شاید برای ساکنان تاندر بی (Thunder Bay) و منطقه شمال غربی انتاریو که در روزهای اخیر ماه ژوئن هوایی نسبتاً خنک را تجربه کرده‌اند، صحبت از یک گرمای طاقت‌فرسا و کم‌سابقه کمی عجیب به نظر برسد. اما این خنکی موقت، تنها آرامش قبل از طوفان برای ورود پدیده «سوپر ال نینو» به کاناداست.
در هزاران کیلومتر دورتر، در اعماق آب‌های استوایی اقیانوس آرام، غول آب‌وهوایی در حال بیدار شدن است. کارشناسان هواشناسی هشدار می‌دهند که یک «سوپر ال نینو» قدرتمند در حال شکل‌گیری است؛ پدیده‌ای عظیم که می‌تواند معادلات آب‌وهوایی کانادا را به کلی بر هم بریزد و نه تنها تابستانی داغ‌تر از حد معمول، بلکه زمستانی به شدت ملایم و متفاوت را برای این منطقه رقم بزند.
پدیده سوپر ال نینو به زبان ساده؛ وقتی اقیانوس «تب» می‌کند
برای فهمیدن اتفاقی که در راه است، اصلاً لازم نیست متخصص هواشناسی باشیم. ماجرا از این قرار است که در حالت عادی، جریان بادها روی کره زمین، آب‌های گرم سطح اقیانوس آرام را به سمت غرب (یعنی طرف استرالیا و اندونزی) هل می‌دهند.
اما هر سه چهار سال یک‌بار، قدرت این بادها افت می‌کند. در نتیجه، حجم عظیمی از این آب‌های گرم دوباره به سمت شرق و سواحل آمریکای جنوبی برمی‌گردند. هواشناسان به این تغییر مسیر آب‌ها اصطلاحاً ال نینو یا در موارد شدیدتر پدیده (سوپر ال نینو) می‌گویند.
چرا کارشناسان به پدیده امسال لقب سوپر ال نینو داده‌اند؟
در یک ال نینوی عادی، دمای آب اقیانوس معمولاً کمتر از ۲ درجه سانتی‌گراد بالا می‌رود. اما «پروفسور کنت مور» (Kent Moore)، استاد فیزیک اتمسفر در دانشگاه تورنتو، پیش‌بینی کرده است که امسال در شرق اقیانوس آرام با یک گرمایش بی‌سابقه ۳ درجه‌ای روبه‌رو خواهیم شد.
اگر بخواهیم خیلی ساده بگوییم، اقیانوس آرام امسال دچار یک تب شدید شده است؛ تبی که اثرات آن کل آب‌وهوای کره زمین را تحت تأثیر قرار می‌دهد. همچنین کاری می‌کند که رویداد امسال، به یکی از قدرتمندترین ال نینوهای ثبت‌شده در تاریخ تبدیل شود.
تغییر مسیر جریان‌های هوایی؛ اثرات موج راسبی بر اقلیم کانادا
شاید بپرسید گرم شدن آب‌های اقیانوس آرام در آن سر دنیا، چه ربطی به هوای شمال غربی انتاریو دارد؟ راز این ماجرا در پدیده‌ای به نام امواج راسبی (Rossby waves) پنهان است.
برای اینکه این امواج را بهتر بشناسیم، آسمان را مثل شبکه‌ای از بزرگراه‌های نامرئی در نظر بگیرید که ابرها، باران‌ها و جبهه‌های هوا را از قاره‌ای به قاره دیگر می‌برند. گرمای شدید ناشی از پدیده «سوپر ال نینو»، مسیر این بزرگراه‌های هوایی را دستخوش تغییر می‌کند و جهت حرکت بادها را در سطح قاره‌ها به هم می‌ریزد.
پروفسور مور می‌گوید که همین تغییر مسیر است که آب‌وهوا را زیر و رو می‌کند حتی ممکن است باعث خشکسالی در کانادا شود. با اینکه غرب کانادا (مثل استان‌های بریتیش کلمبیا و بخش‌هایی از آلبرتا) در خط مقدم این تغییرات هستند و گرمای طاقت‌فرسایی را تجربه خواهند کرد، اما ترکش‌های این دگرگونی جوی بدون شک به شمال غربی انتاریو و شهر «تاندر بی» هم اصابت می‌کند.
تقویم آب‌وهوایی تاندر بی؛ عبور از هوای سرد به اوج روزهای شرجی
با اینکه هوای منطقه تاندر بی در ماه ژوئن حدود نیم درجه سانتی‌گراد خنک‌تر از حد معمول بود، اما این وضعیت قرار نیست ماندگار باشد. «ژان فیلیپ بژین» (Jean-Philippe Bégin) ، هواشناس سازمان محیط زیست کانادا، دلیل این خنکی موقت را عبور یک جبهه هوای سرد شمالی در اواسط ژوئن می‌داند. این توده هوای سرد مثل یک دیوار محکم عمل کرد و جلوی ورود هوای گرم و مرطوبِ ایالات متحده به انتاریو را گرفت.
با این حال، بژین به مردم توصیه می‌کند که فریب این هوای مطبوع را نخورند: “کمی صبور باشید، تابستان در راه است.”
