائیلی و رسانههایی که از سوی آمریکا یا اسرائیل تأمین مالی میشوند، ممنوع خواهد بود. همچنین میتواند موجب محکومیت به حبس درجه شش شود.
بر اساس تبصره این ماده، فهرست رسانههایی که از سوی آمریکا یا اسرائیل تأمین مالی میشوند، هر سال توسط دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی منتشر خواهد شد.
ارسال محتوا به رسانههای خارجی
بر اساس ماده ۷ طرح نیز ارسال هرگونه پیام، فیلم، عکس، صوت یا داده به رسانههای غیرایرانی یا افرادی که خارج از کشور فعالیت رسانهای دارند، ممنوع خواهد بود.
در صورتی که این ارسال در قالب قرارداد همکاری انجام شود، یا با هدف مقابله با امنیت کشور صورت گیرد، یا در زمان بحران یا اعتراض انجام شود، فرد متخلف ــ در صورتی که مشمول مجازات شدیدتری نباشد ــ به حبس درجه پنج محکوم خواهد شد.
ارتباط با سفارتخانهها نیازمند مجوز
بر اساس ماده ۸ طرح مقابله با نفوذ بیگانگان، ارتباط اشخاص حقیقی و حقوقی خصوصی و حاکمیتی با سفارتخانهها (بهجز امور مربوط به احوال شخصیه و مسائل سجلی) دفاتر سازمانها یا نهادهای غیر ایرانی در داخل یا خارج از کشور بدون اطلاع رسانی و اخذ مجوز کتبی از وزارت خارجه یا سفارت یا کنسولگری ایران در خارج از کشور موجب محکومیت به جزای نقدی درجه چهار و محرومیت از حقوق اجتماعی درجه شش است.
محدودیت برای اتباع خارجی
در ماده ۹ این طرح آمده است: ورود یا اقامت اتباع خارجی منوط به طی مراحل قانونی است. همچنین متخلف به اخراج از کشور و جزای نقدی معادل ده هزار یورو محکوم میگردد. همچنین فعالیت فرهنگی برخلاف امنیت کشور یا سیاستهای کلی نظام توسط کسانی که به صورت قانونی وارد کشور شدهاند مشمول مجازات فوق است. ارتکاب سایر جرایم تعزیری توسط اتباع خارجی در داخل حاکمیت سرزمین ایران موجب تشدید مجازات به میزان یک درجه است.
تولیدات فرهنگی و هنری
بخش دیگری از طرح مقابله با نفوذ بیگانگان به حوزههای سینما، تلویزیون، مستند، تئاتر، موسیقی و کتاب اختصاص دارد. بر اساس ماده ۱۴، هرگونه فعالیت فرهنگی، از جمله تولید یا کارگردانی فیلم، سریال، مستند و تئاتر، همچنین فعالیت در حوزه موسیقی، کتاب و موارد مشابه، در صورتی که تحت اشراف، هدایت، آموزش یا راهبری سرویسهای اطلاعاتی بیگانه یا سایر موارد مندرج در ماده یک انجام شود، ممنوع خواهد بود.
بر اساس این ماده، چنانچه این آثار احکام دینی را زیر سؤال ببرند، چهرهای سیاه از ایران ارائه دهند، با هدف ضربه زدن به استقلال یا امنیت کشور، مقابله با نظام یا ترویج فرهنگ ضداسلامی تولید شوند، صادرکننده مجوز تولید، پخش یا انتشار و همچنین منتشرکننده اثر، به جزای نقدی معادل هزینه تولید اثر و محرومیت دائم از خدمات حکومتی محکوم خواهند شد.
در صورتی که میزان هزینه تولید اثر کمتر از حداقل جزای نقدی درجه یک باشد، مجازات نقدی میتواند تا دو برابر هزینه تولید تعیین شود.
دورهها و کارگاههای آموزشی خارجی
بر اساس ماده ۱۵، برگزاری دورهها، کلاسها و کارگاههای آموزشی حضوری یا مجازی، در صورتی که مطابق مستندات ارائهشده توسط ضابط، تحت اشراف، هدایت یا آموزش سرویسهای اطلاعاتی بیگانه یا سایر موارد مندرج در ماده یک باشند، ممنوع است. همچنین برگزاری دورهها یا کارگاههایی توسط نهادهای بینالمللی دولتی یا غیردولتی که با فرهنگ ایرانی ناسازگار بوده یا علیه فرهنگ ایرانی موضعگیری میکنند، یا دورههایی که هدف آنها برهم زدن امنیت کشور باشد، ممنوع خواهد بود.
بر اساس این ماده، برگزارکننده دوره یا فردی که اشخاص را برای شرکت در چنین دورههایی به خارج از کشور اعزام کند، به حبس درجه پنج محکوم میشود. همچنین صادرکننده مجوز برگزاری دوره یا اعزام افراد نیز به حبس درجه پنج و محرومیت دائم از خدمات دولتی محکوم خواهد شد.
چنانچه برگزاری دوره، کلاس یا کارگاه در داخل کشور با همکاری، حمایت، اشراف، هدایت یا آموزش سرویسهای اطلاعاتی بیگانه یا سایر موارد مندرج در ماده یک انجام شود، یا برگزارکنندگان برای برگزاری آن از این نهادها پول، وجه یا هرگونه کمک مالی دیگری دریافت کرده باشند، علاوه بر ضبط اموال دریافتشده، مجازات نیز یک درجه تشدید خواهد شد.
همچنین شرکتکنندگان در دورهها، کلاسها یا کارگاههای موضوع این ماده، در صورتی که از هدف برگزارکنندگان آگاه باشند، به جزای نقدی یا حبس درجه شش محکوم خواهند شد.
مخالفان طرح مقابله با نفوذ بیگانگان چه میگویند؟
مخالفان این طرح عمدتاً اصل «مقابله با نفوذ» را زیر سؤال نبردهاند. بلکه انتقاد آنها بیشتر متوجه گستردگی طرح و شیوه جرمانگاری در آن است.
محسن زنگنه، نماینده تربت حیدریه، معتقد است این طرح وارد حوزههای اقتصادی و فرهنگی شده و میتواند محدودیتهای گستردهای ایجاد کند.
عثمان سالاری، نایبرئیس کمیسیون قضایی و حقوقی مجلس، نیز با اشاره به ماهیت کیفری و قضایی بخش قابلتوجهی از این طرح، گفته است که نظر قوه قضاییه و کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس به اندازه کافی در روند تدوین آن لحاظ نشده است.
محمدرضا صباغیان، دیگر نماینده مجلس، نیز این پرسش را مطرح کرده است که با وجود قوانین متعدد در این زمینه، چرا باید قانون جدیدی با چنین سرعتی تصویب شود؟
نگاه موافقان طرح مقابله با نفوذ بیگانگان چیست؟
در مقابل، موافقان معتقدند پراکندگی مقررات موجود باعث شده است برخورد با «نفوذ» چارچوب واحدی نداشته باشد و قانون جدید میتواند به یک قانون مادر در این حوزه تبدیل شود.
