«رومن اسلپسچیک» نزدیک سه دهه در کشور کانادا زندگی کرد، خانواده تشکیل داد و دو دخترش را بزرگ کرد؛ اما سفرهای مکرر او به جمهوری چک، همان کشوری که زمانی از آن برای مهاجرت و پناهندگی خارج شده بود، در نهایت با استناد به قانون به از دست رفتن وضعیت پناهندگی و اقامت دائمش انجامید.
این مرد ۵۸ ساله اکنون با خطر اخراج از کانادا روبهرو است؛ آن هم در شرایطی که پروندهاش به یکی از مهمترین چالشهای حقوقی درباره رابطه میان وضعیت پناهندگی و اقامت دائم تبدیل شده است. دادگاه فدرال پیشتر نظام قانونی موجود را تأیید کرده، اما پرونده در دادگاه استیناف فدرال ادامه دارد و میتواند برای پناهندگان سابقی که سالهاست در کانادا زندگی میکنند، پیامدهای گستردهای داشته باشد.
از زندگی تازه در کانادا تا خطر اخراج؛ سفرهایی که سرنوشت رومن اسلپسچیک را تغییر داد
رومن اسلپسچیک سال ۱۹۹۷ از جمهوری چک به کانادا آمد. او که از اقلیت روماست، بهدلیل نگرانی از آزار و خشونت در کشورش درخواست پناهندگی کرد و یک سال بعد بهعنوان فرد تحت حمایت پذیرفته شد. در سال ۱۹۹۹ نیز اقامت دائم کانادا را گرفت.
سالها گذشت و زندگی اسلپسچیک کاملاً در کانادا شکل گرفت. او کار کرد، خانواده تشکیل داد و دو دخترش در کانادا بزرگ شدند. حالا دو نوهاش هم در همین کشور زندگی میکنند؛ جایی که اسلپسچیک میگوید برای ساختن آینده خانوادهاش به او فرصت تازهای داد.
اما رفتوآمدهای او به جمهوری چک، سالها بعد به نقطه دردسرساز زندگیاش تبدیل شد. اسناد پرونده نشان میدهد او بین سالهای ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۱ چند بار به کشور مبدأ خود سفر کرد و از گذرنامه جمهوری چک نیز استفاده کرد. آخرین سفرش برای مراقبت از برادر مبتلا به سرطان بود.
برای یک فرد عادی، سفر به کشور زادگاه برای دیدن خانواده یا مراقبت از یک بیمار لزوماً مسئلهای غیرعادی نیست. اما برای کسی که زمانی بهدلیل ترس از بازگشت به همان کشور پناهندگی گرفته، ماجرا فرق میکند.
بر اساس قانون فعلی، در سیستم مهاجرت به کشور کانادا شرایطی وجود دارد که اجازه میدهد اگر یک پناهنده دوباره و داوطلبانه از حمایت کشور مبدأ خود استفاده کند یا در آنجا مستقر شود، وضعیت حمایتی او پایان پیدا کند. در پرونده اسلپسچیک، هیئت حمایت از پناهندگان به این نتیجه رسید که سفرهای او و استفاده از گذرنامه جمهوری چک نشان میدهد دوباره از حمایت کشورش استفاده کرده است.
مشکل به همینجا ختم نشد. از دست دادن حمایت پناهندگی برای اسلپسچیک به معنای به خطر افتادن و احتمال لغو شدن وضعیت اقامت دائم او هم بود. طبق قانون کانادا، در برخی شرایط، پایان حمایت پناهندگی میتواند به از دست رفتن خودکار اقامت دائم منجر شود.
به همین دلیل، پرونده اسلپسچیک حالا فقط درباره چند سفر به جمهوری چک نیست؛ بحث بر سر سرنوشت کسی است که نزدیک ۳۰ سال در کانادا زندگی کرده و تمام زندگی خانوادگیاش را در این کشور ساخته است. پرسش اصلی دادگاه این است که آیا چنین فردی باید دههها بعد، بهدلیل پایان حمایت پناهندگی اولیه، اقامت دائم خود را نیز از دست بدهد یا نه.
قانون کانادا چه میگوید و دادگاه درباره پرونده اسلپسچیک چه تصمیمی گرفت؟
قانون وضع شده برای ساماندهی مهاجرت افراد به کانادا اجازه میدهد در شرایط مشخص، حمایت پناهندگی یک فرد پایان پیدا کند. اگر پناهنده دوباره از حمایت کشور مبدأ خود استفاده کند یا به آنجا بازگردد و مستقر شود، هیئت حمایت از پناهندگان میتواند طبق ماده ۱۰۸ قانون مهاجرت و حمایت از پناهندگان درباره پایان حمایت او تصمیم بگیرد.
برای پناهندگانی که اقامت دائم گرفتهاند، ماجرا حساستر است. اصلاحات سال ۲۰۱۲ مقرر کرده که در برخی موارد، پایان حمایت پناهندگی میتواند به لغو شدن حقوق شهروندی و از دست رفتن اقامت دائم هم منجر شود. همین پیوند میان وضعیت پناهندگی و اقامت دائم، یکی از محورهای اصلی پرونده رومن اسلپسچیک است.
اسلپسچیک در سال ۲۰۲۵ این سازوکار را در دادگاه فدرال به چالش کشید، اما دادگاه درخواستهای او را رد و قانونی بودن از دست رفتن اقامت دائم پس از پایان حمایت پناهندگی را تأیید کرد. با این حال، پرونده هنوز تمام نشده است.
