بازدید فرمانده سپاه ۲۰۳ منصوری طالبان از مناطق مرزی «پکتیکا» با لباس محلی، بار دیگر مساله‌ی شناسایی نیروهای رسمی این گروه را مطرح کرده است. موضوعی که با وجود معرفی یونیفرم جدید ارتش و پلیس طالبان، همچنان در ماموریت‌های میدانی و برخورد نیروهای مسلح با مردم اهمیت دارد.
یونیفرم رسمی طالبان، بدون الزام به استفاده در میدان
«محمد خان دعوت»، فرمانده سپاه ۲۰۳ منصوری طالبان، به تازگی همراه با شماری از مقام‌های نظامی و نیروهای این گروه از نقاط مرزی افغانستان و پاکستان در استان پکتیکا بازدید کرد. در تصاویر منتشرشده از این بازدید، او و همراهانش با پیراهن و تنبان و کلاه یا دستار دیده می‌شوند. همچنین نشانی از یونیفرم نظامی یکسان در پوشش آن‌ها وجود ندارد.
این وضعیت در حالی ادامه دارد که وزارت دفاع طالبان حدود هشت ماه پیش از لباس‌های جدید نیروهای ارتش، کماندو و مرزبانی رونمایی کرده بود. مقام‌های این وزارتخانه هنگام معرفی یونیفرم‌ها، بر ضرورت تقویت نظم، انضباط و ایجاد هویت مشترک میان نیروهای مسلح تاکید کردند؛ با این حال، حضور فرماندهان و نیروها با لباس محلی در ماموریت‌های مرزی نشان می‌دهد که معرفی پوشش رسمی به استفاده‌ی یکپارچه از آن منجر نشده است.
وزارت داخله‌ی طالبان نیز پیش‌تر اعلام کرده بود که بر اساس تصمیم این وزارتخانه و با تایید سراج‌الدین حقانی، وزیر داخله، تمام مسئولان و کارکنان پلیس باید در ساعات رسمی کار از یونیفرم تاییدشده استفاده کنند. این وزارتخانه، شناسایی آسان‌تر ماموران و متمایز کردن آن‌ها از سایر افراد را از اهداف این دستور اعلام کرده بود.
تشخیص مامور رسمی از فرد مسلح
مساله‌ی لباس نظامی طالبان صرفا به رعایت مقررات اداری محدود نمی‌شود. هنگامی که افراد مسلح بدون یونیفرم یا نشان مشخص در خیابان‌ها، ایست‌های بازرسی و ماموریت‌های امنیتی حضور می‌یابند، تشخیص وابستگی سازمانی آن‌ها برای شهروندان دشوار می‌شود.
این ابهام در موقعیت‌هایی مانند بازرسی خودروها، متوقف کردن افراد در ایست‌های بازرسی یا ورود افراد مسلح به خانه‌ها و مغازه‌ها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. در چنین شرایطی، مردم ممکن است نتوانند تشخیص دهند که فرد مسلح مامور رسمی طالبان است یا بدون وابستگی مشخص به نهادهای حکومتی سلاح حمل می‌کند.
نامشخص بودن هویت ماموران می‌تواند نظارت بر عملکرد آن‌ها و پیگیری تخلفات احتمالی را نیز دشوار کند. از سوی دیگر، اگر ظاهر نیروهای رسمی با دیگر افراد مسلح تفاوت روشنی نداشته باشد، سارقان و مجرمان می‌توانند آسان‌تر خود را عضو طالبان معرفی کنند و از نام این گروه برای تهدید یا سوءاستفاده از مردم بهره ببرند.
در چنین وضعیتی، شهروندانی که با تهدید یا رفتار غیرقانونی افراد مسلح روبه‌رو می‌شوند، ممکن است از ترس پیامدهای اعتراض به فردی که احتمال می‌دهند عضو طالبان باشد، از مقاومت یا ثبت شکایت خودداری کنند.
