در پی مخالفت صریح نخستوزیر اسرائیل با طرح ۱۵ مادهای صلح آمریکا، روابط تلآویو و واشینگتن وارد مرحلهٔ تازهای از تنش و اختلافی علنی و کمسابقه شده است. «بنیامین نتانیاهو» با رد عقبنشینی ارتش از نوار غزه پیش از خلع سلاح کامل حماس، اختلاف خود را با برنامههای «دونالد ترامپ» برای پایان دادن به درگیریهای خاورمیانه به رویارویی مستقیم و علنی رسانده است؛ شکافی که نهتنها اهداف منطقهای کاخ سفید را با موانع جدی روبهرو کرده، بلکه اتحاد دیرینهٔ دو کشور را در آستانهٔ رویدادهای سرنوشتساز سیاسی زیر سؤال برده است.
شرط اسرائیل برای توافق؛ خلع سلاح کامل و واقعی حماس
بنیامین نتانیاهو، در اقدامی کمسابقه در عرصهٔ عمومی، طرح صلح ۱۵بندی مورد حمایت آمریکا برای غزه را رد کرد و بدینترتیب، اختلاف خود را با دونالد ترامپ به نمایش گذاشت.
نتانیاهو روز یکشنبه در بیانیهای گفت با «موجی از شایعات دربارهٔ ضعف و عقبنشینی اسرائیل در تمامی جبههها» روبهرو است و همزمان، فشارهای آمریکا برای پایان دادن به جنگها در غزه، لبنان و ایران، بدون در نظر گرفتن نظر اسرائیل را بهطور آشکار رد کرد.
او دربارهٔ غزه تأکید کرد: «اسرائیل این سند ۱۵بندی را نمیپذیرد. نیروهای دفاعی اسرائیل تا زمانی که حماس خلع سلاح نشود، هیچگونه عقبنشینی انجام نخواهند داد. وقتی میگویم خلع سلاح حماس، منظور تمامی سلاحهاست؛ از سلاحهای سنگین گرفته تا سبک. ما از خلع سلاح واقعی صحبت میکنیم، نه خلع سلاح نمایشی. در حال حاضر، دربارهٔ این موضوع با آمریکاییها در حال گفتوگو هستیم.»
«هیئت صلح» ترامپ در ماه جولای این طرح ۱۵بندی را پیشنهاد داده بود؛ طرحی که براساس آن، حماس در ازای خروج کامل نیروهای اسرائیلی از نوار غزه و انتقال تدریجی قدرت به یک «کمیتهٔ ملی مستقل فلسطینی» خلع سلاح میشد. ترامپ گفته بود اجرای این توافق بهصورت مرحلهای خواهد بود، اما نتانیاهو روز یکشنبه اعلام کرد که اجرای هر توافقی را منوط به خلع سلاح کامل اولیه میداند.
روابط آمریکا با اسرائیل؛ مانع تازه در مسیر صلح
بخش عمدهٔ اظهارات نتانیاهو متوجه ایالات متحده و تنش ایجادشده در روابط میان آمریکا و اسرائیل بود. اسرائیل به یکی از موانع اصلی در مسیر برنامههای کاخ سفید برای میانجیگری صلح در منطقه تبدیل شده است؛ چه در درگیریهای غزه و لبنان و چه در جنگی که با حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد. نتانیاهو که در آستانهٔ انتخابات دشوار ماه اکتبر قرار دارد و با فشار جریانهای تندرو در دولت خود مواجه است، به نظر میرسد آماده است برای تقویت جایگاه داخلیاش بهعنوان مدافع امنیت اسرائیل، حتی اختلاف خود با ترامپ را بهطور علنی به چالش بکشد.
اسرائیل پیشتر نیز نشانههایی از مخالفت با این طرح بروز داده بود. اندکی پس از اعلام آن توسط ترامپ در ماه گذشته، اسرائیل حملات خود به غزه را تشدید کرد؛ حملاتی که تنها در یکشنبه گذشته، ۱۸ کشته بر جای گذاشت. دفتر نتانیاهو نیز پیشتر گفته بود نسخهٔ منتشرشده از این طرح «بازتابدهندهٔ مواضع اسرائیل نیست.»
با این حال، رد این طرح در روز یکشنبه صریحتر و تندتر از قبل بود و به نظر میرسد مستقیماً کاخ سفید را هدف قرار داده است؛ در شرایطی که هم ترامپ و هم نتانیاهو با انتخابات دشواری روبهرو هستند. نتانیاهو گفت: «برخلاف کسانی که ما را موعظه میکنند، ما آنچه برای امنیت اسرائیل لازم است انجام میدهیم و میتوانیم و میدانیم چگونه، در صورت لزوم، حتی در برابر بهترین دوستانمان نیز بر موضع خود بایستیم.»
