«دونالد ترامپ»، رئیسجمهور آمریکا، همچنان ادعا میکند که ایالات متحده به کوه کلنگ در ایران حمله خواهد کرد. این سخنان و تهدید تازه ترامپ دوباره توجهها را به احتمال حمله جلب کرده و نگاهها را به این سایت مهم هستهای زیرزمینی در کوه کلنگ معطوف ساخته است؛ جایی که اسرائیل معتقد است تهران بخشی از ذخایر اورانیوم غنیشده و سانتریفیوژهای پیشرفتهی خود را در آن نگهداری میکند.
تهدید تازهی ترامپ و هشدار تهران
ترامپ روز سهشنبه با مطرح کردن تهدید جدید خود به صراحت اشاره کرد که دست به حمله خواهیم زد: «به احتمال بسیار زیاد به زودی به آن منطقه حمله خواهیم کرد و آنها هیچ کاری نمیتوانند در برابر آن انجام دهند.»
به گزارش رسانههای دولتی، روز چهارشنبه تهران در پاسخ هشدار داد که هرگونه حملهی آمریکا به تأسیسات هستهای ایران بهعنوان گسترش جنگ در منطقه تلقی خواهد شد.
در ادامه آنچه درباره کوه کلنگ میدانیم آمده است.
دژ بتنی در عمق ۱۰۰ متری زمین
کوه کلنگ یک تأسیسات به شدت محافظتشده است که در عمق زمین و در مرکز کشور واقع شده است؛ یعنی در فاصلهی حدود یک مایلی جنوب تأسیسات غنیسازی اورانیوم نطنز که پیشتر توسط آمریکا و اسرائیل بمباران شده بود. این موقعیت، آن را به هدفی دشوار برای آمریکا، اسرائیل و هرگونه عملیات زمینی احتمالی تبدیل کرده است.
به گفتهی موسسهی علوم و امنیت بینالمللی (ISIS)، این سایت پیچیده هستهای دستکم در عمق ۱۰۰ متری (۳۲۸ فوتی) زیر کوه بزرگی به نام «کلنگ گزلا» ساخته شده است که کلمهی کلنگ در آن به معنی همان ابزار حفاری است.
ساخت این تأسیسات در سال ۲۰۲۰ آغاز شد. در آن زمان، ایران این مرکز را بهعنوان سایتی برای مونتاژ سانتریفیوژهای تولیدکنندهی سوخت هستهای در آینده به آژانس بینالمللی انرژی اتمی سازمان ملل معرفی کرده بود.
پشت پردهی افزایش فعالیتها در کوه کلنگ
این تأسیسات تا حد زیادی در هالهای از ابهام قرار دارد؛ هیچ نقشهی عمومی از آن منتشر نشده و کارشناسان عمدتاً اطلاعات خود را از طریق تحلیل تصاویر ماهوارهای به دست میآورند. طبق گزارش اخیر موسسهی علوم و امنیت بینالمللی، از طریق این تصاویر مشخص شده که این تأسیسات دارای چندین مجتمع تونلی، یک حریم امنیتی بزرگ و ورودیهایی است که با بتن برای محافظت در برابر حملات هوایی احتمالی مقاومسازی شدهاند.
گفته میشود که این سایت هنوز عملیاتی نشده و ساختوساز در آن ادامه دارد. به نظر میرسد این روند در یک سال گذشته شدت گرفته و بهویژه پس از تهدید آشکار ترامپ مربوط به احتمال حمله به سایر مراکز هستهای ایران پس از وقایع ماه ژوئن ۲۰۲۵، سرعت بیشتری یافته است. یکی از این مراکز هدفقرارگرفته، مجتمع غنیسازی نطنز بود که تنها چند مایل با کوه کلنگ فاصله دارد.
مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی اعلام کرده که چندین دلیل احتمالی برای این افزایش فعالیت در این سایت حساس هستهای در کوه کلنگ وجود دارد: ایران ممکن است طبق آنچه به سازمان ملل گفته در حال ساخت سانتریفیوژ باشد، یا ممکن است در حال گسترش مأموریت خود و انتقال عملیات از سایر تأسیسات تخریبشده باشد، و یا اینکه در حال ایجاد یک تأسیسات سری برای غنیسازی اورانیوم باشد که مؤلفهی اصلی برای ساخت تسلیحات هستهای است.