فرماندهان ارشد نیز اغلب لباس محلی می‌پوشند
استفاده از لباس محلی به فرمانده سپاه ۲۰۳ منصوری محدود نیست. «سراج‌الدین حقانی»، وزیر داخله و رهبر شبکه‌ی حقانی، «ملا یعقوب مجاهد»، وزیر دفاع، و «عبدالحق وثیق»، رئیس استخبارات طالبان، نیز که مسئولیت سه نهاد اصلی امنیتی، نظامی و اطلاعاتی این گروه را بر عهده دارند، معمولا در حضورهای عمومی با پیراهن و تنبان و همراه با دستار یا کلاه دیده می‌شوند.
در مارس ۲۰۲۴، وزارت دفاع طالبان تصویری از ملا یعقوب مجاهد با لباس نظامی طالبان منتشر کرد. این تصویر نخستین حضور علنی او با لباس نظامی پس از بازگشت طالبان به قدرت بود و به دلیل تفاوت با پوشش معمول او مورد توجه قرار گرفت.
حضور فرماندهان در ماموریت‌های میدانی با لباس محلی، از منظر انضباط سازمانی نیز قابل توجه است. هنگامی که مقام ارشد نظامی در بازدید از پاسگاه‌های مرزی از پوشش مشخص نظامی استفاده نمی‌کند، اجرای مقررات یونیفرم برای نیروهای زیرمجموعه او نیز ممکن است با چالش روبه‌رو شود.
میراث دوران جنگ و دشواری ایجاد نظم یکپارچه
پوشیدن لباس محلی در میان نیروهای طالبان سابقه‌ای طولانی دارد. در دوره‌ی نخست حکومت این گروه، از سال ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱، بسیاری از جنگجویان و فرماندهان با پیراهن و تنبان، کلاه و دستار فعالیت می‌کردند و پوشش نظامی یکسانی نداشتند.
پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ و مداخله‌ی نظامی ائتلاف به رهبری آمریکا، حکومت نخست طالبان به سرعت سقوط کرد. این گروه در سال‌های بعد نیروهای خود را دوباره سازماندهی کرد و با حملات مسلحانه، بمب‌گذاری، انفجار و عملیات انتحاری به جنگ با حکومت پیشین افغانستان و نیروهای خارجی ادامه داد. با این حال، لباس محلی همچنان پوشش رایج بسیاری از طالبان بود. در برخی حملات نفوذی نیز افراد وابسته به این گروه از یونیفرم نیروهای حکومت پیشین برای پنهان کردن هویت خود و نزدیک شدن به اهداف استفاده می‌کردند.
چالش طالبان در ایجاد هویت نظامی یکپارچه
بازگشت طالبان به قدرت در آگوست ۲۰۲۱ و تصرف نهادهای نظامی و امنیتی، ضرورت ایجاد ساختار سازمانی و مقررات مشخص را افزایش داد. با وجود این، ادامه‌ی استفاده از پوشش دوران جنگ در ماموریت‌های رسمی نشان می‌دهد که تغییر ساختار و معرفی یونیفرم به تنهایی برای ایجاد رویه‌ای یکسان در میان نیروهای طالبان کافی نبوده است.
در حکومت پیشین افغانستان، ارتش، پلیس و بخش‌هایی از نیروهای امنیت ملی یونیفرم‌های مشخص داشتند و این لباس‌ها یکی از نشانه‌های اصلی وابستگی سازمانی کارکنان به شمار می‌رفتند؛ هرچند برخی ماموران اطلاعاتی با لباس شخصی فعالیت می‌کردند.
اکنون نیز مشخص بودن پوشش و نشان سازمانی، به ویژه برای نیروهایی که در ایست‌های بازرسی و ماموریت‌های عمومی با شهروندان سروکار دارند، از عوامل مهم تشخیص هویت ماموران است. ادامه‌ی حضور افراد مسلح طالبان با لباس محلی، در کنار مقررات اعلام‌شده درباره‌ی پوشش رسمی، همچنان فاصله‌ی میان دستورهای سازمانی و نحوه‌ی اجرای آن‌ها در میدان را برجسته می‌کند.
منبع: ایندپندنت
