پس از سالها کمبود پزشک خانواده در بریتیش کلمبیا کانادا، بخشی از مترو ونکوور با وضعیتی تقریباً معکوس روبهرو شده است: پزشکان نورث شور اکنون برای پذیرش حدود ۲۰ هزار بیمار جدید ظرفیت دارند و حتی در نزدیکی ایستگاههای حملونقل عمومی برای پیدا کردن بیمار تبلیغ میکنند. نکته قابل توجه این است که طی سه سال گذشته، ۲۵ درصد پزشکان جذبشده به این منطقه از جامعه ایرانی بودهاند و در تحول نظام سلامت ونکوور شمالی نقش داشتهاند؛ سهمی برابر با بریتانیا. نرخ اتصال ساکنان نورث شور به پزشک خانواده نیز به حدود ۹۰ درصد رسیده است.
با وجود کمبود پزشک در کانادا، ظرفیت ۲۰ هزار بیمار جدید به چه معناست؟
شاید در نگاه اول، تیترِ ظرفیت ۲۰ هزار بیمار جدید در ونکوور شمالی گیجکننده باشد و این فکر را به ذهن بیاورد که با بحران کمبود شدید ۲۰ هزار پزشک جدید در کانادا و این منطقه روبهرو هستیم یا هزاران موقعیت شغلی پزشکی روی هوا مانده است؛ اما ماجرا دقیقاً برعکس است.
طبق آمارهای انجمن پزشکان خانواده «نورث شور»، پزشکانی که همین حالا در منطقه طبابت میکنند، رویهمرفته برای حدود ۲۰ هزار بیمار دیگر جا دارند و میتوانند آنها را در فهرست بیماران خود ثبتنام کنند. بنابراین اصلاً بحثِ نبود پزشک یا جای خالی شغلی مطرح نیست، بلکه مطبها آماده و منتظر پذیرش مراجعان جدیدند.
این آمار فقط مخصوص شهر نورث ونکوور هم نیست. محدوده زیر نظر این انجمن چند بخش دیگر را هم در بر میگیرد: شهر و منطقه نورث ونکوور، وست ونکوور، جزیره بوئن و لاینز بی.
کار به جایی رسیده که شبکه CBC گزارش داده نزدیک ایستگاه رفتوآمد قایقهای مسافربری (SeaBus) در لانسدیل کوی، تابلوهایی نصب کردهاند که به عابران میگوید پزشکان خانواده و پرستاران متخصص منطقه آماده پذیرش بیماران جدید هستند.
دیدن چنین تبلیغاتی در سطح شهر برای ساکنان بریتیش کلمبیا باورنکردنی و تازه است؛ چرا که تا همین چند وقت پیش، پیدا کردن حتی یک پزشک خانواده در این استان کاری فرساینده و تقریباً دستنیافتنی بود.
از قحطی تا تبلیغ پزشکان توانمند ایرانی در سیستم درمان ونکوور
افزایش ظرفیت نتیجه یک عامل واحد نیست. انجمن پزشکان خانواده نورث شور میگوید ترکیبی از تغییرات استانی در نظام مراقبت اولیه و برنامههای محلی جذب و حفظ پزشکان به این وضعیت منجر شده است.
در پنج سال گذشته بیش از ۱۵۰ نیروی درمان جدید از جمله پزشکان مهاجر ایرانی، برای فعالیت در سیستم بهداشت ونکوور شمالی به این منطقه جذب شدهاند و فقط در دو سال اخیر ۶۱ پزشک به این مجموعه اضافه شدهاند. گزارش سالانه این انجمن نیز نشان میدهد تنها در سال مالی ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵، ۳۲ پزشک خانواده جدید جذب شدند و بیش از ۱۱ هزار بیمار به ارائهدهندگان مراقبت اولیه متصل شدند.
انجمن برای جذب پزشکان، یک هماهنگکننده اختصاصی استخدام کرده است که به پزشکان ورودی، از جمله پزشکان آموزشدیده یا ساکن خارج از کانادا، در عبور از مراحل مهاجرتی و دریافت مجوزهای حرفهای کمک میکند.
حمایت پس از ورود نیز بخشی از برنامه است. پزشکان میتوانند از پشتیبانی داخل کلینیک برای کاهش کارهای اداری، شبکههای حرفهای و برنامههای حمایت همکاران استفاده کنند. هدف این است که پزشک پس از ورود به منطقه با مدیریت مطب، هزینهها و فشار کاری بهتنهایی روبهرو نشود.