با فرو ریختن این دیوار هوای سرد، رطوبت و هوای شرجی به منطقه هجوم می‌آورد. پیش‌بینی می‌شود که تقویم آب‌وهوایی تاندر بی در ماه‌های آینده به این شکل تغییر کند:
| زمان‌بندی | وضعیت آب‌وهوایی منطقه تاندر بی | علت اصلی تغییر |
| اوایل تابستان (ژوئن) | هوای خنک‌تر با نوسان دمایی در محدوده ۲۰ درجه | گیر افتادن در جبهه هوای سرد قطبی |
| اواسط تابستان (جولای) | افزایش محسوس دما، رطوبت بالاتر و شب‌های گرم‌تر | تغییر الگوی بادها و ورود هوای گرم جنوبی |
| اواخر تابستان (آگوست) | اوج‌گیری گرمای بی‌سابقه و روزهای کاملاً شرجی | نمایان شدن اثرات اولیه سوپر ال نینو |
| پاییز و زمستان | زمستانی بسیار ملایم و کم‌برف‌تر از همیشه | رسیدن چرخه ال نینو به نقطه اوج خود |
توهم یک زمستان دلپذیر؛ چرا کاهش بارش برف برای کانادا خطرناک است؟
شاید عجیب به نظر برسد، اما مهم‌ترین و جدی‌ترین تأثیر پدیده سوپر ال نینو در کانادا نه در تابستان، بلکه در فصل زمستان خودش را نشان می‌دهد. قدرت ال نینو معمولاً در ماه‌های نوامبر و دسامبر به بالاترین حد ممکن می‌رسد.
پروفسور مور پیش‌بینی می‌کند که به خاطر این اتفاق، زمستان پیش رو در بیشتر نقاط کانادا ملایم‌تر و گرم‌تر از حد معمول خواهد بود. شاید شنیدن خبر “زمستانِ گرم” برای کسانی که از پارو کردن برف‌های سنگین خسته شده‌اند خوشایند باشد، اما از نگاه اقلیم‌شناسان، این اتفاق یک شمشیر دولبه است.
کاهش چشمگیر بارش برف زمستانی به این معنی است که در فصل بهار، برف کمتری برای آب شدن وجود دارد. این مسئله مستقیماً سطح آب رودخانه‌ها و دریاچه‌ها را پایین می‌آورد و خطر خشکسالی شدید را در بهار و تابستان سال بعد در کانادا بالا می‌برد.
برای منطقه‌ای مثل انتاریو که اقتصاد، کشاورزی و محیط‌زیست آن وابستگی شدیدی به منابع آب شیرین دارد، این موضوع یک هشدار جدی است.
ترکیب دو بحران بزرگ؛ اثر مضاعف تغییرات اقلیمی بر پدیده ال‌نینو
چیزی که این وضعیت را نسبت به ال نینوهای دهه‌های گذشته نگران‌کننده‌تر می‌کند، هم‌زمانی آن با یک بحران همیشگی و پایدار است: تغییرات اقلیمی.
پروفسور مور برای توضیح این ترکیب، از یک مثال فوق‌العاده استفاده می‌کند؛ او گرمایش زمین (که ناشی از گازهای گلخانه‌ای است) را به یک «جوشش آرام» روی اجاق گاز تشبیه می‌کند که سال‌هاست ادامه دارد. حالا وقتی ال نینو هم از راه می‌رسد، انگار یک نفر ناگهان شعله این اجاق را تا آخر زیاد می‌کند.
ال نینو به تنهایی باعث گرمایش زمین می‌شود، اما ترکیب شدنش با گرمایش جهانی، قدرت تخریب آن را چند برابر می‌کند. به همین خاطر است که دانشمندان هشدار می‌دهند سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ پتانسیل این را دارند که رکوردهای گرمایی جهان را به شکلی ترسناک جابه‌جا کنند.
سوپر ال نینو ، هشداری برای بیداری جامعه و مدیران
پروفسور مور در پایان صحبت‌هایش، برای درک بهتر این وضعیت از یک تشبیه بسیار گویا استفاده می‌کند. او می‌گوید: «این پدیده درست مثل یک قطار باریِ غول‌پیکر است که با سرعت به سمت ما می‌آید. متوقف کردن این قطار از توان همه ما خارج است، اما حداقل می‌توانیم خودمان را برای رسیدنش آماده کنیم.»
در واقع، خبرهای مربوط به «سوپر ال نینو» فقط یک پیش‌بینی ساده هواشناسی نیست که به راحتی از کنارش بگذریم؛ بلکه یک بیدارباش برای همه ماست. این شرایط می‌طلبد که کل جامعه پای کار بیایند؛ از مردمی که باید خودشان را برای روزهای داغ و شرجی تابستان آماده کنند و بیشتر هوای افراد حساس و سالمندان را داشته باشند، تا مدیران شهری که وظیفه دارند از همین الان برای بحران احتمالی آب در زمستانِ کم‌برفِ پیش رو چاره‌ای بیندیشند.
درست است که ما توان مهار بادهای اقیانوس آرام نداریم، اما با هوشیاری، همدلی و اقدام به‌موقع، قطعاً می‌توانیم از مسیر حرکت این قطار باری به سلامت عبور کنیم.
منبع: سی‌بی‌سی
