برای بسیاری از ایرانیان و ایرانیتباران ساکن آمریکا، سفر به ایران یا بالعکس، تصمیمی سیاسی نیست؛ بلکه راهی برای دیدار با والدین، حضور در مراسم خانوادگی یا همراهی با عزیزان در لحظات مهم زندگی است. اما در شرایط کنونی، جنگ، اختلال در پروازها، تحریمها، محدودیتهای ویزا و مقررات امنیتی، این سفرهای خانوادگی را به فرآیندی پیچیده و پرابهام تبدیل کرده است.
از لغو پرواز تا عبور از کشور ثالث
تنشهای نظامی میان ایران و آمریکا، برنامهریزی سفر میان دو کشور را دشوارتر کرده است. بسته شدن حریمهای هوایی، تغییر مسیر هواپیماها و لغو مسیرهای پرواز که مسافران را به مقاصدی نظیر آمریکا میرسانند، باعث شده داشتن بلیت، الزاماً به معنای رسیدن به مقصد نباشد.
برخی مسافران ایرانی برای یافتن یک مسیر ایمن جهت پرواز هوایی و رسیدن به کشور آمریکا، ناچارند ابتدا با خودرو یا اتوبوس به کشورهای همسایه بروند و سفر خود را از آنجا ادامه دهند. در چنین شرایطی، حتی سفرهایی که هدفی کاملاً خانوادگی دارند، تحت تاثیر شرایط سیاسی و امنیتی قرار میگیرند.
وزارت خارجه آمریکا نیز برای سفر به ایران هشدار سطح چهار «سفر نکنید» صادر کرده و از شهروندان آمریکایی حاضر در ایران خواسته است این کشور را ترک کنند. این هشدار درباره خطرات امنیتی سفر است و باید از موضوع قانونی بودن یا نبودن خود سفر جدا در نظر گرفته شود.
تحریمها به معنای ممنوعیت کامل سفر نیست
یکی از پرسشهای رایج درباره سفر میان ایران و آمریکا، تاثیر تحریمهای اقتصادی بر امکان خرید بلیت و انجام سفر است. طبق مقررات دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا (OFAC)، سفر شهروندان آمریکایی به ایران بهخودیخود ممنوع نیست.
بر اساس این مقررات، برخی معاملات عادی و ضروری برای ورود به ایران یا خروج از آن، معمولاً از محدودیتهای تحریمی مستثنی هستند. بنابراین این تصور که خرید هر نوع بلیت سفر به ایران از داخل آمریکا غیرقانونی است، دقیق نیست.
با این حال، نحوه انجام این معامله اهمیت دارد. بسیاری از شرکتهای هواپیمایی ایرانی، از جمله ایرانایر و ماهانایر، تحت تحریمهای جداگانه آمریکا قرار دارند. پرداخت مستقیم به شرکتهای تحریمشده یا ارائه خدمات مالی به آنها ممکن است برای افراد مشمول قوانین آمریکا پیامد حقوقی داشته باشد.
خرید بلیت از واسطهها یا آغاز سفر از کشور ثالث نیز لزوماً این مشکل را حل نمیکند. به همین دلیل، مسافران باید پیش از خرید بلیت، نام شرکت هواپیمایی، دریافتکننده وجه و روش پرداخت را بررسی کنند.
ویزا؛ مانع سفر خانوادههای ایرانیان به مرزهای آمریکا
در سوی دیگر، برای شکلگیری یک سفر بیدغدغه توسط ایرانیان که قصد ورود به مرزهای آمریکا دارند، محدودیتهای صدور ویزا همچنان مانع بزرگی است؛ چرا که طبق فرمان ریاستجمهوری ۱۰۹۹۸، از اول ژانویه ۲۰۲۶ صدور ویزای مهاجرتی و غیرمهاجرتی برای اتباع ایران بهطور کلی تعلیق شده است. این موضوع به آن معناست که فرد ممکن است همچنان بتواند درخواست ویزا ثبت کند و حتی در مصاحبه کنسولی حاضر شود، اما در نهایت مشمول محدودیت صدور ویزا باشد.
