در شرایطی که جنگ اوکراین، پیامدهای جنگ ایران و رقابت بر سر نفوذ جهانی، روابط قدرتهای بزرگ را پیچیده کرده است، دونالد ترامپ با انتشار یک تصویر از خود در کنار پوتین و شی جینپینگ، از شکلگیری رابطهای دوستانه میان سه قدرت سخن گفت. او در اقدامی نمادین، تصویر این سه رهبر را در کنار عکس تاریخی چرچیل، روزولت و استالین در کنفرانس تهران قرار داد. مقایسهای که یادآور نقش قدرتهای بزرگ در تعیین نظم جهانی پس از جنگ جهانی دوم است.
توافق بر سر انرژی و امنیت هستهای، سکوت درباره جنگها
بیانیه پایانی نشست آمریکا، روسیه و چین در شنژن، بیش از هر چیز بر همکاری در حوزههای بینالمللی و امنیتی متمرکز بود. با این حال، دو بحران مهمی که در شرایط کنونی بر روابط جهانی تأثیر گذاشتهاند، یعنی جنگ اوکراین و جنگ ایران، در این بیانیه جایی نداشتند.
رهبران سه کشور در بیانیهای چهارمادهای، بر ضرورت اصلاح سازمان ملل متحد تأکید کردند. آنها که هر سه عضو دائم شورای امنیت هستند، اعلام کردند این سازمان باید بتواند در برابر چالشهای جهانی مؤثرتر عمل کند. همچنین مأموریت اصلی خود در حفظ صلح و امنیت بینالمللی را پیش ببرد.
تأمین انرژی یکی دیگر از محورهای توافق بود. در بیانیه مشترک آمده است: «سه کشور قصد دارند تولید و عرضه فرآوردههای نفتی پالایششده را به نفع همه ملتها افزایش دهند. آنها بار دیگر بر اهمیت جریان باثبات انرژی تاکید کردند.»
سه قدرت همچنین بر ضرورت رعایت اصل رضایت دولتها و مصونیت مقامهای دولتی تأکید کردند. همچنین توافق داشتند که دیوان کیفری بینالمللی و نهادهای مشابه نباید از صلاحیت قضایی خود سوءاستفاده کنند.
در حوزه امنیت هستهای نیز رهبران سه کشور تأکید کردند که جنگ هستهای برندهای ندارد و هرگز نباید رخ دهد. آنها همچنین از گفتوگو درباره کاهش خطرات هستهای و جلوگیری از گسترش سلاحهای اتمی حمایت کردند.
نگرانی اروپا از توافق قدرتهای بزرگ بر سر اوکراین
در حالی که نشست شنژن بدون اشاره مستقیم به جنگ اوکراین پایان یافت، احتمال تصمیمگیری قدرتهای بزرگ درباره آینده این کشور، بدون مشارکت اروپا، پیشتر نگرانی رهبران اروپایی را برانگیخته بود.
رهبران اروپا در نشست «ائتلاف داوطلبان» مخالفت قاطع خود را با هرگونه تلاش برای تکرار الگوی کنفرانس یالتا اعلام کردند؛ الگویی که از نگاه آنها میتواند به توافق قدرتهای بزرگ بر سر پایان جنگ روسیه علیه اوکراین و تقسیم قاره اروپا به حوزههای نفوذ منجر شود.
این نگرانی به پیشینه تاریخی کنفرانس یالتا بازمیگردد. در آن نشست که از چهارم تا یازدهم فوریه ۱۹۴۵ در کریمه برگزار شد، رهبران آمریکا، بریتانیا و شوروی درباره ترتیبات سیاسی و امنیتی جهان پس از شکست آلمان نازی مذاکره کردند. اگرچه در این کنفرانس توافق رسمی برای تقسیم اروپا به دو بلوک صورت نگرفت، توافقها و اختلافات آن، در کنار حضور نظامی شوروی در اروپای شرقی، در شکلگیری نظم دوران جنگ سرد تأثیرگذار بود.
در شرایط کنونی نیز آمریکا با پیامدهای جنگ ایران روبهروست، روسیه همچنان درگیر جنگ اوکراین است و چین برای افزایش نفوذ بینالمللی خود تلاش میکند؛ مجموعهای از تحولات که نشست سهجانبه شنژن را در کانون توجه قرار داده است.
تصویر ترامپ از سه قدرت در کنار رهبران کنفرانس تهران
در چنین فضایی، ترامپ روز شنبه با انتشار تصویری ترکیبی از خود، شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین در شبکه اجتماعی تروتسوشال، این سه رهبر را در کنار وینستون چرچیل، فرانکلین روزولت و ژوزف استالین قرار داد.
او روی تصویر نوشت: «قدرتهای بزرگ ۱۹۴۵، ۲۰۲۶»
ترامپ همچنین تصاویر جداگانهای از خود در کنار رئیسجمهوری چین و روسیه منتشر کرد که روی آنها عبارتهای «دوستان» و «دوست من» دیده میشد.
تصویر تاریخی انتخابشده از سوی رئیسجمهوری آمریکا مربوط به کنفرانس تهران در سال ۱۹۴۳ بود، نه نشست یالتا که در سال ۱۹۴۵ برگزار شد. چرچیل، روزولت و استالین در این عکس در ایوان سفارت شوروی در تهران دیده میشوند.
کنفرانس تهران از ۲۸ نوامبر تا اول دسامبر ۱۹۴۳ برگزار شد و نخستین دیدار سهجانبه رهبران آمریکا، بریتانیا و شوروی در جریان جنگ جهانی دوم بود. یکی از مهمترین نتایج نشست آمریکا، روسیه و چین، توافق بر سر حمله متفقین به شمال فرانسه برای گشودن جبههای تازه علیه آلمان نازی بود. این عملیات در ششم ژوئن ۱۹۴۴ با پیادهشدن نیروهای متفقین در نرماندی آغاز شد و به «روز دی» (D-Day) شهرت یافت.
زلنسکی: پوتین برای ما دشمن و قاتل است
توصیف پوتین بهعنوان دوست از سوی ترامپ، پیش از انتشار این تصاویر نیز مطرح شده بود. رئیسجمهوری آمریکا در جریان دیدار با همتای روس خود در چین، از رابطه شخصی خوبش با او سخن گفته بود.
ترامپ در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره اینکه آیا پوتین را دوست ایالات متحده میداند، گفت: «نمیتوانم از طرف آمریکا صحبت کنم. اما خودم رابطه بسیار خوبی با پوتین دارم.»
این اظهارات با واکنش تند رئیسجمهوری اوکراین روبهرو شد. «ولودیمیر زلنسکی» در پاسخ گفت: «این به خود رئیسجمهور ترامپ بستگی دارد که پوتین را چه بنامد. اما برای ما [پوتین] دشمن و قاتل است و فکر میکنم برای بیشتر مردم جهان هم او قاتل است، زیرا او شبانهروز آدم میکشد.»
منبع: یورونیوز