دادگاه فدرال دو پرسش مهم را برای مرحله تجدیدنظر قابل بررسی دانست؛ از جمله اینکه آیا هیئت پناهندگی در پروندههایی که حمایت آنها تحت قوانین قدیمیتر اعطا شده صلاحیت رسیدگی دارد و آیا از دست رفتن اقامت دائم با منشور حقوق و آزادیهای کانادا سازگار است.
حالا پرونده با شماره A-۴۲۷-۲۵ در دادگاه استیناف فدرال دنبال میشود و گروههایی مانند انجمن آزادیهای مدنی کانادا و مرکز حقوق اساسی «دیوید آسپر» نیز در آن حضور دارند. برای اسلپسچیک، این دعوا درباره ماندن در کشوری است که نزدیک ۳۰ سال خانه او بوده.
چرا پرونده اسلپسچیک میتواند برای پناهندگان سابق مهم باشد؟
پرونده رومن اسلپسچیک فقط درباره سرنوشت یک مرد ۵۸ ساله نیست. پرسش بزرگتر این است که آیا فردی که دههها در کانادا زندگی کرده و اقامت دائم گرفته، باید سالها بعد بهدلیل پایان حمایت پناهندگی اولیه، با خطر لغو مدارک و اقامت خود روبهرو شود و آن را از دست بدهد؟
منتقدان میگویند که این قانون میتواند برای پناهندگانی که زندگی، خانواده و آینده خود را در کانادا ساختهاند، پیامد سنگینی داشته باشد. در مقابل، منطق قانون این است که اگر فردی بهدلیل ناامن بودن کشورش پناهنده شده، بازگشت مکرر به همان کشور یا استفاده از حمایت آن میتواند نشان دهد که دیگر به حمایت پناهندگی نیاز ندارد.
به همین دلیل، نتیجه این پرونده میتواند مرز میان حمایت پناهندگی و حق اقامت بلندمدت در کانادا را روشنتر کند و برای پروندههای مشابه اهمیت داشته باشد.
با توجه به قانون رسیدگی به مهاجرت در کانادا؛ آیا اسلپسچیک فعلا در امان است؟
خیر. دادگاه استیناف فدرال در اوت ۲۰۲۶ با درخواست اسلپسچیک برای متوقفکردن اخراجش تا زمان بررسی تجدیدنظر موافقت نکرد. دادگاه پذیرفت که پرونده او پرسشهای حقوقی مهمی دارد، اما گفت که او نتوانسته نشان دهد که اخراجش پیش از پایان رسیدگی، آسیب جبرانناپذیری به او وارد میکند.
این تصمیم به معنی پایان پرونده نیست و رسیدگی به درخواست تجدیدنظر همچنان ادامه دارد. با این حال، اسلپسچیک حالا با خطر اخراج روبهروست؛ مردی که نزدیک ۳۰ سال در کانادا زندگی کرده و خانوادهاش را در این کشور ساخته است.
پرسشهای متداول
آیا یک پناهنده در کانادا میتواند به کشور مبدأ خود سفر کند؟
سفر به کشور مبدأ برای فردی که بر اساس خطر بازگشت به همان کشور در کانادا حمایت پناهندگی گرفته است، میتواند خطر حقوقی داشته باشد؛ زیرا طبق ماده ۱۰۸ قانون تدوینشده برای مهاجرت، استفاده دوباره داوطلبانه از حمایت کشور تابعیت یا استقرار دوباره در آن کشور میتواند زمینه پایان حمایت پناهندگی باشد.
چرا رومن اسلپسچیک اقامت دائم خود را از دست داد؟
در پرونده او، هیئت حمایت از پناهندگان به این نتیجه رسید که سفرهای متعدد به جمهوری چک و استفاده از گذرنامه این کشور نشاندهنده استفاده دوباره از حمایت کشور مبدأ بوده است. پس از پایان حمایت پناهندگی، مقررات قانونی مربوط به از دست رفتن اقامت دائم نیز درباره او اعمال شد.
آیا پایان وضعیت پناهندگی همیشه به معنای از دست دادن اقامت دائم است؟
خیر. دادگاه استیناف فدرال در اوت ۲۰۲۶ با توقف اخراج اسلپسچیک تا زمان بررسی تجدیدنظر موافقت نکرد. بنابراین، او همچنان با خطر اخراج روبهروست، هرچند پرونده اصلی او هنوز در دادگاه ادامه دارد. این پرونده نشان میدهد که بازگشت پناهندگان به کشور مبدأ یا استفاده از گذرنامه آن کشور میتواند روی وضعیت مهاجرتی آنها در کانادا اثر بگذارد.
چرا پرونده اسلپسچیک میتواند مهم باشد؟
این پرونده درباره رابطه میان پایان حمایت پناهندگی و لغو شدن خودکار وضعیت اقامت دائم است. دادگاه فدرال پیشتر مقررات موجود را تأیید کرده، اما پرسشهای مهمی برای رسیدگی در دادگاه استیناف فدرال باقی مانده است. نتیجه این روند میتواند بر پروندههای مشابه پناهندگان سابق اثر بگذارد.
وضعیت پرونده اسلپسچیک در حال حاضر چیست؟
در اوت ۲۰۲۶، درخواست او برای توقف موقت اخراج رد شد، اما روند تجدیدنظر درباره پرسشهای حقوقی اصلی ادامه دارد. بنابراین، رد درخواست توقف اخراج به معنای بستهشدن کامل پرونده نیست و نتیجه رسیدگی اصلی همچنان اهمیت دارد.
منابع: تورنتواستار
