«دونالد ترامپ»، رئیسجمهور آمریکا، در آستانه سفر رئیسجمهور ایران به نیویورک برای شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل، از آمادگی احتمالی خود برای دیدار با پزشکیان خبر داده است. اظهاراتی که همزمان با ادامه فشار اقتصادی و تهدیدهای نظامی آمریکا علیه تهران مطرح میشود.
«تری یینگست»، خبرنگار فاکسنیوز، روز یکشنبه ۲۰ سپتامبر از ترامپ پرسید آیا حاضر است با پزشکیان در نیویورک دیدار کند. ترامپ در پاسخ گفت: «احتمالا آمادهام.» با این حال، او هیچ زمان یا برنامه مشخصی برای این دیدار اعلام نکرده است. همچنین هنوز توافقی میان دو طرف برای برگزاری ملاقات منتشر نشده است.
سفر پزشکیان نیز با حواشی همراه بوده است. در ایران برخی درباره ضرورت انجام این سفر تردید کردهاند. همچنین رسانههای ایرانی گزارش دادهاند که اعضای هیئت مطبوعاتی همراه رئیسجمهور موفق به دریافت ویزای آمریکا نشدهاند. در همین حال، شروط ایران برای مذاکره با آمریکا همچنان یکی از موضوعات مطرح در ارتباطات غیرمستقیم تهران و واشینگتن است.
سابقهی دیدارهای نافرجام روسای جمهور ایران و آمریکا
حضور همزمان روسای جمهور ایران و آمریکا در نیویورک بارها احتمال دیدار مستقیم آنها را مطرح کرده، اما هیچ یک از این تلاشها تاکنون به ملاقات حضوری دو رئیسجمهور منجر نشده است.
در دورهی محمد خاتمی، گزارشهایی دربارهی تلاش «بیل کلینتون» برای فراهم کردن فرصتی جهت دست دادن با رئیسجمهور ایران منتشر شد. با این حال، نگرانیهای سیاسی داخلی در ایران و بیاعتمادی میان دو طرف مانع شکلگیری دیداری رسمی شد.
در دورهی محمود احمدینژاد نیز پیشنهادهای متعددی برای گفتگوی مستقیم با رئیسجمهور آمریکا مطرح شد. او در سال ۱۳۸۵ «جورج بوش» را به مناظرهی تلویزیونی دعوت کرد و در دورهی باراک اوباما نیز پیشنهاد گفتگوی رودررو در حضور رسانهها را مطرح کرد، اما هیچ یک از این پیشنهادها به دیدار دو رئیسجمهور نینجامید.
روحانی و اوباما؛ یک تماس تلفنی
در سال ۲۰۱۳، حسن روحانی و باراک اوباما در حاشیهی مجمع عمومی سازمان ملل با یکدیگر تلفنی گفتگو کردند؛ که نخستین ارتباط مستقیم روسای جمهور ایران و آمریکا از زمان انقلاب ۱۹۷۹بود.
این تماس در شرایطی انجام شد که مذاکرات هستهای از قبل جریان داشت. همچنین دو طرف دربارهی ادامهی این روند گفتگو کردند. اگرچه روحانی و اوباما هرگز یکدیگر را از نزدیک ملاقات نکردند، مذاکرات بعدی در نهایت به توافق هستهای سال ۲۰۱۵ منجر شد.
تلاش مکرون برای دیدار روحانی و ترامپ
در سال ۲۰۱۹، «امانوئل مکرون» تلاش کرد زمینهی دیدار روحانی و ترامپ را در نیویورک فراهم کند. این تلاش حتی تا آمادهسازی تجهیزات برای یک تماس تلفنی پیش رفت اما روحانی در نهایت حاضر به گفتگو نشد.
در آن زمان آمریکا از برجام خارج شده بود و تهران پیش از مذاکرهی جدید، خواهان اطمینان در مورد کاهش تحریمها بود. روحانی نیز در سخنرانی سازمان ملل گفت: «عکس یادگاری آخرین مرحلهی مذاکره است، نه اولین مرحلهی آن.»
آیا این بار شرایط متفاوت است؟
اکنون احتمال دیدار ترامپ و پزشکیان در شرایطی مطرح شده که روابط تهران و واشینگتن نسبت به دورههای گذشته به مراتب پرتنشتر است. اختلاف دو کشور دیگر تنها به برنامهی هستهای و تحریمها محدود نیست و ایران و آمریکا وارد رویارویی مستقیم شدهاند.
دیدار ترامپ و پزشکیان از یک سو میتواند نیاز دو طرف به یافتن راهی برای کاهش تنش و باز کردن مسیر مذاکره را افزایش دهد، اما از سوی دیگر، انجام دیداری بدون نتیجهی ملموس را برای تهران دشوارتر میکند.
با وجود تبادل تهدیدها، کانالهای ارتباطی غیرمستقیم همچنان فعال است. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، گفته است شروط ایران برای توقف جنگ و مذاکره از طریق میانجیها، از جمله قطر، منتقل شده است. با این حال، ادامهی این تماسها به معنای توافق تهران و واشینگتن برای دیدار روسای جمهور نیست.
در همین حال، ترامپ همچنان از ادامهی فشار اقتصادی و احتمال اقدام نظامی علیه ایران سخن میگوید و تهران نیز بر شروط ایران برای مذاکره با آمریکا و توقف درگیری تاکید دارد. بنابراین اظهارات ترامپ دربارهی آمادگی برای ملاقات، فعلا تنها احتمال گفتگو را مطرح کرده و به معنای قطعی شدن دیدار نیست.
بازار انرژی و دیوار بلند بیاعتمادی
برخی ناظران احتمال دادهاند اظهارات ترامپ دربارهی آمادگی برای دیدار با پزشکیان میتواند با تحولات بازار انرژی نیز مرتبط باشد. زیرا هرگونه کاهش یا تشدید تنش میان ایران و آمریکا میتواند بر بازارهای انرژی اثر بگذارد.
از سوی دیگر، سابقهی بیاعتمادی میان تهران و واشینگتن همچنان مانعی جدی دیدار ترامپ و پزشکیان است. پس از تجربهی خروج دو طرف از تفاهم اسلامآباد، دیوار بیاعتمادی میان دو کشور بلندتر از گذشته شده است. بر همین اساس، اگرچه ترامپ از آمادگی برای دیدار سخن گفته، هنوز نشانهی روشنی از توافق دو طرف دربارهی زمان، شرایط یا هدف چنین ملاقاتی وجود ندارد.
حضور پزشکیان و ترامپ در نیویورک بار دیگر احتمال گفتگوی مستقیم تهران و واشینگتن را مطرح کرده است. اما تجربهی گذشته نشان میدهد حضور همزمان روسای جمهور دو کشور در یک شهر، به تنهایی برای شکلگیری دیدار کافی نیست.
منبع: یورونیوز