گمانهزنی دربارهی انتقال اورانیوم غنیسازی شده
یک منبع اسرائیلی آگاه به موضوع به سیانان گفت که سازمان اطلاعات اسرائیل معتقد است ایران پس از حملات ماه ژوئن گذشته، بخشی از ذخایر اورانیوم غنیشده و سانتریفیوژهای پیشرفتهی غنیسازی خود را به کوه کلنگ منتقل کرده است.
در جریان جنگ ۱۲ روزه، اسرائیل به سه تأسیسات کلیدی هستهای ایران یعنی نطنز، اصفهان و فردو حمله کرد و تعداد زیادی از دانشمندان ارشد درگیر در تحقیق و توسعه هستهای را کشت. آمریکا در اواخر جنگ به این درگیری پیوست و همان سه تأسیسات را با بمبهای بهمراتب قویتر هدف قرار داد؛ حملاتی که ترامپ مدعی شد توانمندیهای هستهای ایران در آنها به کلی نابود شده است. با این حال، با وجود تهدید جدی ترامپ پیرامون ورود به فاز حمله، نه آمریکا و نه اسرائیل کوه کلنگ را مورد هدف قرار ندادند.
ارزیابیهای اطلاعاتی بعدی آمریکا و سازمان ملل نشان داد که بخشهایی از برنامهی هستهای ایران اگرچه آسیب دیده، اما همچنان پابرجاست. از آن زمان، هدف مشترک آمریکا و اسرائیل این بوده که یا ایران را وادار کنند ذخیرهی حدود ۵۰۰ کیلوگرمی اورانیوم بسیار غنیشدهی خود را نابود کند و یا آن را از ایران بگیرند.
اقدامات حفاظتی ایران و رد ادعاهای هستهای در کوه کلنگ
سیانان پیشتر گزارش داده بود که ایران تلاشهای خود را برای مسدود کردن دسترسی به ذخایر اورانیوم نزدیک به درجهی تسلیحاتی بهشدت افزایش داده و عمداً برخی تونلها را تخریب کرده و ورودیها را با مینهای انفجاری تلهگذاری کرده است.
ترامپ روز سهشنبه در پاسخ به این سؤال که آیا ایران سانتریفیوژهای پیشرفتهی خود را به کوه کلنگ منتقل کرده است یا خیر، گزارشهای اسرائیلی را کماهمیت جلوه داد و گفت: «ما مستنداتی در این باره نداریم.»
پیشتر در ماه ژوئیه، یک منبع امنیتی ارشد در تهران به سیانان گفت ادعاهای مطرحشده دربارهی انجام فعالیت در این سایت هستهای واقع در کوه کلنگ نادرست است. ایران تأکید دارد که برنامهی هستهایاش صرفاً برای مقاصد صلحآمیز انرژی است و قصد دارد نیروگاههای هستهای بیشتری را برای تأمین نیازهای انرژی داخلی و آزادکردن نفت بیشتر برای صادرات احداث کند.
آیا آمریکا و اسرائیل میتوانند به آن حمله کنند؟
تحلیلگران دیدگاههای متفاوتی دارند.
«آندریا استریکر»، کارشناس منع عدم گسترش سلاحهای هستهای، به سیانان گفت ترامپ باید برای از کار انداختن سایت کوه کلنگ اقدام کند تا از «بازسازی ظرفیت غنیسازی یا گزینهی تسلیحات هستهای ایران و دسترسی به هزاران سانتریفیوژِ باقیمانده از برنامهی هستهای جلوگیری شود.»
با وجود پیچیدگی عملیات، گزارش موسسهی علوم و امنیت بینالمللی چند مسیر احتمالی برای حمله را مطرح کرده است. در این گزارش آمده است که این تأسیسات سری به تهویه، گرمایش، سرمایش، تحویل کالا، تأمین برق و پرسنل نیاز دارد که همگی نقاط ضعفی هستند که به نظر میرسد آمریکا و اسرائیل میتوانند از آنها بهرهبرداری کنند.
با این حال، حملات ممکن است به نتیجهی مطلوب نرسد، زیرا بخش اصلی تأسیسات احتمالاً در عمق زیادی مدفون شده است. «جیمز اکتون»، از مدیران بخش سیاست هستهای در بنیاد کارنگی، در شبکهی ایکس نوشت شک دارد آمریکا بتواند کاری فراتر از تخریب تونلهای دسترسی به تأسیسات کوه کلنگ انجام دهد. او گفت: «در هر صورت این کار تغییر اساسی در معادله ایجاد نمیکند.»
منبع: سیانان
