جنبش اعتراضی موسوم به سوسک‌ها در هند که ابتدا در واکنش به اظهارات تحقیرآمیز یک مقام قضایی درباره‌ی جوانان بیکار شکل گرفت و سپس به اعتراض علیه فساد آموزشی تبدیل شد، اکنون با گسترش مطالبات به سلامت انتخابات، با برخورد گسترده‌ی پلیس روبه‌رو شده است. روز شنبه ۱۰ اکتبر، «آبیجیت دیپکه»، بنیان‌گذار این جنبش، و دو تن دیگر از رهبران آن بازداشت شدند. گزارش‌ها حاکی است شمار بازداشت‌شدگان در اعتراض‌های دهلی نو ممکن است به سه هزار نفر رسیده باشد.
از یک توهین تا شکل‌گیری جنبشی اعتراضی
ماجرای شکل‌گیری جنبش به مه ۲۰۲۶ بازمی‌گردد؛ زمانی که «سوریا کانت»، رئیس دیوان عالی هند، برخی جوانان بیکار را که وارد عرصه‌ی روزنامه‌نگاری و فعالیت‌های اجتماعی می‌شوند، به «سوسک» و «انگل» تشبیه کرد. او بعداً توضیح داد که منظورش افرادی با مدارک تحصیلی جعلی یا نامعتبر بوده، نه همه‌ی جوانان.
آبیجیت دیپکه، استراتژیست ارتباطات سیاسی و از اعضای پیشین تیم شبکه‌های اجتماعی حزب عام آدمی، در واکنش نوشت: «اگر همه‌ی سوسک‌ها دور هم جمع شوند، چه می‌شود؟» این پرسش طنزآمیز به نقطه‌ی آغاز حزب سوسک‌ها (Cockroach Janta Party یا CJP) تبدیل شد؛ تشکلی که با هشتگ «من هم سوسکم» (#MainBhiCockroach) به‌سرعت در شبکه‌های اجتماعی گسترش یافت.
این تشکل یک حزب سیاسی ثبت‌شده نیست، بلکه جنبشی اعتراضی است که از طنز اینترنتی برای جلب توجه به نارضایتی‌های اجتماعی و سیاسی استفاده می‌کند.
بیکاری و بحران اعتماد؛ زمینه‌ی گسترش اعتراض‌ها
گسترش جنبش در شرایطی رخ داد که بسیاری از جوانان هندی با بیکاری، افزایش هزینه‌های زندگی، نابرابری اقتصادی و بی‌اعتمادی به احزاب سنتی روبه‌رو هستند. نارضایتی از نظام آزمون‌های رقابتی و نگرانی درباره‌ی فساد در فرایند پذیرش دانشگاه‌ها نیز به این فضای اعتراضی دامن زد.
یکی از مهم‌ترین محرک‌های اعتراض‌ها، اتهام افشای سؤالات آزمون سراسری ورودی پزشکی هند، موسوم به NEET-UG، بود؛ آزمونی که حدود دو میلیون داوطلب در آن شرکت کرده بودند. پس از مطرح‌شدن اتهام‌های مربوط به افشای سؤالات و بی‌نظمی‌های دیگر، آزمون لغو و برگزاری مجدد آن اعلام شد. معترضان خواستار اصلاح نظام آموزشی، پاسخ‌گویی مسئولان و مقابله با تقلب در آزمون‌های سراسری شدند.
از محبوبیت میلیونی در فضای مجازی تا اعتراض خیابانی
صفحه‌ی جنبش در اینستاگرام طی مدت کوتاهی میلیون‌ها دنبال‌کننده جذب کرد؛ شمار دنبال‌کنندگان آن در اوایل ماه ژوئن به حدود ۲۲ میلیون نفر رسید و در گزارش‌های بعدی به نزدیک ۲۷ میلیون نفر افزایش یافت. برخی گزارش‌ها همچنین از ثبت‌نام بیش از یک میلیون نفر در این تشکل خبر دادند.
حساب این جنبش در شبکه‌ی اجتماعی ایکس نیز پس از درخواست قانونی در هند مسدود شد. گزارش‌هایی منتشر شد که نشان می‌داد برخی نهادهای امنیتی فعالیت آن را بالقوه تهدیدآمیز ارزیابی کرده‌اند.
جنبش به‌تدریج فعالیت آنلاین را به اعتراض‌های خیابانی، از جمله تجمع در منطقه‌ی جانتار مانتار دهلی نو، پیوند زد. معترضان با ماسک‌ها و پلاکاردهای سوسک‌شکل در تجمع‌ها شرکت کردند و خواستار اصلاحات آموزشی شدند.
اعتراض‌ها بیش از یک ماه ادامه یافت و معترضان در گرمای شدید، باران‌های موسمی و محدودیت‌های پلیسی به تجمع خود ادامه دادند. در جریان برخوردها، شماری از معترضان زخمی شدند و پلیس برای متفرق کردن تجمع‌کنندگان اقدام کرد. در همین حال، حامیان جنبش از بیرون محل اعتراض برای تجمع‌کنندگان غذا و آب فرستادند؛ حجم کمک‌ها به اندازه‌ای بود که برگزارکنندگان بعداً از مردم خواستند ارسال غذا را متوقف کنند.
استعفای وزیر آموزش در هند؛ دستاورد جنبش سوسک‌ها
اعتراض‌ها با حمایت برخی سیاستمداران مخالف دولت و فعالان اجتماعی همراه شد، هرچند درباره‌ی ماهیت کاملاً مردمی جنبش نیز پرسش‌هایی مطرح بود؛ از جمله به دلیل سابقه‌ی همکاری دیپکه با حزب عام آدمی.
