رهبران جهان در حالی این هفته در سازمان ملل متحد گرد هم میآیند که سایه جنگها و شکافهای عمیق سیاسی بر جهان سنگینی میکند و نگرانیهای تازهای درباره تهدیدهای احتمالی هوش مصنوعی افسارگسیخته برای بشریت شکل گرفته است؛ همزمان، شوکهای اقلیمی و افزایش قیمتها زندگی صدها میلیون نفر را دشوارتر کرده است.
آینده سازمان ملل در معرض یک آزمون جدی
نشست سالانه مجمع عمومی سازمان ملل همچنین تحت تاثیر جنگهای گسترده در ایران، غزه، اوکراین، سودان، کنگو و میانمار خواهد بود؛ در کنار پرسشی که همچنان بیپاسخ مانده است: آیا رهبران جهان میتوانند برای پایان دادن به این جنگها کاری انجام دهند؟
پرسش دیگر این است که آنها برای مقابله با گرمایش مداوم زمین که آینده سیاره را تهدید میکند، افزایش نابرابری در داخل کشورها و میان آنها و همچنین شوکهای اقتصاد جهانی چه اقدامی میتوانند انجام دهند؟ اختلال در مسیرهای کشتیرانی و زنجیرههای تامین، هزینه زندگی را افزایش داده و رشد اقتصادی را کند کرده است.
موضوع آینده خود سازمان ملل نیز قطعاً در دستور کار خواهد بود. این نهاد ۸۱ ساله همچنان تحت کنترل قدرتهای پیروز جنگ جهانی دوم اداره میشود، نه بازیگران اصلی قرن بیستویکم. ۱۹۳ کشور عضو سازمان ملل بر سر مجموعهای از اصلاحات گسترده توافق کردهاند که بازنگری در نهادهای کلیدی، از جمله شورای امنیت، را شامل میشود؛ شورایی که آمریکا، روسیه، چین، بریتانیا و فرانسه به دلیل برخورداری از حق وتو نفوذ بسیار زیادی در آن دارند. با این حال، اجرای اصلاحات بسیار دشوارتر از توافق بر سر آن است.
در حاشیه نشست نیز گمانهزنیها در مورد دبیرکل بعدی سازمان ملل ادامه خواهد داشت. دومین دوره پنجساله «آنتونیو گوترش»، دبیرکل کنونی، ۳۱ دسامبر به پایان میرسد و هنوز جانشین مشخصی برای او مطرح نشده است.
تریبون سازمان ملل در تسخیر سران؛ سخنرانیهای جنجالی هفته
با وجود همه چالشها، سازمان ملل همچنان محل گردهمایی ۱۹۳ کشور عضو و رهبران آنهاست. انتظار میرود حدود ۱۳۰ رئیسجمهور و نخستوزیر از امروز در مجمع عمومی سخنرانی کنند و دهها وزیر نیز در این نشست حضور داشته باشند.
«دونالد ترامپ»، رئیسجمهور آمریکا و «امانوئل مکرون»، رئیسجمهور فرانسه از جمله چهرههای اصلی سخنران در روز سهشنبه خواهند بود. این دو پس از سخنرانی افتتاحیه گوترش با عنوان «وضعیت جهان» سخنرانی میکنند. «ولودیمیر زلنسکی»، رئیسجمهور اوکراین و «مسعود پزشکیان»، رئیسجمهور ایران نیز روز چهارشنبه سخنرانی خواهند کرد.
«بنیامین نتانیاهو»، نخستوزیر اسرائیل، روز پنجشنبه در مجمع عمومی سخنرانی خواهد کرد. «زهران ممدانی»، شهردار نیویورک، پیشتر خواستار بازداشت نتانیاهو به دلیل اقدامات اسرائیل در قبال فلسطینیان در غزه شده بود، اما بعداً مشخص شد که شهردار چنین اختیاری ندارد.
دیپلماسی صندلیهای خالی و هشدار فرانسه درباره قطبیشدن جهان
«محمود عباس»، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین، برای دومین سال پیاپی در نشست سازمان ملل حضور نخواهد داشت، زیرا آمریکا از صدور ویزا برای او خودداری کرده است. با این حال، او همان روز از طریق ویدئو برای مجمع عمومی سخنرانی خواهد کرد. آمریکا بر اساس توافق خود با سازمان ملل برای میزبانی این سازمان، موظف است به دیپلماتهای تمام کشورهای عضو اجازه حضور در نشستها را بدهد.
در عین حال، غیبت برخی رهبران نیز قابل توجه است. «شی جینپینگ»، رئیسجمهور چین، روز چهارشنبه با ترامپ در واشنگتن دیدار خواهد کرد، اما در نشست سازمان ملل شرکت نمیکند و به گفته برخی دیپلماتها، این اقدام نوعی بیاعتنایی به نشست تلقی میشود. او معاون رئیسجمهور چین را به نیویورک اعزام خواهد کرد. «ولادیمیر پوتین»، رئیسجمهور روسیه، نیز در این نشست شرکت نمیکند و «نارندرا مودی»، نخستوزیر هند، نیز از حضور در آن منصرف شده است.