پیامد این وضعیت برای خانوادههایی که در دو کشور زندگی میکنند، گاه بسیار ملموس است؛ برای مثال، والدینی که میخواهند فرزند خود را در آمریکا ببینند، ممکن است حتی با وجود تامین کامل هزینههای سفر، نتوانند ویزا دریافت کنند.
البته این محدودیت شامل تمامی افراد ایرانیتبار نمیشود. شهروندان آمریکایی با تبار ایرانی، مشمول ممنوعیت ورود اتباع خارجی نیستند. دارندگان کارت اقامت، برخی دارندگان ویزای معتبر در زمان اجرای فرمان و بعضی افراد دوتابعیتی نیز ممکن است در شرایط خاص شامل استثنا شوند. وضعیت هر فرد به تابعیت، مدارک سفر، زمان صدور ویزا و شرایط پرونده او بستگی دارد.
تفاوت میان امنیت، تحریم و بررسی مالی
دولت آمریکا این محدودیتها را با استناد به نگرانیهای امنیت ملی، دشواری بررسی مدارک و میزان همکاری اطلاعاتی کشورهای مشمول فرمان توضیح داده است.
در نظام صدور ویزا، بررسی هویت، سوابق و احتمال خطر امنیتی بخشی از روند معمول است، اما ارزیابی امنیتی باید میان رفتار یک فرد و سیاستهای حکومت کشور محل تولد او تفاوت قائل شود. صرف ایرانی بودن یک فرد، بهخودیخود نمیتواند مبنایی برای ارزیابی او بهعنوان یک تهدید امنیتی باشد؛ همانطور که داشتن بستگان در آمریکا نیز بهتنهایی به معنای تضمین دریافت ویزا نیست.
موضوع «بار عمومی» یا Public Charge نیز جدا از محدودیتهای امنیتی و ممنوعیت سفر است. در این بررسی، مقام کنسولی میتواند عواملی مانند وضعیت مالی، سن، سلامت، شرایط خانوادگی و توانایی اقتصادی متقاضی را ارزیابی کند تا احتمال وابستگی او به کمکهای دولتی آمریکا مشخص شود.
این بررسی به معنای رد خودکار درخواست افراد کمدرآمد یا سالمند نیست و مبنای حقوقی آن با ممنوعیت سفر یا نگرانیهای امنیتی تفاوت دارد.
تغییر مقررات سفر برای ایرانیان متقاضی ورود به آمریکا
وزارت خارجه آمریکا در ژانویه ۲۰۲۶ اعلام کرده بود که صدور ویزای مهاجرتی برای اتباع ۷۵ کشور، از جمله ایران، به دلیل نگرانی درباره استفاده از مزایای عمومی متوقف شده است. با این حال، اعلام شد که این توقف جداگانه از ۲۱ آگوست ۲۰۲۶ و در پی حکم دادگاه دیگر اجرا نمیشود.
این تغییر، به معنای پایان محدودیتهای ناشی از فرمان ۱۰۹۹۸ یا حذف بررسیهای موردی مرتبط با توانایی مالی نیست. متقاضیان همچنان باید شرایط پرونده خود را بر اساس قوانین جاری بررسی کنند.
در نهایت، بسیاری از خانوادههای ایرانی در آمریکا و ایران، خود را میان مجموعهای از مقررات امنیتی، تحریمی و مهاجرتی میبینند. برای ایرانیان، انجام یک سفر برای رسیدن به خاک آمریکا اغلب یک تصمیم سیاسی نیست؛ بلکه تلاش برای حفظ ارتباط خانوادگی در شرایطی است که عوامل خارج از کنترلشان، دیدارهای ساده را دشوار کرده است.
منبع: Independent