نسخه نجات بریتیش کلمبیا برای عبور از کمبود پزشک در بحران سلامت کانادا
یکی از تحولات سرنوشتساز در نظام سلامت بریتیش کلمبیا، اجرای مدل پرداخت جدیدی در فوریه ۲۰۲۳ بود؛ طرحی که بهجای ویزیتهای گذرا، روی «همراهی پیوسته و بلندمدت پزشک با بیمار» (Longitudinal Family Physician) سرمایهگذاری کرد.
تا پیش از این تاریخ، سیستم قدیمی «پرداخت بهازای هر ویزیت» حاکم بود. در آن روش سنتی، درآمد پزشک فقط به تعداد بیمارانی بستگی داشت که در طول روز ویزیت میکرد؛ یعنی اگر پزشکی وقت میگذاشت، پروندههای پزشکی را بررسی میکرد یا پیگیر وضعیت بیمار میشد، هیچ دستمزدی بابت این ساعتها دریافت نمیکرد.
اما مدل جدید این معادله را کاملاً تغییر داد. حالا دولت علاوه بر ملاقاتهای حضوری، برای تمام زمانی که پزشک صرف پیگیری مستقیم و غیرمستقیم درمان بیمار میکند نیز دستمزد میپردازد. علاوهبر این، تعداد بیماران تحت نظر و حتی سختی و پیچیدگی بیماری هر فرد هم در محاسبه درآمد پزشک لحاظ میشود.
دولت بریتیش کلمبیا و انجمن پزشکان استان این برنامه را طراحی کردند تا جلوی فرار کادر درمان را بگیرند و طبابت خانواده را دوباره به شغلی جذاب تبدیل کنند.
انجمن پزشکان خانواده نورثشور نیز در گزارش سالانه خود تأکید کرده که این شیوه پرداخت، نقشی کلیدی در احیای دوباره طبابت خانواده و ایجاد انگیزه برای مراقبت دائمی از بیماران داشته است. البته کارشناسان یادآور میشوند که نمیتوان تمام این گشایش و افزایش ظرفیت را فقط به مدل دستمزد ربط داد؛ برنامههای جذب نیروی محلی، تغییر چیدمان کلینیکها و افزایش حمایتهای اداری نیز همزمان به کمک سیستم آمدند.
انقلاب در دستمزدها؛ فرمول تازهای که پزشکان خانواده را به ماندن دلگرم کرد
کلینیک درمانی Carefiniti Health با ۴ شعبه فعال در نورثونکوور، نمونهای بارز از همین دگرگونی است؛ مراکزی که حالا خودشان به دنبال جذب بیمار جدید هستند.
«بالی سینگ»، مدیر عملیات این مجموعه، در همان زمان که خبرنگار CBC مشغول تهیه گزارش بود، شخصاً در حال استخدام ۹ پزشک عمومی و متخصص تازه بود. همزمان، ۴ پزشکی هم که بهتازگی کارشان را در این مجموعه شروع کرده بودند، ثبتنام و پذیرش بیماران جدید را پیش میبردند.
دکتر «یاشار تشکر»، مدیر پزشکی مجموعه Carefiniti Health و یکی از پزشکان موفق ایرانی شاغل در کلینیکهای ونکوور، کلید اصلی این موفقیت را در بهکارگیری الگوی طبابت گروهی میداند؛ مدلی که در آن چند پزشک در قالب یک درمانگاه منسجم با یکدیگر همکاری میکنند. این شیوه باعث میشود هزینههای سنگین اجاره و اداره مرکز درمانی بین پزشکان تقسیم شود. از طرف دیگر، اگر پزشکی به مرخصی برود یا روزی در کلینیک حضور نداشته باشد، سایر همکاران بلافاصله بیماران او را پذیرش میکنند تا روند درمان هیچ بیماری متوقف نشود.
این رویکرد مدرن، باری سنگین را از دوش پزشکان برمیدارد. در مطبهای سنتی و تکنفره، پزشک باید علاوه بر معاینه مردم، با کوهی از دردسرهای اداری دستوپنجه نرم میکرد؛ از تأمین مخارج سنگین ماهانه و سروکله زدن با پرسنل گرفته تا نگرانی مداوم برای پیدا کردن پزشک جانشین در روزهای تعطیلات. اما در ساختار گروهی، پزشک با خیال آسوده تمام تمرکزش را فقط روی درمان بیمار میگذارد.
