در پی صدور حکم دیپورت این مادر از خاک کانادا، سازمان خدمات مرزی این اقدام پیشگیرانه را پس از دریافت تأییدیه رسمی اداره مهاجرت انجام داد. بر اساس این تأییدیه، پرونده درخواست اقامت دائم او بر پایه «ملاحظات بشردوستانه»، مرحله نخست سنجش صلاحیت را با موفقیت پشت سر گذاشته است.
البته این تصمیم هنوز به معنای صدور نهایی اقامت دائم برای «حلیمه عبدی» نیست. پرونده او همچنان باید مراحل اداری دیگر، از جمله ارزیابی‌های پزشکی و بررسی‌های امنیتی را سپری کند. با این حال، همین پذیرش اولیه فرصتی فراهم کرد تا خطر اخراج رفع شود و او فعلاً در کانادا، کنار سه فرزندش بماند.
توقف لحظه‌آخری دیپورت این مادر از فرودگاه ادمونتون کانادا
حلیمه عبدی، مادر سه کودک کانادایی که در آستانه دیپورت اجباری از مرزهای کانادا قرار داشت، روز ۱۰ سپتامبر در فرودگاه ادمونتون و درست ساعاتی پیش از پرواز به مقصد کنیا آزاد شد. سازمان خدمات مرزی کانادا پس از دریافت تأییدیه پیشرفت پرونده از اداره مهاجرت، اجرای حکم اخراج او را متوقف کرد.
این ماجرا از ۴ سپتامبر آغاز شد؛ زمانی که عبدی برای حضور هفتگی به دفتر خدمات مرزی رفت، اما از همان‌جا تحت مراقبت ماموران قرار گرفت. سه پسر خردسالش در آن لحظات بیرون ساختمان در خودروی خاله‌شان منتظر بازگشت مادر بودند. او سپس به مرکزی در بریتیش کلمبیا و بعد به ادمونتون منتقل شد. در این فاصله، پیگیری‌های فشرده وکیل، نامه به دفتر وزیر امنیت عمومی و کارزاری با بیش از هزار امضا مانع از جدایی این خانواده شد.
با وجود این آزادی، اقامت دائم عبدی هنوز قطعی نیست. پرونده او که بر پایه ملاحظات بشردوستانه در اوت ۲۰۲۴ ثبت شده بود، روز ۹ سپتامبر تأییدیه اولیه صلاحیت را دریافت کرد. او اکنون باید مراحل اداری بعدی نظیر معاینات پزشکی و بررسی‌های امنیتی را پشت سر بگذارد؛ بنابراین خطر فوری اخراج از بین رفته، اما تا اعلام نتیجه نهایی همچنان در وضعیت تعلیق به سر می‌برد.
چرا با وجود سه فرزند کانادایی، اخراج او همچنان امکان‌پذیر بود؟
در قوانین موجود برای اخذ اقامت از طریق تولد فرزند، داشتن کودک کانادایی به‌تنهایی به والدین حق اقامت دائم نمی‌دهد و آن‌ها را در برابر اخراج مصون نمی‌کند. در سیستم مهاجرت کانادا، وضعیت حقوقی والدین و فرزندان کاملاً جدا از هم بررسی می‌شود. بنابراین، حتی اگر فرزندی شهروند کانادا باشد، این موضوع وضعیت اقامتی پدر یا مادر را خودبه‌خود قانونی نمی‌کند.
از سوی دیگر، برنامه حمایت مالی از والدین و پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها نیز قوانین مشخصی دارد. فردی که می‌خواهد حامی پرونده والدین خود شود، باید دست‌کم ۱۸ سال داشته باشد و شرایط درآمدی و اقامتی لازم را برآورده کند. به همین دلیل و با توجه به محدودیت‌های روند اقامت والدین از طریق وضعیت حقوقی فرزند، کودکان خردسال عبدی نمی‌توانستند تنها با تکیه بر شهروندی کانادایی‌شان برای مادر خود اقامت بگیرند.
با این حال، حضور فرزندان در پرونده‌های مبتنی بر «دلایل انسانی و دلسوزانه» وزن بسیار زیادی دارد. دستورالعمل رسمی اداره مهاجرت کانادا تأکید می‌کند که منافع کودکانی که مستقیماً از این تصمیم مهاجرتی اثر می‌پذیرند، باید حتماً در بررسی پرونده لحاظ شود.
در این میان، سن کودک، میزان پیوند و استقرار او در کانادا، وضعیت تحصیل و نیازهای پزشکی او سنجیده می‌شوند. همچنین شرایطی که ممکن است کودک در کشور مقصد با آن روبه‌رو شود، مورد بررسی قرار می‌گیرد. البته اداره مهاجرت یادآوری می‌کند که منافع کودک تنها یکی از عوامل پرونده است و لزوماً بر تمام ملاحظات دیگر اولویت مطلق ندارد.
سایه سنگین دیپورت؛ مادری که ۷ سال پیش از کنیا وارد کانادا شد
داستان مهاجرت حلیمه عبدی به فوریه ۲۰۱۷ بازمی‌گردد. او ابتدا از کنیا به ایالات متحده رفت و سپس از طریق مرز زمینی وارد خاک کانادا شد. عبدی که اصالتی سومالیایی دارد، زندگی در کنیا را برای خود پرخطر و ناامن توصیف کرده بود.
