بارندگی شدید و بی‌سابقه در استانبول پس از ۸۴ سال، این کلان‌شهر ترکیه را با سیلاب گسترده، خسارت‌های سنگین و اختلال در زندگی روزمره مواجه کرد. در حالی که چهار نفر جان باخته و شش نفر مفقود شده‌اند، ابعاد خسارت‌ها بار دیگر انتقادها از ساخت‌وسازهای بی‌ضابطه، ضعف زیرساخت‌ها و اختلافات سیاسی بر سر مدیریت شهر را افزایش داده است.
هزاران حادثه و بیش از سه هزار نفر نجات‌یافته
بارندگی‌های روزهای ۱۴ و ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶، خیابان‌های استانبول را زیر آب برد، خودروها را روی هم انباشته کرد. همچنین به خانه‌ها و اتوبوس‌های شهری آسیب زد. در برخی مناطق، مردم برای نجات از سیلاب ناچار شدند به بیل مکانیکی و لودر پناه ببرند.
«مصطفی چیفتچی»، وزیر کشور ترکیه، از مرگ چهار نفر و مفقود شدن شش نفر در سیل استانبول خبر داد. به گفته‌ی او، سه هزار و ۵۵ نفر با کمک گارد ساحلی، ژاندارمری و نیروهای شهرداری نجات یافتند و وضعیت شهر با استفاده از ۱۲ هزار و ۵۳۷ دوربین به صورت لحظه‌ای رصد می‌شود.
در جریان این حوادث، ۹ هزار و ۷۵۵ مورد آب‌گرفتگی، سرریز فاضلاب، ریزش جاده، گرفتار شدن افراد و سقوط درختان در نقاط مختلف شهر گزارش شد. خسارت‌های مالی سیل نیز به ده‌ها میلیون دلار رسیده است.
هشدار درباره‌ی ادامه بارندگی های شدید در استانبول
«اورهان شن»، متخصص هواشناسی که بارندگی شدید در استانبول را پیش‌بینی کرده بود، هشدار داده است که بارندگی‌ها ممکن است تا هفته‌ی آینده ادامه یابد. به گفته‌ی او، خطر سیل در استان‌های یالووا و بورسا همچنان وجود دارد. همچنین بارش‌ها ممکن است به دوزجه، ساکاریا و سواحل دریای سیاه نیز گسترش پیدا کند.
شن می‌گوید: «ما شاهد بارش شدید باران بودیم که رطوبت و گرما را از دریای سیاه جذب می‌کرد. این بارش شروع به جابجایی به سمت جنوب و شرق کرده است. خطر در یالووا و بورسا ادامه دارد. بارش باران به دوزجه، ساکاریا و ساحل دریای سیاه گسترش خواهد یافت. این بارش به طرز خطرناکی شدید است. درنتیجه باعث سیل بیشتر در خاک اشباع شده خواهد شد. باران جایی برای پراکنده شدن ندارد و به زیر زمین نمی‌رود. خاکی وجود ندارد، جایی برای رفتن آب وجود ندارد. آن مناطق از قبل پوشیده از آب هستند. امروز خطرناک‌تر از دیروز است. درنتیجه تعطیل کردن مدارس، اقدام صحیحی است. شهروندان باید حتی المقدور در خانه بمانند و بیرون نروند.»
کارشناسان، توده‌ی هوای سرد بالکان و سامانه‌های بارشی مدیترانه مرکزی را از عوامل اصلی این وضعیت می‌دانند. میزان بارندگی در مناطق آسیب‌دیده بین ۱۳۰ تا ۲۷۷ کیلوگرم در هر متر مربع گزارش شده است.