۹۰ درصد شهروندان ونکوور شمالی صاحب پزشک خانواده شدند
طبق دادههای انجمن پزشکان خانواده «نورثشور»، حدود ۹۰ درصد ساکنان منطقه اکنون پزشک خانواده دارند و برنامهریزی برای پوشش ۱۰ درصد باقیمانده در جریان است. ونکوور شمالی پیشتر با بحران جدی کمبود پزشک دستوپنجه نرم میکرد؛ تا جایی که «کلودیا فرواین»، مدیر اجرایی انجمن، میگوید در دوران اوج کرونا دستیابی به این ثبات حتی برای مدیران هم دور از انتظار بود.
با این حال، گزارش ۲۰۲۴-۲۰۲۵ انجمن نشان داد که این منطقه با اتصال بیش از ۱۱ هزار بیمار جدید به کادر درمان، یکی از بالاترین نرخهای سرانه ثبتنام در استان را رقم زده است.
اما موفقیت نورثشور به معنای رفع بحران در کل بریتیش کلمبیا نیست. دادههای رسمی نشان میدهد تا سپتامبر ۲۰۲۶، همچنان حدود ۳۲۳ هزار نفر در سامانه استانی Health Connect Registry در نوبت دریافت پزشک خانواده یا پرستار متخصص هستند.
همچنین آمار آوریل ۲۰۲۶ دولت استان حاکی از پوشش ۷۷ درصدی مراقبتهای اولیه است؛ آماری که به دلیل دربرگرفتن پرستاران متخصص و سایر مراقبان، با نرخ ۹۰ درصدیِ پزشک خانواده در نورثشور تفاوت دارد.
این چالش در سراسر کانادا نیز پابرجاست؛ برآوردها حاکی از آن است که بین ۵٫۷ تا ۵٫۹ میلیون بزرگسال کانادایی از دسترسی منظم به ارائهدهنده مراقبتهای اولیه محرومند. بنابراین دستاورد درخشان ونکوور شمالی فعلاً یک استثنای محلی موفق به شمار میرود، نه پایان کمبود پزشک در بریتیش کلمبیا یا کل کانادا.
آیا ساکنان خارج از ونکوور شمالی هم شانس پذیرش دارند؟
دکتر یاشار تشکر در گفتگو با CBC تأکید کرده که کلینیکهای او مراجعان را صرفاً به دلیل سکونت در خارج از نورثشور رد نمیکنند. البته این موضوع به معنای پذیرش قطعی در تمام کلینیکهای منطقه نیست؛ چرا که هر مرکز ظرفیت و فرایند پذیرش اختصاصی خود را دارد.
از سوی دیگر، مدیران سلامت منطقه همچنان درباره ورود متقاضیانِ خارج از محدوده در حال ارزیابی هستند. دغدغه اصلی آنها این است که با توجه به احتمال بازنشستگی بخشی از پزشکان در سالهای آینده، دسترسی پایدار ساکنانِ خودِ نورثشور به خدمات درمانی تضمین شود. بنابراین عدد ۲۰ هزار نفر را نباید «۲۰ هزار نوبت آماده رزرو فوری» تصور کرد؛ بلکه این رقم بازتابدهنده ظرفیت کلی شبکه درمانی است و ثبتنام نهایی به شرایط کلینیک، محل سکونت بیمار و توان پذیرش هر پزشک بستگی دارد.
راهنمای گامبهگام ثبتنام برای دریافت پزشک خانواده در بریتیش کلمبیا
تنها مسیر رسمی دولت برای افرادی که پزشک خانواده یا پرستار متخصص ندارند، ثبتنام در سامانه استانی Health Connect Registry است. متقاضیان برای تکمیل این فرم به شماره سلامت شخصی (Personal Health Number)، آدرس، ایمیل و شماره تماس نیاز دارند.
پس از ثبتنام، پرونده به تیمهای محلی ارجاع داده میشود تا در صورت باز شدن ظرفیت در نزدیکی محل سکونت متقاضی، برای ادامه مراحل با او تماس بگیرند. افرادی هم که به زبان انگلیسی مسلط نیستند، میتوانند با شماره ۸-۱-۱ تماس بگیرند؛ سرویس HealthLink BC خدمات پشتیبانی و ترجمه را به بیش از ۱۳۰ زبان ارائه میدهد.
تحولات نورثشور نشان میدهد که مسیر بحران درمان در همه مناطق یکسان نیست. منطقهای که تا چندی پیش با کمبود شدید پزشک روبهرو بود، حالا نهتنها ظرفیت پذیرش هزاران بیمار جدید را دارد، بلکه در سطح شهر به دنبال جذب بیمار میگردد؛ تحولی چشمگیر که بخش قابلتوجهی از آن مرهون ورود و فعالیت پزشکان ایرانی طی سالهای اخیر بوده است.
منابع: سیبیسی, doctorsofbc