«ژروم بونافون»، سفیر فرانسه، گفت در کنار پیگیری اصلاحات ساختاری، حمایت رهبران جهان از سازمان ملل به عنوان محل گردهمایی کشورهای جهان در این هفته «بسیار حیاتی» است، به ویژه در شرایطی که جهان با قطبیشدن شدید مواجه است. او گفت: «ما به همکاری بینالمللی باور داریم و معتقدیم نشست سطح عالی مجمع عمومی فرصتی است تا کشورهای جهان بار دیگر بر ترجیح همکاری و گفتگو بر تقابل و رویارویی تاکید کنند.»
سازمان ملل در تنگنای بحران و بیاعتمادی
تردیدی نیست که سال سختی برای سازمان ملل بوده است. این سازمان در زمینه مهمترین مسئولیت خود، یعنی تضمین صلح و امنیت بینالمللی و تلاش برای پایان دادن به جنگهای بزرگ در خاورمیانه و اوکراین، تا حد زیادی به حاشیه رانده شده است. همچنین پرداختنشدن میلیاردها دلار بدهی معوق آمریکا، وضعیت مالی سازمان ملل را با مشکلات جدی مواجه کرده است.
«ریچارد گوآن»، مدیر بخش امور سازمان ملل در گروه بحران بینالمللی، گفت سازمان ملل دیگر «در سقوط آزاد» نیست، اما همچنان درگیر «بحرانی بیپایان» است. او برای توصیف وضعیت این سازمان گفت: «سازمان ملل شاید دیگر مانند سال گذشته در بخش مراقبتهای ویژه نباشد، اما به نظر میرسد در آینده قابل پیشبینی همچنان در بخش تروما باقی بماند.»
«مارک مالوک براون»، معاون پیشین دبیرکل سازمان ملل و عضو هیاتمدیره بنیاد سازمان ملل، نیز گفت: «اگرچه جهان همچنان به سازمان ملل اعتماد دارد، اما افکار عمومی جهان خواهان تغییر است.»
تهدیدهای ناشی از هوش مصنوعی، محور اصلی دستور کار
با جدیتر شدن تهدیدهای ناشی از گسترش بدون ضابطه هوش مصنوعی، آینده این فناوری به یکی از نگرانیهای اصلی جهان تبدیل شده است؛ پیشرفت سریع این فناوری و افزایش آگاهی درباره نبود سازوکارهای نظارتی در صنعت و حتی نبود چارچوبهای جهانی برای کنترل فناوریای که در کنار مزایای فراوان، معایب و پیامدهای ناشناختهای نیز دارد، بر نگرانیها افزوده است.
چند روز پیش از این گردهمایی جهانی، مدیران سه شرکت بزرگ هوش مصنوعی در مورد خارج شدن این فناوری از کنترل انسان هشدار دادند و خواستار توقف موقت روند توسعه آن شدند. با این حال، ترامپ نگرانیهای آنها را «یک حقه» توصیف کرد و خواستار ادامه پیشرفتهای این حوزه برای حفظ برتری آمریکا در برابر چین شد.
شورای امنیت سازمان ملل نیز بعدازظهر چهارشنبه یک نشست سطح عالی درباره هوش مصنوعی را به دستور کار خود اضافه کرده است؛ اقدامی که نشانه افزایش نگرانیها و ضرورت پرداختن به این موضوع است. این شورا پیشتر برای صبح چهارشنبه نیز نشستی سطح عالی در مورد اوکراین با حضور زلنسکی برنامهریزی کرده بود.
آخرین حضور گوترش در نشست رهبران جهان
این نشست آخرین نشست مجمع عمومی سازمان ملل برای گوترش با حضور رهبران جهان خواهد بود. او هفته گذشته با تشریح محورهای سخنرانی خود به خبرنگاران سازمان ملل گفت که قدرت در «دورانی از عدمقطعیت عمیق» در حال تغییر است. گوترش گفت: «در شرایطی که جهان با سه تهدید وجودی روبروست، همکاری بینالمللی بیش از هر زمان دیگری ضروری است.»
رهبران و دیگر مقامها نیز در این نشست بر موضوعاتی از افزایش سطح آب دریاها و تامین بودجه آموزش گرفته تا مهار تهدیدهای ناشی از پیشرفت مهارنشدنی هوش مصنوعی و مبارزه برای برابری جنسیتی تمرکز خواهند کرد و صدها دیدار خصوصی نیز در دفاتر سازمان ملل، هتلها، نمایندگیهای دیپلماتیک و رستورانها برگزار خواهد شد.
«استر بریمر»، پژوهشگر ارشد حکمرانی جهانی در شورای روابط خارجی، گفت نشستهای حضوری میتواند به کشورها کمک کند تا ایدههایی را که ماهها بعد اجرا میشوند، پخته و نهایی کنند. او وضعیت سال ۲۰۲۶ را «بسیار جدیتر و پیچیدهتر از دهههای گذشته» توصیف کرد.
بریمر افزود: «با این حال، من ناامید هم نیستم. طی دهههای گذشته، ما چیزهای زیادی درباره همکاری بینالمللی آموختهایم.»
منبع: آسوشیتدپرس