ساخت‌وسازهای بی‌ضابطه در کانون انتقادها
در کنار بارندگی شدید در استانبول، ساخت‌وسازهای متراکم و تغییر مسیر آبراهه‌های طبیعی از عوامل تشدید خسارت‌ها عنوان شده‌اند. استانبول با جمعیتی حدود ۱۶ میلیون نفر، شبکه‌ای به طول تقریبی سه هزار و ۳۴۴ کیلومتر از آبراهه‌ها و دره‌های طبیعی دارد که آب باران را از ارتفاعات به مناطق کم‌ارتفاع هدایت می‌کنند.
کارشناسان هشدار می‌دهند که گسترش بتن و آسفالت و ساخت‌وساز در مسیر دره‌ها، ظرفیت زمین برای جذب آب را کاهش داده و خطر سیلاب را افزایش می‌دهد. منطقه‌ی «اسن‌یورت» نیز به دلیل رشد سریع جمعیت، تراکم ساختمانی و تغییر کاربری گسترده‌ی اراضی، از مناطق آسیب‌پذیر شهر محسوب می‌شود.
روزنامه‌های جمهوریت، قرار و ینی‌چاغ با اشاره به عملکرد شهرداری در دوره‌ی مدیریت حزب عدالت و توسعه، مدعی شده‌اند که صدها هکتار از اراضی واقع در دهانه‌ی دره‌های طبیعی به صورت غیرقانونی تغییر کاربری داده‌اند. همچنین در قالب مزایده‌هایی بحث‌برانگیز به شرکت‌های ساختمانی واگذار شده‌اند. در این مناطق، ویلاها، مراکز خرید و مجموعه‌های گردشگری ساخته شده است.
منتقدان می‌گویند مسدود شدن مسیرهای طبیعی آب در نتیجه‌ی این ساخت‌وسازها، خسارت‌های سیل را افزایش داده است. روزنامه‌ی «قرار» نیز با اشاره به این موضوع، از مدفون شدن «حرص رانت» زیر آب سخن گفته است.
سیل استانبول به میدان تازه‌ی رقابت سیاسی تبدیل شد
هم‌زمان با عملیات امدادرسانی، رسانه‌های نزدیک به حزب عدالت و توسعه، شهرداری تحت مدیریت حزب جمهوری خلق را به ناکارآمدی متهم کرده‌اند. روزنامه‌ی ینی‌شفق نیز با تیتر «سقوط استانبول»، عملکرد مدیریت شهری را زیر سوال برده است.
در مقابل، «نوری اصلان»، سرپرست شهرداری استانبول، اعلام کرده که شهرداری با هشت هزار و ۵۱۵ نیروی انسانی و دو هزار و ۲۴۶ دستگاه و وسیله نقلیه در عملیات مقابله با سیل مشارکت داشته است. همچنین نزدیک به ۹ هزار گزارش حادثه را پیگیری کرده است.
منتقدان حزب حاکم نیز با اشاره به طرح احداث کانال جدید استانبول، هشدار داده‌اند که اجرای این پروژه می‌توانست خطرات زیست‌محیطی و شهری بیشتری به همراه داشته باشد.
چالش فراتر از بارندگی
سیل اخیر بار دیگر ضعف‌های زیرساختی و مشکلات توسعه شهری استانبول را آشکار کرده است. کارشناسان تأکید می‌کنند که هرچند بارندگی رکوردی و کم‌سابقه بود، تراکم ساختمانی، تخریب مسیرهای طبیعی آب و ضعف شبکه دفع آب‌های سطحی نیز در ابعاد خسارت‌ها نقش داشته‌اند.
از نگاه آنان، شهری با جمعیت ۱۶ میلیون نفر و جایگاهی کلیدی در اقتصاد و گردشگری ترکیه باید برای رخدادهای شدید جوی، زیرساخت‌های مقاوم‌تر و برنامه‌های مدیریت بحران موثرتری داشته باشد. در چنین شرایطی، حفاظت از آبراهه‌ها، کنترل ساخت‌وساز در مناطق پرخطر و کاهش تأثیر رقابت‌های سیاسی بر تصمیم‌های عمرانی، از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی مدیریت استانبول است.
منبع: صاحب‌خبر