پس از هفته‌ها اعتراض و مذاکره با دولت، «دارمندرا پرادهان»، وزیر آموزش هند، در ۲۵ ژوئیه استعفا داد. دولت همچنین از تشکیل کارگروهی برای اصلاح نظام آزمون‌ها، ایجاد دادگاه‌های ویژه و پیشنهاد مجازات‌های سنگین‌تر برای تقلب در آزمون‌ها خبر داد.
جنبش اعلام کرد که پس از مذاکرات، مطالباتش پذیرفته شده و به تجمع‌های اعتراضی پایان می‌دهد. با این حال، اجرای اصلاحات وعده‌داده‌شده همچنان محل تردید بود و اعتراض‌های بعدی نشان داد که نارضایتی‌های گسترده‌تر از نظام حکمرانی همچنان پابرجاست.
گسترش اعتراض‌ها به سلامت انتخابات
در ماه اکتبر، جنبش سوسک‌ها به اعتراض علیه روند بازنگری فهرست رأی‌دهندگان گسترش یافت. منتقدان دولت و احزاب مخالف می‌گویند این روند ممکن است میلیون‌ها نفر را از حق رأی محروم کند و در نهایت به سود حزب بهاراتیا جاناتا، حزب ملی‌گرای هندوی حاکم به رهبری «نارندرا مودی»، تمام شود.
کمیسیون انتخابات هند این اتهام‌ها را رد کرده و می‌گوید هدف از بازنگری، حذف نام‌های تکراری و افرادی است که شرایط قانونی رأی دادن را ندارند. این کمیسیون همچنین اعلام کرده است افرادی که به‌اشتباه از فهرست حذف شده‌اند، می‌توانند برای ثبت مجدد نام خود اقدام کنند.
معترضان خواستار استعفای «گیانش کومار»، رئیس کمیسیون انتخابات، شدند. این اعتراض‌ها در ادامه‌ی چندین هفته بسیج نیروهای مخالف دولت برگزار شد و به یکی از محورهای تازه‌ی تقابل سیاسی در هند تبدیل شد.
بازداشت رهبران جنبش در اعتراضات دهلی نو
روز شنبه ۱۰ اکتبر، صدها نفر با وجود محدودیت‌های شدید رفت‌وآمد و استقرار گسترده‌ی نیروهای امنیتی در دهلی نو تجمع کردند. جنبش اعلام کرد آبیجیت دیپکه و دو تن دیگر از رهبران آن پیش از پیاده‌شدن از هواپیما در فرودگاه پایتخت بازداشت شده‌اند و به مکانی نامعلوم انتقال یافته‌اند.
در بیانیه‌ی این گروه آمده است که بازداشت‌شدگان از دسترسی به وکلای خود محروم شده‌اند و امکان برقراری ارتباط با دیگران را ندارند.
دهلی نو از روز جمعه تحت تدابیر امنیتی شدید قرار گرفته بود. گزارش‌ها از استقرار ده‌ها هزار نیروی پلیس و شبه‌نظامی برای جلوگیری از رسیدن معترضان به محل اصلی تجمع در مرکز شهر حکایت داشت. مقام‌ها همچنین ده‌ها ایستگاه مترو را تعطیل کردند، حرکت چندین قطار به مقصد دهلی را لغو کردند و دسترسی به اینترنت تلفن همراه را در محدوده‌ی اعتراض‌ها به‌طور موقت قطع کردند.
خبرنگاران خبرگزاری فرانسه گزارش دادند که پلیس ده‌ها معترض را که قصد داشتند با سردادن شعارهای ضددولتی به‌سوی محل تجمع در جانتار مانتار حرکت کنند، بازداشت و با خودروهای پلیس از محل دور کرد. روزنامه‌ی هندو نیز گزارش داد که شمار بازداشت‌شدگان ممکن است به سه هزار نفر رسیده باشد.
آینده جنبش سوسک‌ها؛ فراتر از اعتراضات در هند
جنبش سوسک‌ها از یک واکنش طنزآمیز به اظهارات یک مقام قضایی به حرکت اعتراضی گسترده‌ای تبدیل شده که مطالبات آموزشی، اقتصادی و انتخاباتی را به هم پیوند می‌دهد. استفاده از شوخی و نمادهای اینترنتی در کنار تجمع خیابانی، اعتصاب غذا، ائتلاف با گروه‌های دیگر و مذاکره با دولت، از ویژگی‌های این جنبش بوده است.
با این حال، میزان پایداری آن همچنان روشن نیست. در حالی که استعفای وزیر آموزش و وعده‌ی اصلاحات از دستاوردهای اولیه‌ی جنبش به شمار می‌روند، بازداشت‌های اخیر و ادامه‌ی اختلاف بر سر فهرست رأی‌دهندگان نشان می‌دهد رویارویی معترضان با دولت وارد مرحله‌ی تازه‌ای شده است. توانایی جنبش برای حفظ سازمان‌دهی، پیگیری مطالبات و تبدیل محبوبیت آنلاین به تغییرات پایدار، تعیین خواهد کرد که آیا می‌تواند فراتر از موج‌های اعتراضی مقطعی نقش سیاسی مؤثری ایفا کند یا نه.
منابع: فوربز, رویترز, Nikkei, یورونیوز, رادیوزمانه