او در گفتگوهای رسانه‌ای پیشین گفته بود که کشته‌شدن برادرش و برخوردهای خشن با سومالیایی‌تبارها در کنیا، دلیل اصلی فرارش بوده است. با وجود این، اداره مهاجرت کانادا تقاضای پناهندگی او را نپذیرفت، چرا که مدارک موجود را برای اثبات خطری که به حمایت پناهندگی بینجامد کافی ندانست.
عبدی پس از آن به زندگی خود در کانادا ادامه داد و صاحب سه فرزند شد. با این حال، نداشتن اقامت دائم باعث شد بارها با خطر اخراج روبه‌رو شود. این پرونده از سال ۲۰۲۲ توجه رسانه‌ها و نهادهای حامی مهاجران را به خود جلب کرد، زیرا اخراج او خطر جدایی از سه فرزند خردسالش را به همراه داشت.
حکم اخراج عبدی حتی در نوامبر ۲۰۲۳ نیز تا مرز اجرا رفت، اما درست در آخرین لحظات لغو شد. این فرصت تازه به او امکان داد مسیر حقوقی دیگری را برای ماندن در پیش بگیرد. در نتیجه، او در اوت ۲۰۲۴ پرونده‌ای بر پایه «ملاحظات بشردوستانه و دلسوزانه» تشکیل داد.
اقامت بر اساس دلایل انسانی و دلسوزانه چیست؟
اقامت بر مبنای دلایل انسانی و دلسوزانه، راهکاری استثنایی در قوانین مهاجرتی کاناداست. این سازوکار مختص افرادی است که نمی‌توانند از مسیرهای معمولی شرایط دریافت اقامت دائم را به دست آورند.
اداره مهاجرت این نوع پرونده‌ها، به‌ویژه مواردی که شامل درخواست اقامت از طریق بررسی وضعیت و منافع فرزند می‌شود را کاملاً انفرادی و موردی بررسی می‌کند. میزان استقرار متقاضی در جامعه کانادا، پیوندهای خانوادگی، منافع و آینده فرزندان و پیامدهای سخت رد درخواست، از مهم‌ترین معیارهای تصمیم‌گیری در این مسیر هستند.
با این وجود، چنین گزینه‌ای هرگز راهی ساده برای دور زدن قوانین نیست و صرف ثبت این درخواست، به‌هیچ‌وجه مانع اجرای حکم دیپورت متقاضی از کانادا نمی‌شود.
دولت کانادا تأکید می‌کند که فرد ممکن است هم‌زمان با داشتن پرونده باز در این بخش، حکم قطعی اخراج داشته باشد. بنابراین اگر پرونده پیشرفت لازم را نداشته باشد، فرد ممکن است پیش از مشخص‌شدن نتیجه ناچار به ترک کانادا شود.
همین خلأ قانونی مشخص می‌کند که چرا عبدی، با وجود تشکیل پرونده، تا آخرین ساعت‌ها در خطر اخراج بود. این وضعیت پرالتهاب تنها زمانی پایان یافت که اداره مهاجرت مرحله بررسی صلاحیت او را تأیید کرد و مراتب را فوراً به سازمان خدمات مرزی اطلاع داد.
از تجمع مقابل دفتر مرزبانی تا آزادی؛ مسیر حمایت مردمی از حلیمه عبدی
بازداشت حلیمه عبدی موج تازه‌ای از حمایت مردمی را در ادمونتون رقم زد. حامیان او روز ۴ سپتامبر روبه‌روی دفتر سازمان خدمات مرزی کانادا گرد آمدند و از دولت فدرال خواستند مانع جدایی این مادر از سه فرزندش شود. هم‌زمان، با توجه به اهمیت اعطای اقامت به مادر از طریق توجه به شرایط فرزند، کارزاری اینترنتی با تکیه بر پیامدهای عاطفی این جدایی روی سه کودک زیر ۱۰ سال او به راه افتاد که طبق گزارش CBC بیش از هزار نفر آن را امضا کردند.
اداره مهاجرت اعلام کرد که این تصمیم ربطی به کارزار مردمی نداشت و طبق روال قانونی گرفته شد؛ با این حال عبدی پس از آزادی، از حمایت‌های مردم قدردانی کرد.
مرحله حساس بعدی، تکمیل بررسی پرونده اقامت دائم و گذر از آزمایش‌های پزشکی و ارزیابی‌های امنیتی است. تا وقتی دستور لغو اخراج معتبر بماند، عبدی در کانادا کنار فرزندانش زندگی می‌کند. اگر این مراحل با موفقیت پیش برود، او به اقامت دائم می‌رسد؛ هرچند مقام‌های فدرال هنوز زمان مشخصی را برای تصمیم نهایی تعیین نکرده‌اند.
عبدی پس از عبور از این بحران، با امید به آینده نگاه می‌کند و به کار در پلیس، نیروهای مسلح یا حوزه درمان علاقه دارد. برای این خانواده، نجات از پرواز اجباری و لغو دیپورت از کانادا بزرگ‌ترین اتفاق ممکن بود؛ گامی اساسی که سرانجام به بلاتکلیفی تلخ و نزدیک به ده‌ساله آن‌ها پایان داد.
منبع: سی‌بی‌سی
