آژانس بینالمللی انرژی هشدار داد که بحران خاورمیانه و اختلال در عبور نفتکشها از تنگه هرمز، بزرگترین شوک عرضه انرژی در تاریخ را رقم زده و پیامدهای آن فراتر از بحرانهای نفتی دهه ۱۹۷۰ خواهد بود. بر اساس گزارش سالانه این نهاد، ادامه بحران میتواند سیاستهای انرژی کشورها را برای سالهای آینده تغییر دهد. همچنین وابستگی به منابع و مسیرهای تأمین انرژی را به یکی از مهمترین دغدغههای دولتها تبدیل کند.
آژانس بینالمللی انرژی (IEA) روز پنجشنبه ۱۹ نوامبر، در گزارش «چشمانداز انرژی جهان ۲۰۲۶» اعلام کرد که پیامدهای بحران خاورمیانه و اختلال در انتقال انرژی از طریق تنگه هرمز به سراسر جهان گسترش یافته است. حتی پایان درگیریها نیز لزوماً به بازگشت بازار انرژی به شرایط پیش از بحران منجر نخواهد شد.
«فاتح بایرول»، مدیر اجرایی آژانس، گفت: «اگرچه بخش انرژی و اقتصاد جهانی تابآوری قابلتوجهی نشان دادهاند، هرچه بحران طولانیتر شود، پیامدهای آن عمیقتر خواهد شد. هیچ مسیر معتبری نمیبینم که از طریق آن، جهان انرژی بتواند به شرایط پیش از بحران بازگردد.»
فشار بحران بر بازارها و مصرفکنندگان
از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ماه فوریه، بسته شدن تنگه هرمز و تداوم حملات، عبور نفتکشها از تنگه هرمز را مختل کرده است. پیش از بحران، حدود یکپنجم محمولههای نفتی جهان از این مسیر عبور میکرد.
به گفته بایرول، دولتها برای کاهش فشار بر بازار اقداماتی مانند افزایش عرضه نفت، استفاده از مسیرهای جایگزین و کاهش خرید از بازارهای بینالمللی را در پیش گرفتهاند. با این حال، مصرفکنندگان همچنان با افزایش قیمتها و در برخی موارد کمبود عرضه مواجه هستند.
تغییر راهبرد انرژی کشورها
بر اساس گزارش آژانس، اختلال و محدودیت در عبور نفتکشها از تنگه هرمز، دولتها را به سمت متنوعسازی منابع و مسیرهای تأمین انرژی، افزایش اتکا به منابع داخلی و تسریع روند برقیسازی اقتصاد سوق داده است.
انرژی خورشیدی، سایر منابع تجدیدپذیر و انرژی هستهای از مهمترین گزینههایی هستند که احتمالاً از این تغییر رویکرد سود میبرند. با این حال، نگرانیهای امنیت انرژی ممکن است در برخی کشورهای آسیایی به ادامه استفاده از زغالسنگ نیز منجر شود.
آژانس در سناریویی که اختلال در تردد از تنگه هرمز طولانیمدت باشد، پیشبینی میکند سرمایهگذاری در خطوط لوله جایگزین و منابع جدید تأمین، همراه با کاهش تقاضای وارداتی، حجم نفت عبوری از این آبراه را از روزانه ۲۰ میلیون بشکه پیش از بحران به ۸.۵ میلیون بشکه در سال ۲۰۳۰ و کمتر از دو میلیون بشکه در سال ۲۰۳۵ کاهش دهد.
با وجود این، خاورمیانه حتی در چنین شرایطی بزرگترین صادرکننده نفت به بازارهای جهانی باقی خواهد ماند.
افزایش تقاضای برق و تغییر الگوی مصرف انرژی
گزارش همچنین بر شتاب گرفتن روند برقیسازی در پی نوسان قیمت سوختهای فسیلی تأکید میکند. تقاضای جهانی برق از سال ۲۰۱۹ سریعتر از رشد اقتصاد جهان و با سرعتی دو برابر تقاضای کل انرژی افزایش یافته است.
گسترش خودروهای برقی، تجهیزات سرمایشی، پمپهای حرارتی و مراکز داده از عوامل اصلی این روند هستند. پیشبینی میشود سهم برق از مصرف نهایی انرژی جهان تا سال ۲۰۳۵ در سناریوهای مختلف به حدود ۳۰ درصد نزدیک شود.
این گزارش همچنین برای نخستین بار از پیشی گرفتن نیاز انرژی برای خنک کردن ساختمانها از انرژی مورد نیاز برای گرمایش آنها خبر میدهد؛ تغییری که با افزایش دمای زمین و گسترش استفاده از تجهیزات سرمایشی ارتباط دارد.
چشمانداز نفت و گاز و چالشهای اقلیمی
آژانس در عین حال بررسی کرده است که پایان بحران خاورمیانه چه تأثیری بر بازار انرژی خواهد داشت. به باور این نهاد، بازگشت عرضه نفت و گاز و ورود محمولههای گاز طبیعی مایع که عرضه آنها به تأخیر افتاده است، میتواند بازار را به نفع خریداران تغییر دهد و قیمتها را کاهش دهد. با این حال، افزایش استفاده از فناوریهای برقی ممکن است تقاضای بلندمدت برای نفت و گاز را تحت تأثیر قرار دهد.
گزارش هشدار میدهد که افزایش قیمت سوخت و اختلال در عرضه انرژی در پی بسته شدن تنگه هرمز میتواند روند گسترش دسترسی به برق و سوختهای پاک برای پختوپز را در کشورهای در حال توسعه کندتر کند.
همچنین، با وجود احتمال افزایش استفاده از فناوریهای کمانتشار کربن، سیاستهای فعلی و تعهدات اعلامشده دولتها همچنان با هدف محدود کردن گرمایش زمین به یکونیم درجه سانتیگراد فاصله دارند. برآورد آژانس نشان میدهد این مسیرها میتوانند به افزایش دمای جهانی بین ۲.۵ تا ۲.۹ درجه سانتیگراد منجر شوند.
بایرول در پایان تأکید کرد که کشورها باید ضمن توجه به امنیت و مقرونبهصرفه بودن انرژی، از وابستگی به یک منبع یا مسیر تأمین و جایگزین کردن آن با وابستگی دیگری پرهیز کنند.
منابع: یورونیوز