اختلاف ترامپ و نتانیاهو در سایه بحرانهای خاورمیانه
در مقابل، رئیس «هیئت صلح» ترامپ روز یکشنبه واکنش نشان داد و گفت این طرح همچنان «تنها راه پیش رو» است. «نیکولای ملادنوف»، نمایندهٔ عالی این هیئت برای غزه، به تلویزیون اسرائیل گفت: «گزینهای که امروز ارائه میدهیم، تنها راهی است که تضمین میکند این تراژدی دوباره تکرار نشود.»
رد این طرح از سوی نتانیاهو نهتنها ضربهای به تلاش ترامپ برای تثبیت جایگاه خود بهعنوان میانجی صلح در منازعات خارجی محسوب میشود، بلکه تنش در روابط میان آمریکا و اسرائیل را نیز آشکارتر کرده است. با نزدیک شدن انتخابات میاندورهای آمریکا در ماه نوامبر، کاخ سفید بهدنبال دستیابی به توافقی در قبال ایران است تا تنگهٔ هرمز بازگشایی شود و قیمت نفت و بنزین کاهش یابد.
با این حال، درگیریها در خاورمیانه به یکدیگر گره خوردهاند و تلاشهای موازی آمریکا برای ایجاد صلح در لبنان ـ جایی که اسرائیل بخشی از خاک آن را بهعنوان منطقهٔ حائل علیه حزبالله اشغال کرده است ـ و غزه ـ جایی که متحدان خلیج فارسِ آمریکا آنچه را کارزار پاکسازی قومی از سوی اسرائیل مینامند، محکوم کردهاند ـ ادامه یافته است.
تغییر معادلات سیاسی در واشینگتن و آیندهٔ حمایت از اسرائیل
ترامپ نیز مانند رؤسای جمهور پیشین آمریکا دریافته است که نتانیاهو میتواند متحد دشواری باشد؛ مسئلهای که سابقهٔ پیچیدگی در روابط میان آمریکا و اسرائیل را نشان میدهد. نقل شده است که «بیل کلینتون» پس از نخستین دیدار خود با نتانیاهو در سال ۱۹۹۶ گفته بود: «بالاخره ابرقدرت واقعی اینجا کیست؟»
در سالهای اخیر نیز دولت «بایدن» دریافت که نگرانیهایش دربارهٔ تلفات انسانی در غزه نادیده گرفته میشود، اما همچنان بهطور علنی از نتانیاهو حمایت کرد و کمکهای نظامی به اسرائیل را بهطور جدی کاهش نداد؛ اقدامی که تداوم روابط راهبردی آمریکا با اسرائیل را نشان میداد، چراکه دولت بایدن از پیامدهای سیاسی احتمالی از سوی نتانیاهو و متحدانش در آمریکا بیم داشت.
با این حال، ترامپ برای نتانیاهو شریکی غیرمتعارف و پیشبینیناپذیرتر در کاخ سفید است. نتانیاهو بهطور طبیعی متحد ترامپ محسوب میشود و پیش از انتخابات میاندورهای، دموکراتها را به ضعف در حمایت از اسرائیل متهم کرده است.
با وجود این، در سطحی گستردهتر، حمایت از اسرائیل و جنگ غزه در میان دموکراتها رو به کاهش است. در سوی دیگر، جمهوریخواهان نیز برای انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۸، «جیدی ونس»، معاون رئیسجمهور، را بهعنوان گزینهٔ پیشتاز دارند که نسبت به اسرائیل و جنگ غزه موضعی انتقادی ابراز کرده است.
دوراهی ترامپ در اختلاف با نتانیاهو بر سر غزه
ترامپ اکنون باید تصمیم بگیرد که آیا فشار بر نتانیاهو را افزایش دهد ـ که ممکن است برخی متحدان حامی اسرائیل را از خود دور کند ـ یا اجازه دهد تلاشهایش برای دستیابی به طرح صلح غزه برای مدتی نامعلوم متوقف بماند.
پاسخ به این پرسش تا حد زیادی به محاسبات سیاسی خود رئیسجمهور آمریکا بستگی دارد؛ در این اختلاف، تصمیم ترامپ مشخص میکند که او تا چه اندازه در برابر نتانیاهو خواهد ایستاد. آیا رأیدهندگان آمریکایی خواهان آن هستند که ترامپ بهعنوان دولتمردی ظاهر شود که توانسته است یکی از خونبارترین جنگهای اخیر جهان در غزه را پایان دهد یا اینکه رویارویی علنی با نتانیاهو موجب نارضایتی پایگاه حامیان او خواهد شد؟ در شرایطی که هر دو کشور وارد دورههای انتخاباتی پرتنش شدهاند و همزمان، تغییر نسلی در میزان حمایت از اسرائیل در میان رأیدهندگان آمریکایی در جریان است، نتیجهٔ این روند میتواند به بازتعریف اتحاد میان آمریکا و اسرائیل منجر شود.
منبع: گاردین
